Avgustin: Čovjek ima slobodnu volju da bi mogao dobro činiti i pošteno živjeti

Aurelije Avgustin (lat. Aurelius Augustinus; Tagasta 13. novembar 354 — Hipon 28. avgust 430) je bio uticajni srednjovjekovni hrišćanski filozof i episkop grada Hipona.
Iako je u mladosti bio manihejac, kasnije se kao pravovjerni episkop borio protiv manihejaca, donatista i pelagijanaca. Hrišćanska crkva ga slavi kao Svetog Avgustina Hiponskog.

Biografija

Aurelije Avgustin je rođen 13. novembra 354. godine u Tagasti u Numidiji (današnji Alžir), od oca paganina i majke hrišćanke (Sveta Monika). Avgustin je studirao retoriku u Кartagini. U mladosti, oko svoje 23. godine, se oduševljava učenjem Manija, koji je nastojao da učenja Zaratustre, Bude i Isusa uključi u jedinstven filozofski sistem, te narednih deset godina provodi kao manihejac. Po završetku studija, jedno vrijeme je bio predavač gramatike i retorike u Rimu i Milanu. Pored manihejstva, takođe je izučavao skepticizam i neoplatonizam.

U 33. godini života, pošto je, po sopstvenim riječima, proveo život kao »grešnik, neznabožac i razvratnik«, prelazi u hrišćanstvo, dobrim dijelom pod uticajem svoje majke Monike. Nakon mnogih lutanja, vraća se u rodnu Afriku, gde 391. postaje sveštenik. 395. godine biva naimenovan za pomoćnika episkopa Valerija, a godinu dana kasnije, 396. godine, postaje episkop grada Hipona u sjevernoj Africi.

Na tom mjestu ostaje narednih trideset pet godina boreći se za jedinstvo crkve. Кao hrišćanski episkop borio se sa tri glavne jeresi: manihejaca, donatista i pelagijanaca.

Nasuprot manihejaca koji su vjerovali da postoje dobra i zla sila, Avgustin je tvrdio da je univerzum u celini dobar, a da je zlo samo pomanjkanje ili odsustvo dobra. Nasuprot donatistima koji nisu priznavali svete tajne počinjene od sveštenika traditora koji su predavali svete spise vlastima tokom progona, Avgustin je izlagao učenje o jedinstvu Crkve i djelotvornosti svetih tajni.

Nasuprot pelagijanaca, koji su smatrali da čovjek sopstvenim naporima može postići spasenje, Avgustin iznosi učenje o prvobitnom grijehu kao nasljednoj moralnoj bolesti od koje svi bolujemo, a koju može izliječiti jedino milost Božja, dar koji se prije prima nego zaslužuje.

Preminuo je u sedamdeset šestoj godini života u Hiponu. Godine 1303. papa Bonifacije VIII ga je proglasio svecem. Pravoslavna crkva slavi ga 15. juna po julijanskom, a 28. juna po gregorijanskom kalendaru.

Učenje

Avgustinova filozofija se razvijala pod uticajem Platona i novoplatonizma. On je smatrao da je hrišćanska teologija već bila donekle predočena u neoplatonizmu; hrišćanstvo je samo dodalo vjerovanje u inkarnaciju i spasenje. Avgustinova filozofija je uvijek bila u službi njegove teologije, ali je uprkos tome sadržavala istančane metafizičke rasprave, naročito o vremenu, zlu, slobodnoj volji, kao i o etici.

Zlo

Iako je predobri i svemogući Bog uzrok i svrha svega, od njega potiče samo dobro, a ne i zlo. Jer zlo nije biće, nego nedostatak koje neko biće ne bi smelo imati. Zlo je samo nedostatak dobra. Zlo pretpostavlja dobro bez kojeg ne bi moglo biti, kao što ne može biti nedostatno ono što uopšte ne postoji. Što se tiče moralnog zla, odnosno grijeha, ono je rezultat slobodne volje.

Sumnja

Temelj Avgustinove filozofije je princip unutrašnje samoizvjesnosti, koji je upravo on prvi jasno izrekao i postavio kao polazište filozofije. On izlaz iz sumnje nalazi u izrazu: „sumnjam, dakle jesam“, koja mu pruža samoizvjesnost. Time utvrđuje primarnu istinu, naime da neko ne može sumnjati da postoji samim tim što sumnja (tj. misli).

“Za mene je najsigurnije od svega da postojim. Čak i ako tvrdiš da ne postojim i kažeš da se varam, upravo time priznaješ da postojim; jer ne mogu se varati ako me nema.”

Sloboda volje

Čovjek ima slobodnu volju koju mu je dao Bog da bi mogao dobro činiti i pošteno živjeti. Sve što čovjek čini proizilazi iz njegove volje koja je apsolutno slobodna. Ona je nezavisna od razuma, pa čak i nadređena razumu. Vrijednost voljnih akata zavisi, prije svega, od njihove upravljenosti prema bogu. Njom se čovjek opredjeljuje u pitanjima vjere i prihvata istinu objave. Iako Bog unapred zna za buduće događaje (vidi predodređenje), čovjek je odgovoran za svoje djelanje jer ga čini slobodnom voljom.

Filozofija istorije

Avgustin postavlja problem filozofije istorije u djelu O državi Božjoj (De civitate Dei), gdje se pita o smislu povjesnog događanja. On je, u neku ruku, začetnik filozofije istorije, jer je čitavu istoriju shvatio kao cjelinu – pa sve pojedinačno dobija u njoj smisao tek po toj cjelini. Istorija je neprestana borba dobra i zla, a njen je pravi cilj ostvarenje božje države.

On sve ljude dijeli na one koje žive po Bogu i one koje žive po ljudima. Ljubav prema Bogu dovedena do prezira sebe, stvara nebesku državu koja je predodređena da vječno vlada u zajednici s Bogom, a ljubav prema sebi dovedena do prezira Boga stvara zemaljsku državu koja je predodređena da vječno trpi kaznu s đavolom.

Avgustin istoriju dijeli na 6 razdoblja:

od Adama i Eve do potopa,
od Noja do Avrama,
od Avrama do Davida,
od Davida do Vavilonskog carstva,
od Vavilonskog carstva do Hrista,
od Hrista do apokalipse.

U svakom od ovih perioda vodila se borba između dobra i zla, s tim što je sinonim zla đavolja ili zemaljska država, a sinonim dobra je božija država. Avgustin objašnjava pad Rimskog carstva (476. godine). Pošto je Rim u vrijeme svoje propasti bio đavolja država, njegovom propašću je pobijedilo dobro.

Кonačnom pobjedom nebeske države biće dostignut cilj istorije. U ostvarenju tog cilja Crkva ima vodeću ulogu.

Djela

Avgustin je napisao mnoštvo knjiga. Najpoznatija djela su mu:

Protiv akademika (Contra Academicos)
De beata vita
De ordine
Soliloquia (386);
De quantitate animae (387—88);
De genesi contra Manichaeos (388/38O);
Ispovjesti (Confessiones; oko 400), u kojima opisuje lutanja burno proživljene mladosti, kao i zrela unutrašnja iskustva, razmišljanja i osećanja
O državi božijoj, a protiv pagana (De civitate Dei contra paganos; od 412. do 426), u kojoj govori o napretku istorije ka ostvarenju Božje države. Neposredan povod za pisanje ovog djela je bilo Alarikovo osvajanje Rima 410. godine.
Retractiones (oko 430).

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *