Jovan Jovanović Zmaj – najznačajniji srpski liričar

Jovan Jovanović Zmaj (Novi Sad, 24. novembar 1833Sremska Kamenica 3. jun 1904) jedan od najvećih liričara srpskog romantizma.

Po zanimanju je bio ljekar, a tokom cijelog svog života bavio se izdavanjem i uređivanjem književnih, političkih i dječijih časopisa. Najznačajnije Zmajeve zbirke pjesama su „Đulići“ i „Đulići uveoci“, prvi o sretnom porodičnom životu, a drugi o bolu za najmilijima. Pored lirskih pjesama, pisao je i satirične i političke pjesme, a prvi je pisac u srpskoj književnosti koji je pisao poeziju za djecu.

Sremska Kamenica je nekada nosila ime Zmajeva Kamenica, u čast Jovana Jovanovića Zmaja.

Biografija

Jovan Jovanović Zmaj se rodio 24. novembra 1833. u Novom Sadu, u jednoj od uglednih građanskih porodica. Osnovnu školu je pohađao u Novom Sadu, a gimnaziju u Novom Sadu, Halašu i Požunu. Posle završene gimnazije upisao je studije prava u Pešti, Pragu i Beču. Za njegovo književno i političko obrazovanje od posebnog značaja je boravak u Beču, gdje je upoznao Branka Radičevića, koji mu je bio najveći pjesnički uzor. Takođe, u Beču se upoznao i sa Svetozarem Miletićem i Đurom Jakšićem.

Posle završenih studija prava, Zmaj se 1860. vratio u Novi Sad i kao jedan od najbližih Miletićevih saradnika postao je službenik u novosadskom magistratu. Tu se upoznao sa svojom budućom ženom Ružom Ličanin. Ova ljubav i srećan porodičan život nadahnuće Zmaja da napiše ciklus (zbirku) pesama Đulići (od turske reči -{Gül}-, što znači ruža).

Kaži mi, kaži
Kaži mi, kaži,
Kako da te zovem;
Kaži mi, kakvo
Ime da ti dam, –
Hoću li reći:
“Diko”, ili “snago”,
Ili ću “lane”,
Ili “moje blago”;
Hoću li “dušo”,
Ili “moje drago” –
Kaži mi, kakvo
Ime da ti dam!
Sve su to mila
Imena i lepa
Kojima Srbin
Svome zlatu tepa;
Al’ ja bih proveo
Čitav jedan vek,
Tražeći lepše,
Dičnije i slađe,
Milije ime,
Što još ne ču svet,
Da njim nazovem
Moj rumeni cvet.

Ipak, služba u magistratu mu nije odgovarala, pa je napustio posao i posvetio se književnom radu. Tada je pokrenuo književni časopis Javor i satirični list Komarac. Godine 1838. preselio se u Peštu, gdje je radio u Matici srpskoj i kao nadzornik Tekelijanuma. Godine 1864. pokrenuo je satirični list Zmaj (igra rečima, pošto je –3. maj)- po julijanskom kalendaru bio dan održavanja Majske skupštine 1848), čiji će naziv postati sastavni dio njegovog imena.

Tiho noći

Tiho, noći,
Moje sunce spava;
Za glavom joj
Od bisera grana;
A na grani
K'o da nešto bruji –
To su pali
Sićani slavuji:
Žice predu
Iz svilenog glasa,
Otkali joj
Duvak do pojasa,
Pokrili joj
I lice i grudi, –
Da se moje
Sunce ne probudi.

Godine 1870. Zmaj je završio studije medicine, pa se vratio u Novi Sad, gdje je započeo svoju ljekarsku praksu. Ovdje ga je ubrzo zadesila porodična tragedija: umrla su mu djeca, a potom i žena. Iz ove porodične tragedije proizišao je niz elegičnih pesama objavljenih pod zajedničkim nazivom Đulići uveoci.

Književni rad

Dvije najbolje zbirke njegovih pjesama su Đulići i Đulići uveoci. Veliki broj njegovih šaljivih i dječijih pesama, štampanih po raznim listovima i časopisima, izišle su u dva izdanja celokupnih dela: Pevanija i Druga pevanija.


Ljubav

Jedovitih guja
jato pakleno –
tiranija, pakost,
sve je maleno;
nemoćna je mržnja
svet da podavi,
dok je god na njemu
andjeo ljubavi.

Gde god ima koje
srce bez zla,
već se otrov – strela
k njemu podigla –
al’ okolo takih
rana krvavi’
sam se obavija
melem ljubavi.

Makar da je dosta
leda i mraza,
suzanih očiju,
bledih obraza –
led leduje pa ga –
sunce otkravi,
i suze nam suši
sunce ljubavi.

O njoj sniti, lije
duši milotu,
njezina je senka
svetlost u životu –
mnogome se mili
život ubavi,
samo jer ga vara
zrakom ljubavi.

Zato je priznajte,
dičite se njom;
krepite se slabi,
sa najsilnijom!
Celi grešni svete,
ne zaboravi,
da te samo drže
krila ljubavi.

Poslednje su štampane zbirke: Snohvatice i Devesilje.

Zaspala si

Zaspala si. A ja budan
U misli se neke gubim;
Cini mi se, grehota bi
Bila da te sad poljubim.

Cisto vidim snove tvoje,
Iz raja su, sa visina,
To se ne sme porusiti
Sa zemaljskim poljupcima.

U prozi je napisao jednu pjesničku legendu („Vidosava Branković“) i jedan šaljivi pozorišni komad („Šaran“).

Zmaj je i prevodio dosta, naročito iz mađarske književnosti. Najbolji su mu prevodi mađarskog pjesnika Aleksandra Petefija (rođenog Petrović). Pored ostalih pjesama, od njega je preveo spjev „Vitez Jovan“.

Iz njemačke poezije prevodi Getea („Herman i Doroteja“, „Ifigenija u Tavridi“) i s uspjehom podražava Hajneovu ljubavnu liriku i epigram i orijentalsku poeziju Fridriha Bodenšteta („Pjesme Mirca Shafije“).

Od ostalih prevoda iz strane književnosti znatniji su mu: „Demon“ od Ljermontova i „Enoh Arden“ od engleskog pjesnika Tenisona. Pored „Zmaja“, uređivao je još dva satirična lista: „Žižu“ i „Starmali“. Od 1880 pa do smrti izdavao je dječiji list „Neven“, najbolji srpski dječiji list tada.

Zmaj Jovan Jovanović je bio poznat i po Nevenu, TV-seriji za decu u produkciji RTB koja je snimljena 1973. godine po motivima njegovih dela, a u kojoj ga je glumio Mića Tomić.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *