Marina Abramović – legenda bodi arta

Marina Abramović (Beograd, 30. novembar 1946.) umjetnica performansa sa međunarodnim ugledom.

Slikarstvo je u samim počecima zamijenila za bodi art, odnosno bol, pokret, mimiku, gest, insistirajući na jeziku tijela igrača, akrobata, seoskih vračeva, tibetanskih kaluđera i šamana. Iscrpljivanje tijela postala je osnovna karakteristika njenog performansa. Živi u Njujorku, SAD.

Život

Marina Abramović je rođena neposredno posle rata 30. novembra 1946. godine u partizanskoj porodici. Roditelji Vojo i Danica Abramović bili su aktivni učesnici NOB, vjerovali u revoluciju i komunističku budućnost SFRJ. Oboje su imali uspješnu vojničku karijeru. Danica Abramović je sredinom šezdesetih godina bila i direktor Muzeja revolucije u Beogradu. Njen djed je bio patrijarh srpski Varnava, patrijarh od 1930. do 1937. godine i sahranjen je u Crkvi Sv. Save u Beogradu na Vračaru.

Marina Abramović je od 1965. godine studirala na Akademiji likovnih umjetnosti u Beogradu. Kompletirala je svoje postdiplomske studije na Akademiji likovnih umjetnosti u Zagrebu, a zatim je predavala na Akademiji likovnih umjetnosti u Novom Sadu. Od 1968. godine objavljivala je tekstove i crteže a od 1973. godine organizovala je svoje akcije performansa.

Od 1997. do 2004. godine bila je predavač na Fakultetu likovnih umjetnosti u Braunšvajgu za umjetnost performansa. U Njujorku je osnovala Nezavisnu performans grupu, forum za aktuelnu performans umjetnost gdje radi sa izabranim mladim umjetnicima i umjetnicama.

Marina je od 1975. godine živjela u Amsterdamu, gdje je 1987. godine kupila kuću, ali je više vremena provela putujući po svetu i na izložbama. U jesen 2005. godine preselila se iz Amsterdama u Njujork. 2005. se udala za italijanskog skulptora Paola Kanevarija.

Djelo

Bodi-art u kome je Marina počela da ispituje granice psiho-fizičke izdržljivosti, vezuju se za festival u Edinburgu 1973. godine. Performans sa dvadeset noževa bio je prvi u nizu deset akcija nazvanih “Ritmovi” i Marina je tada sebi prvi put nanijela lakše tjelesne povrede. Noževe je koristila tako što ih je brzo zabadala između prstiju, a kad god bi pri brzini zasjekla prst uzimala bi drugi nož. Njena ideja bila je da ritam udaraca tako uskladi da uvijek unaprijed zna kada će nož dodirnuti njenu kožu.

U akciji “ritam 5”, izvedenoj na Aprilskim susretima 1973. godine, izložila se novim opasnostima. Zapalila je vatru oko zvijezde petokrake i, nakon spaljivanja pramenova kose i noktiju, legla u njen centar. Umalo se nije ugušila, publici je trebalo dosta vremena da shvati kako Marina ne glumi trans, već je zaista ostala bez svijesti.

U Galeriji savremene umjetnosti u Zagrebu 1974. godine ona je pred publikom uzimala tablete za liječenje akutne šizofrenije, želeći da dovede svoje tijelo u nepredvidljiva psiho-fizička stanja (grčenje mišića, gubljenje orijentacije). Nakon toga, slično dejstvo je željela da osjeti pod dejstvom fizičkih sila.

U performansu “Ritam 4”, održanom u galeriji Dijagram u Milanu iste godine, Marina je svoju akciju ovako opisala: “U praznom osvetljenom prostoru postavljen je snažan ventilator koji kroz široki otvor izduvava veliku količinu vazduha. Postepeno se približavajući pokušavam da udahnem sav vazduh… Video kamera prati čitav proces i preko dva ekrana u galeriji publika može samo da vidi samo krupni plan moga lica i promjene na njemu pod uticajem snažnih naleta vazduha. Ventilator je van kadra, te posmatrači ne znaju šta izaziva te deformacije i grimase.”

U poslednjoj akciji iz ove serije, Marina Abramović je odlučila da se suoči sa smrću. Na poziv Studija Mora u Napulju, ona izvodi “Ritam o” 1975. godine koji je mogao da se ostvari samo uz saradnju sa publikom. Pre početka performansa, Marina je ostavila uputstvo posetiocima: “Na stolu se nalaze predmeti (žileti, noževi, pištolj) koje možete upotrijebiti na meni, ja sam objekt. Akcija će trajati 6 časova. Svu odgovornost za vaše ponašanje preuzimam na sebe.” Sve je te večeri počelo pitomo. Neko ju je okrenuo u krug. Neko ju je dodirnuo na dosta prisan način. Ali trećeg sata stvari su počele da se mijenjaju. Publika je počela da se transformiše i na kraju je izbila tuča između onih koji su je štitili i onih koji su je povređivali.

U periodu između 1976. i 1988. godine ona će sa Ulajom (Uve Lajsipen) kojeg je upoznala i koji je bio rođen istog datuma kao i ona, putovati po svijetu. Prvih pet godina stanovali su u automobilu a performanse, koji su im bili jedini izvor prihoda, radili su spontano. Od 1980. godine pa sve do 1983. boravili su u pustinjama Australije, u Sahari i pustinji Gobi. Kraj putovanja, ali i njihove ljubavi bio je Kineski zid. Za oboje, bilo je to mjesto apsolutne esencije, novi spiritualni svijet. U performansu “Hod po velikom zidu” 1988. oni su pješice krenuli sa različitih krajeva te građevine i za tri mjeseca prešli 2000 km, kako bi se tačno određenog datuma, prema dogovoru, sastali u jednoj tački zida. Taj susret je bio rastanak ovog umjetničkog dueta. Marina Abramović je ponovo radila sama.

Marina Abramović je od 14. marta do 30. maja 2010. godine imala svoju retrospektivnu izložbu u Muzeju moderne umjetnosti u Njujorku, koja je obuhvatala i performans The Artist is Present, na kojem je 763 sata i 30 minuta sjedjela nepomično u tišini, dok su posjetioci jedan po jedan sjedjeli na stolici nasuprot nje bez da je dodiruju ili pričaju sa njom. Na stolici naspram nje je za vrijeme trajanja performansa sjedjelo 1545 posetilaca, među kojima su bili i Lou Reed, James Franco, Bjork, Lady Gaga. 750.000 posjetilaca je prošlo kroz atrijum muzeja za vrijeme trajanja izložbe. Bila je to najveća izložba performansa u istoriji Muzeja moderne umjetnosti u Njujorku.

Marina Abramovic je glavni protagonista u dokumentarnom filmu nazvanom Marina Abramović: The Artist is Present, koji je baziran na njenom životu, istoimenoj izložbi i performansu u Muzeju moderne umjetnosti 2010. godine. Film je prikazan u SAD, na televizijskom kanalu HBO i osvojio je nagradu Peabody 2012. godine, za najbolje televizijsko ostvarenje u kategoriji dokumentarnog programa.

Najvažnije nagrade i priznanja

  • “Zlatni lav” na Bijenalu u Veneciji 1997. godine gdje je učestvovala čak pet puta
  • “Besi” za rad “Kuća s pogledom na Okean” 2003. godine
  • Nagrada Udruženja američkih kritičara 2004. godine
  • Nagrade grada Njujorka za igru i performans 2003.
  • Njena dela su uključena u mnoge svjetske javne kolekcije.
  • Bila je profesor na visokim školama u Berlinu, Hamburgu, Braunšvajgu, gostujući profesor na Akademiji u Parizu.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *