Martin Scorsese – ,,Da nijesam režiser – bio bih gangster”

Martin Marcantonio Luciano Scorsese (Queens, New York, 17. novembra 1942.) američki je filmski reditelj, scenarista, producent i istoričar filma.

Osnivač je Svjetske filmske fondacije te dobitnik nagrade Američkog filmskog instituta za životno djelo za svoj doprinos filmu te Zlatnog globusa, BAFTA-e i nagrade Ceha američkih reditelja. Scorsese je predsjednik Filmske fondacije, neprofitne organizacije posvećene očuvanju filma i prevenciji propadanja filmskog materijala.

Scorseseovo djelo obrađuje teme kao što su identitet talijanskih Amerikanaca, katolički koncept krivice i iskupljenja, mačizam i nasilje. Scorsese se smatra jednim od najznačajnijih i najuticajnijih američkih reditelja svoje generacije, pogotovo zbog režije filmova kao što su Taksista, Razjareni bik i Dobri momci; na sva tri je sarađivao s jednim od svojih najvjernijih saradnika, glumcem Robertom De Nirom. Za film The Departed osvojio je Oscar za najboljeg reditelja te zaradio titulu magistra primijenjenih umjetnosti u filmskoj režiji na Tisch School of the Arts.

Rani život

Martin Scorsese rođen je u New York Cityju. Njegov otac, Luciano Charles Scorsese (1913.–1993.), i majka, Catherine Scorsese (1912.–1997.), radili su u njujorškoj tvornici odjeće. Kao dječaka roditelji su ga često vodili u bioskop; u tom je razdoblju svog života razvio svoju strast za film. U ranoj dobi opsjednut istorijskim spektaklima, čini se kako su bar dva filma tog žanra, Zemlja faraona (1955.), i El Cid (1961.), ostavili snažan i trajan uticaj na njegovu filmsku tehniku. Kasnije se prisjetio tog uticaja u dokumentarcu o italijanskom neorealizmu te komentiaao kako su ga Kradljivci bicikla zajedno s filmovima Paisà, Rim, otvoreni grad inspirisali te kako je to uticalo na njegov pogled i prikaz njegovog sicilijanskog nasljeđa. U svom dokumentarcu, Moje putovanje u Italiju, Scorsese je istaknuo da je sicilijanska epizoda Paise Roberta Rossellinija prvo što je vidio na televiziji zajedno sa svojim rođacima, koji su sami bili sicilijanski doseljenici, izvršilo veliki uticaj na njegov život. Kao još jedan veliki uticaj na svoju karijeru naveo je indijski neorealizam reditelja Satyajita Raya. Njegova prvobitna želja da postane sveštenik dok je pohađao Cardinal Hayes High School u Bronxu, zamijenjena je onom za film – sjemenište je zamijenio za Njujoršku školu filma, gdje je 1969. stekao magistrat.

Karijera

Rana karijera

Iako je Vijetnamski rat počeo u to vrijeme, Scorsese je uspio izbjeći vojnu službu. Pohađao je filmsku školu u sklopu njujorškog univerziteta, snimajući kratkometražne filmove Što tako lijepa djevojka radi na ovakvom mjestu? (1963.) i Nisi samo ti, Murray! (1964.). Njegov najpoznatiji kratki film iz ovog perioda bio je crnohumorni The Big Shave (1967.), u kojem se nepoznati čovjek brije sve dok ne počne obilno krvariti, režući vlastiti vrat britvicom. Film je bio svojevrsna optužba američke vojne intervencije u Vijetnamu, a alternativni naziv filma bio je Viet ‘67.

Iste godine, Scorsese je snimio svoj prvi dugometražni film, crno-bijeli Ko to kuca na moja vrata, s kolegom studentom, glumcem Harveyjem Keitelom i montažerkom Thelmom Schoonmaker, s kojima će dugo i uspješno sarađivati. Film je bio preteča kasnije snimljenog filma Ulice zla. Iako nedovoljno razvijen, već je tada bio evidentan “Scorseseov stil”: osjećaj za ulični život italijanskih Amerikanaca, dinamična montaža, eklektična rock muzika za film i problematični muški protagonista.

1970-e

Početkom decenije postaje prijatelj sa takozvanim “filmskim balavcima” sedamdesetih: Francisom Ford Coppolom, Brianom De Palmom, Georgeom Lucasom i Stevenom Spielbergom. De Palma ga je upoznao s glumcem Robertom De Nirom, koji mu postaje veliki prijatelj i saradnik na mnogim projektima. Tokom ovog perioda radio je kao jedan od montažera na filmu Woodstock i upoznao glumca i reditelja Johna Cassavetesa, koji će mu takođe postati veliki prijatelj i mentor.

Ulice zla

Scorsese je 1972. snimio gangsterski film Boxcar Bertha, radnjom smješten u doba Velike depresije, za producenta B-filmova Rogera Cormana, koji je lansirao karijere reditelja kao što su Francis Ford Coppola, James Cameron i John Sayles. Iako je smatran manje vrijednim djelom, nesumnjivo je naučio Scorsesea kako snimiti film jeftino i brzo, te ga pripremio za prvi film s De Nirom, Ulice zla.

Ulice zla je bio film koji se pokazao kao prekretnica u karijerama za Scorsesea, De Nira i Keitela. Sad se već dobro osjetio Scorseseov rukopis: macho držanje, krvavo nasilje, katolički osjećaj krivice i iskupljenje, dinamična montaža i rock muzika za film. Iako je film bio inovativan, njegova napeta atmosfera, skoro pa dokumentaristički stil i “ulična” režija najviše su dugovali rediteljima Cassavetesu i ranom Jean-Luc Godardu.

  1. je glumica Ellen Burstyn izabrala Scorsesea da režira film Alice više ne stanuje ovdje, za koji je osvojila Oscar za najbolju glumicu. Iako dobro prihvaćen, film ostaje anomalija u rediteljevoj ranoj karijeri budući da se fokusira na središnji ženski lik. Vrativši se u Malu Italiju kako bi istražio svoje etničke korijene, Scorsese je snimio Italianamerican, dokumentarac u kojem su se pojavili i njegovi roditelji, Charles i Catherine Scorsese.

Taksista

Dvije godine posle, 1976., Scorsese je šokirao bioskopsku publiku širom svijeta kad je režirao kultnog Taksistu, mračni i nasilni prikaz čovjeka koji lagano tone u ludilo u paklenoj viziji Manhattana.

Film je važan iz niza razloga. Prije svega, Scorsese je s njim stekao reputaciju kompletnog reditelja koji djeluje na visokoj razini zajedno sa snimateljem Michaelom Chapmanom čiji stil teži izrazitim kontrastima, snažnim bojama i složenim pokretima kamere. Osim toga, bila je to uloga prekretnica Roberta De Nira u ulozi poremećenog i psihotičnog Travisa Bicklea, te je isti trenutak film postao jedan od najlegendarnijih filmskih prekretnica. U filmu su nastupili i Jodie Foster u izrazito kontroverznoj ulozi maloljetne prostitutke, te Harvey Keitel kao njen svodnik, Matthew ili “Sport.”

Taksista je označio i početak saradnje sa scenaristom Paulom Schraderom. Film dijeli tematske veze s radom francuskog reditelja Roberta Bressona, ponajviše s filmom Pickpocket (u smislu “dnevnika” usamljenika i opsjednutog čovjeka koji traži iskupljenje). Scenarista/reditelj Schrader često se vraćao Bressonovim radovima u svojim filmovima kao što su Američki žigolo i Light Sleeper i u Scorseseovom kasnijem filmu, Između života i smrti.

Kontroverzan od samog objavljivanja, Taksista se našao na naslovnicama ponovo pet godina kasnije, kad je John Hinckley Jr. pokušao ubiti tadašnjeg predsjednika Ronalda Reagana. Nekoliko puta se opravdavao svojom opsesijom, likom Jodie Foster (u filmu, lik kojeg glumi De Niro, Travis Bickle, pokušava ubiti senatora).

Taksista je osvojio Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Cannesu, te zaradio četiri nominacije za Oscara, uključujući onu za najbolji film, međutim nije osvojio nijednu nagradu.

Scorseseu je nakon toga ponuđena uloga Charlesa Mansona u filmu Helter Skelter i epizodna uloga u ratnom filmu Velika prva divizija, ali je odbio obje ponude. Međutim, prihvatio je ulogu gangstera u filmu Cannonball reditelja Paula Bartela. U to se vrijeme govorilo i o nekoliko nikad snimljenih rediteljskih projekata kao što su Haunted Summer, o Mary Shelley i film s Marlonom Brandom o masakru nad Indijancima kod Wounded Kneeja.

New York, New York i Posljednji valcer

Kritički uspjeh Taksiste ohrabrio je Scorsesea da krene sa svojim prvim visokobudžetnim projektom: raskošnim mjuziklom New York, New York. Počast Scorseseovom rodnom gradu i klasičnim holivudskim mjuziklima bio je veliki neuspjeh na box-officeu i kod kritike.

New York, New York je bila treća rediteljeva saradnja s Robertom De Nirom, uz kojeg je nastupila Liza Minnelli (počast i aluzija na njenog oca, legendarnog reditelja mjuzikala Vincentea Minnellija). Uprkos vizuelnoj raskoši i stilskim bravurama, mnogi kritičari zamjerili su filmu na dosta olovnoj studijskoj atmosferi u odnosu na ranije Scorseseove projekte. Gledano s današnjeg stajališta, film ostaje jedna od rediteljevih ranih studija muške paranoje i nesigurnosti (koja dijeli dosta toga s njegovim drugim filmovima kao što su Ulice zla, Taksista, Razjareni bik I The Departed).

Razočaravajući prijem filma bacio je Scorsesea u depresiju. Do tada je već postao ozbiljan zavisnik o kokainu. Međutim, našao je dosta kreativne snage da snimi visoko cijenjeni Posljednji valcer, dokumentujući posljednji koncert grupe The Band. Koncert je održan u dvorani Winterland u San Franciscu, a na njemu je nastupila jedna od najširih postava poznatih muzičara koji su gostovali na jednom koncertu kao što su Eric Clapton, Neil Young, Neil Diamond, Ringo Starr, Muddy Waters, Joni Mitchell, Bob Dylan, Paul Butterfield, Ronnie Wood i Van Morrison. Međutim, Scorseseve obaveze drugim projektima odgodile su izlazak filma sve do 1978.

Još se jedan Scorseseov dokumentarac pojavio 1978., nazvan American Boy, s fokusom na Stevena Princea, drskog prodavača oružja koji se pojavio u Taksisti. Slijedio je period divljih žurki, koji su naštetili ionako slabom Scorseseovu zdravlju.

1980-e

Razjareni bik

Prema mnogim izvorima (uključujući Scorsesea), Robert De Niro mu je praktično spasio život kad ga je uvjerio da se mora skinuti s kokaina da bi mogao snimiti, za većinu svoj najbolji film, Razjareni bik (1980.). Uvjeren da više neće snimiti nijedan drugi film, usmjerio je svu energiju u stvaranje nasilne priče o bokserskom prvaku u srednje teškoj kategoriji, Jakeu La Motti, nazivajući to “kamikaza metodom” snimanja filma. Film je posvuda smatran remek-djelom te je u glasanju engleskog prestižnog magatina Sight & Sound proglašen najboljim filmom osamdesetih. Zaradio je osam nominacija za Oscara, uključujući onu za najbolji film, najboljeg glumca Roberta De Nira i prvu Scorseseovu za najboljeg reditelja. De Niro je osvojio, kao i Thelma Schoonmaker za montažu, ali Oscar za najboljeg reditelja otišao je Robertu Redfordu za Obične ljude.

Razjareni bik, snimljen u izrazito kontrastnoj crno-bijeloj tehnici, označio je trenutak kad je Scorseseov stil dosegao svoj zenit: Taksista i New York, New York koristili su elemente ekspresionizma kako bi naglasili psihologiju, ali ovdje je stil doveden do novih ekstrema, uvodeći duge usporene snimke, kompleksne snimke, ekstravagantno iskrivljenje perspektive (primjerice, veličina bokserskog ringa mijenja se iz borbe u borbu). Tematski takođe jer su teme prenešene iz Ulica zla i Taksista: nesigurni muškarci, nasilje, krivica i iskupljenje.

Iako je scenario za Razjarenog bika pripisan Paulu Schraderu i Mardiku Martinu, konačni scenario dosta se razlikovao od Schraderove originalne verzije. Nekoliko puta su ga prepravljali pisci kao što je Jay Cocks (koji je sarađivao na pisanju scenarija za kasnije Scorseseove filmove Doba nevinosti i Bande New Yorka). Veći dio završne verzije napisali su Scorsese i Robert De Niro.

Kralj komedije

Scorseseov sljedeći projekt bila je peta saradnja s Robertom De Nirom, Kralj komedije (1983.). Bila je to apsurdna satira svijeta medija i zvijezda, odstupanje od emocionalno intenzivnih filmova s kojima je najčešće dovođen u vezu. Vizuelno je bio mnogo manje pokretljiv za razliku od stila koji je reditelj postigao do tada, često upotrebljavajući statičnu kameru i duge snimke. Ekspresionizam iz njegovih prethodnih radova ustupio je mjesto gotovo totalnom nadrealizmu. Međutim, bio je to očito Scorseseov rad i odmak od New Yorka. Zaradio je mnoga poređenja s Taksistom, najviše zato što se bavi nezadovoljnim samcem koji ironično zarađuje status ikone nakon kriminalnog čina (uboistva i otmice).

Kralj komedije nije najbolje prošao u bioskopima, ali je dobio dobre ocjene kod kritičara u godinama nakon objavljivanja. Možda je tematika o ispraznom šoubiznisu i opsjednutošću zvijezdama mnogo aktuelnija za današnje prilike nego za doba kad je film objavljen.

  1. je Scorsese počeo raditi na dugo pripremanom projektu, Posljednje Hristovo iskušenje. Film je trebao finansirati Paramount Studios, ali neposredno prije početka snimanja, studio je odustao od projekta pod pritiskom religijskih grupa. U ovoj nedovršenoj verziji iz 1983., Isusa je trebao glumiti Aidan Quinn, Pontija Pilata Sting. (U verziji iz 1988., ove uloge odigrali su Willem Dafoe i David Bowie).

U sitne sate

Nakon kolapsa ovog projekta Scorsese je opet osjetio da mu se karijera nalazi na kritičnoj tački. Primijetio je da u komercijalnom svijetu osamdesetih visoko stilizovani i lični filmovi iz sedamdesetih, na kojima su on i drugi izgradili svoje karijere, nisu više uživali isti status, te se odlučio na gotovo potpuno novi pristup svom radu. S filmom U sitne sate (1985.) vratio se na gotovo “underground” stil snimanja filmova – njegov način da ostane živ. Sniman s vrlo malim budžetom, na lokaciji i noću u Sohou, film je crna komedija o jednoj nesrećnoj noći u životu prijatnog njujorškog službenika (Griffin Dunne). Iako stilska anomalija za Scorsesea, film se dobro uklopio s popularnim niskobudžetnim “kult” filmovima osamdesetih, kao što su Divlja djevojka Jonathana Demmea i Repo Man Alexa Coxa.

Boja novca

Zajedno s videospotom Michaela Jacksona za pjesmu “Bad”, Scorsese je 1986. snimio Boju novca, nastavak cijenjenog filma Hazarder s Paulom Newmanom iz 1961. Iako vizuelno dopadljiv, Boja novca bio je prvi Scorseseov izlet u snimanje komercijalnih mainstream filmova. Paul Newman je osvojio Oscara za najboljeg glumca, a Scorsese je konačno osigurao finansije za svoj dugo pripremani projekt: Posljednje Hristovo iskušenje.

Posljednje Hristovo iskušenje

Nakon koketiranja s komercijalnim Hollywoodom sredinom osamdesetih, Scorsese se 1988. vratio snimanju više ličnih filmova sa scenarijem Paula Schradera za Posljednje Hristovo iskušenje. Temeljen na kontroverznoj knjizi Nikosa Kazantzakisa iz 1951., film prepričava priču o Isusovu životu na humaniji način za razliku od dotadašnjeg prikazivanja Isusa kao božanstva. I prije samog objavljivanja film je izazvao masovni bijes, demonstracije širom svijeta protiv navodnog bogohuljenja te tako od niskobudžetnog filma postao medijska senzacija. Najviše kontroverzi odnosilo se na kraj filma u kojem Hrist na krstu pod uticajem Satane halucinira kako je oženio Mariju Magdalenu i podigao porodicu.

Prevladavši kontroverze, Posljednje Hristovo iskušenje zaradio je dobre kritike i ostao važan dio Scorseseova rada. Zaradio je drugu nominaciju za najboljeg reditelja, ali i ovaj put neuspješno. Oscar je otišao Barryju Levinsonu za Kišnog čovjeka.

1990-e

Dobri momci

Nakon decenije manje-više uspješnih komercijalnih rezultata, mafijaški ep Dobri momci iz 1990. bio je povratak u formu za Scorsesea i njegov vizuelno najvjerodostojniji film još od Razjarenog bika. Vrativši se Maloj Italiji, De Niru i Joeu Pesciju, Dobri momci su ponudili virtuozan prikaz reditiljeve vještine i ponovno ga etablirali kao jednog od vodećih reditelja u Hollywoodu. Film se smatra jednim od rediteljevih najvećih postignuća.

Međutim, Dobri momci su označili pomak u rediteljevom radu, inaugurišući eru u njegovoj karijeri koja je tehnički bila potpuna, ali neki su prigovarali da je bila i emocionalno hladna. Uprkos tome, mnogi su vidjeli film kao Scorseseov arhetip – najviše dostignuće u njegovim rediteljskim vještinama.

Scorsese je zaradio svoju treću nominaciju za najboljeg reditelja, ali je opet izgubio, ovaj put od Kevina Costnera (koji je režirao svoj prvi film Ples s vukovima). Osim toga, Joe Pesci je dobio Oscar za najboljeg sporednog glumca.

  1. se pojavio u cameo ulozi kao Vincent van Gogh u filmu Snovi legendarnog japanskog redatelja Akire Kurosave.

Rt straha

  1. je donijela Rt straha, obrada istoimenog kultnog filma iz 1962., i sedmu saradnju s De Nirom. Bio je to još jedan izlet u mainstream, film je stilizovao Grand Guignol obilno preuzimajući atmosferu filma Alfreda Hitchcocka i Charlesa Laughtona Noć lovca iz 1955. Rt straha zaradio je podijeljene kritike, a prigovarano mu je zbog ženomrzačkih scena nasilja. Međutim, mračna tema filma dala je Scorseseu priliku da iskoristi niz blistavih vizuelnih trikova i efekata. Film je zaradio dvije nominacije za Oscara. Zaradivši osamdeset miliona dolara samo u Americi, ostaće najveći Scorseseov komercijalni uspjeh sve do filma The Departed iz 2006.

Doba nevinosti

Raskošno namješteni film Doba nevinosti (1993.) bio je neobičan projekt za Scorsesea jer je morao adaptirati roman Edith Wharton o konzervativnom visokom društvu New Yorka u kasnom 19. stoljeću. Kritičari su pisali hvalospjeve o filmu, ali je podbacio u bioskopima. Kako je u dokumentarcu Scorsese on Scorsese naglasio montažer/intervjuer Ian Christie, Scorsese je bio privučen likovima i pričom Whartonina teksta te je htio da njegov film bude emocionalno iskustvo kao što je to njemu bila knjiga, a ne klasična adaptacija književnog djela. Kako bi to postigao, Scorsese je tražio inspiraciju iz različitih istorijskih filmova koji su ostvarili emocionalni utisak na njega. U Scorsese on Scorsese, on navodi uticaje filmova kao što su Senso i Gepard Luchina Viscontija kao i Veličanstveni Ambersonovi Orsona Wellesa te La Prise de Pouvoir par Louis XIV Roberta Rossellinija. Iako se Doba nevinosti od ovih filmova prvenstveno razlikovalo u pogledu naracije, priče i tematike, prisutnost izgubljenog društva, izgubljenih vrijednosti kao i detaljizovanih oživljavanja društvenih običaja (i rituala) nastavljaju tradiciju ovih filmova.

Film je na veći odaziv naišao u evropskim zemljama, pogotovo u Ujedinjenom Kraljevstvu i Francuskoj, nego u Americi. Film je zaradio pet nominacija za Oscare (uključujući onu za Scorsesea za najbolji adaptirani scenario), osvojivši onaj za kostimografiju. Ostvario je i značajan uticaj na reditelje kao što su kineski autor Tian Zhuangzhuang, i britanski redatelj Terence Davies koji su naveli film kao jedan od deset najomiljenijih.

Bila je ovo prva Scorsesova saradnja s Danielom Day-Lewisom, s kojim će opet sarađivati na Bandama New Yorka.

Casino

Kao i Doba nevinosti, i raskošni Casino iz 1995. je usko fokusiran na povrijeđenog muškarca čiji je dobro organizovani život poremećen dolaskom nepredvidljivih nepogoda. Činjenica da je to bio nasilni gangsterski film oduševila je one Scorseseove obožavaoce koji su se osjećali prevarenima njegovim zadnjim filmom. Kritike, međutim, nisu bile tako jednoglasne. Većina kritičara zamjerila je filmu da je presličan Dobrim momcima. I zaista, mnogi su vizuelni izrazi i trikovi podsjećali na raniji film, a preneseni su dosta netaktično. Najočitija sličnost bio je lik psihopate kojeg glumi Joe Pesci. Neki su Casino smatrali njegovim najnasilnijim filmom, a neke uvodne scene podsjećale su na dokumentarce. Ipak, film je tehnički bio izvanredno dostignuće, a trajao je skoro tri sata. Sharon Stone nominovana je za Oscara u kategoriji za najbolju glumicu.

U izdanju časopisa Film Comment za januar 2000., posvećenom najboljim filmovima devedesetih, Thierry Fremaux iz Instituta Lumière izjavio je: “Najbolji film decenije u isto je vrijeme najpodcjenjeniji film decenije: Casino“, dok je Michael Wilmington Dobre momke i Casino nazvao “Sjajnim kasnim vrhuncima noira”.

Lično putovanje Martina Scorsesea kroz američki film

Scorsese je 1995. snimio četverosatni dokumentarac ponudivši iscrpno putovanje kroz američku kinematografiju. Pokrio je eru nijemog filma do 1969., godinu kad je Scorsese počeo svoju profesionalnu karijeru, izjavivši: “Ne bi bilo u redu da komentarišem sebe ili svoje savremenike.”

Kundun

Ako je Doba nevinosti odvratio i zbunio neke obožavaoce, onda je Kundun (1997.) otišao nekoliko koraka dalje, prikazujući rani život Tenzina Gyatsoa, 14. Dalaj Lame, kinesku invaziju na Tibet i Dalaj lamin progon u Indiju. Tematski odmak nije bio jedini vidljiv u Scorseseovu radu, nego i novi pripovjedački i vizuelni pristup. Tradicionalna dramaturška sredstva zamijenjena su zadivljujućim slikovitim vizuelnim prikazima.

Film je izazvao uzbunu u kancelarijama svog distributera, Disneyja, koji je u to vrijeme planirao ekspanziju na kinesko tržište. Studio je isprva prkosio kineskim vlastima, a onda se distancirao od projekta, ostavljajući Kundun na nemilost tržišta.

Između života i smrti

Između života i smrti bio je povratak na domaću teritoriju i nova saradnja s rediteljom i scenaristom Paulom Schraderom. Ovaj put se radilo o mračnom djelu koje po atmosferi podsjeća na Taksistau. Kao i prošle saradnje između Scorsesea i Schradera, zadnje scene prikazivale su iskupljenje koje su opet prizvale filmove Roberta Bressona. Kritike su većinom bile pozitivne, iako se nije radilo o apsolutnom priznanju kao kod njegovih drugih filmova.

2000-e

Bande New Yorka

  1. je Scorsese producirao dokumentarac o italijanskim rediteljima nazvan Moje putovanje u Italiju. Dokumentarac je nagovijestio rediteljev sljedeći projekt, epske Bande New Yorka (2002.), inspirisane (između ostalog) velikim italijanskim rediteljima kao što je primjerice Luchino Visconti. Film je u cjelosti sniman u Rimu, u slavnom filmskom studiju Cinecitta.

Uz budžet za koji se govorilo da je prešao 100 miliona dolara, Bande New Yorka je bio Scorseseov vjerovatno najveći mainstream projekt. Kao i Doba nevinosti, radnjom je bio smješten u New York 19. vijeka, iako se fokusirao na ljude s druge strane društvene ljestvice. Produkcija je bila ometana glasinama da se reditelj sukobio sa šefom Miramaxa Harveyjem Weinsteinom. Uprkos demantijima o umjetničkom kompromisu, Bande New Yorka postale su rediteljev najkonvencionalniji film. Originalna muzika koju je komponovao redovni Scorseseov saradnik Elmer Bernstein odbijena je potkraj produkcije u zamjenu za onu konvencionalniju Howarda Shorea i mainstream rock muzičara U2 i Petera Gabriela. Konačna verzija filma trajala je 168 minuta, dok je rediteljeva verzija bila duža od tri sata.

Bez ikakve sumnje, središnje teme filma bile su u skladu sa Scorseseovom tradicionalnom problematikom: New York, nasilje kao kulturna posebnost i supkulturne podjele po etničkoj pripadnosti.

Originalno sniman za objavu zimi 2001. (da se takmiči za Oscare), Scorsese je odgodio konačnu produkciju filma sve do početka 2002.; studio je neprestano odgađao film sve do izlaska u sezoni Oscara, krajem 2002.

Bande New Yorka donijele su Scorseseu njegov prvi Zlatni globus za najboljeg reditelja. U februaru 2003., film je dobio nekoliko nominacija, među kojima su bile one za najbolji film, reditelja i najboljeg glumca Daniela Day-Lewisa. Bila je to Scorseseova četvrta nominacija za Oscara te su mnogi mislili kako bi konačno mogao pobijediti. Ipak, film nije odnio nijednu nagradu, a Scorseseu je pobjedu odnio Roman Polanski s filmom Pijanista.

  1. je objavljen The Blues, dugi dokumentarac u sedam djelova o istoriji bluesa od afričkih korijena, preko delte Mississippija i dalje. Sedam filmaša, među kojima su bili Wim Wenders, Clint Eastwood, Mike Figgis i sam Scorsese, snimili su svaki svoj dio filma od po 90 minuta. (Scorseseov dio zvao se Feel Like Going Home).

Avijatičar

Scorseseov film Avijatičar (2004.) raskošna je i opsežna priča o reditelju, producentu, ekscentriku, multimilioneru i pioniru avijacije Howardu Hughesu. Kao i Bande New Yorka, te posebno New York, New York prije toga, film je bio još jedan pokušaj da spoji vlastiti kreativni senzibilitet s konvencijama zlatnog doba Hollywooda. Film je zaradio odlične kritike, iako je manji broj kritičara zamjerio filmu da mu nedostaje nešto “Scorseseova potpisa”. Pobrao je uspjeh u bioskopima širom svijeta i dobio priznanja od Akademije.

Avijatičar je bio nominovan za šest Zlatnih globusa, uključujući one za najbolju dramu, režiju, scenario i najboljeg glumca u drami – Leonarda DiCapria. Osvojio je tri, uključujući one za najbolju dramu i glumca u drami. U januaru 2005., Avijatičar je zaradio najviše nominacija na 77. dodjeli Oscara, čak 11, između kojih i onu za najbolji film. Ostale nominacije su bile gotovo u svim glavnim kategorijama: po peti put Scorsese je nominovan za režiju, a osim njega film je nominovan u kategorijama za najboljeg glumca (Leonardo Di Caprio), najbolju sporednu glumicu (Cate Blanchett) i za najboljeg sporednog glumca (Alan Alda). Iako je bio glavni favorit po broju nominacija, film je dobio svega pet Oscara: za najbolju sporednu glumicu, scenografiju, kostimografiju, montažu i fotografiju. Scorsese je opet izgubio, ovaj put od Clinta Eastwooda za film Djevojka od milion dolara (koji je proglašen i za najbolji film).

No Direction Home

No Direction Home je dokumentarac Martina Scorsesea koji prati život Boba Dylana i njegov uticaj na popularnu muziku i kulturu 20. vijeka. Film ne pokriva cijelu Dylanovu karijeru, nego se fokusira na njene početke, put do slave u šezdesetim, njegovu kontroverznu transformaciju s akustične gitare na električni zvuk i “povlačenje” s turneje 1966. zbog pada s motocikla. Film je premijerno prikazan u SAD-u i Velikoj Britaniji 26. i 27. septembra 2005. Osvojio je nagradu Peabody.

The Departed

Scorsese se vratio kriminalističkom žanru ovim filmom, trileru radnjom smještenom u Boston, The Departed, temeljen na kriminalističkoj drami Pakleni poslovi iz Hong Konga. Film je opet ujedinio reditelja s Leonardom Di Capriom, glumcem s kojim je već radio na dva projekta. The Departed  su isto tako doveli do saradnje Scorsesea i Jacka Nicholsona.

The Departed  su oduševili kritiku, a neki su tvrdili kako je to jedan od Scorseseovih najboljih radova od filma Dobri momci iz 1990., a neki su ga stavljali u rang s najslavnijim klasicima, Taksistom i Razjarenim bikom. Sa zaradom od oko 130 miliona dolara samo u Americi, The Departed su komercijalno do sada najuspješniji Scorseseov film.

Scorseseova režija The Departed donijela mu je drugi Zlatni globus za režiju, kao i nagradu kritičara i, konačno, nakon pet neuspješnih nominacija, Oscar za najboljeg reditelja. Tu nagradu mnogi su smatrali kao zaostali dug, a neki kritičari su napisali kako je to Oscar Scorseseu za “životno djelo”, ili “Taksist/Razjareni bik/Dobri momci Oscar”. Nagradu su mu uručili dugogodišnji prijatelji i kolege Steven Spielberg, Francis Ford Coppola i George Lucas, svi članovi generacije Novog Hollwooda. Akademija je reagovala na Scorseseov uspjeh zaglušujućim ovacijama. The Departed su osvojili i Oscara za najbolji film 2006. godine, najbolje adaptirani scenario i najbolju montažu (dugogodišnje Scorseseove montažerke) Thelme Schoonmaker. Bio joj je to treći Oscar za neki Scorseseov film.

Vječni sjaj

Vječni sjaj je dokumentarac koji opisuje karijeru rock sastava The Rolling Stones. Film uključuje i snimke s završene turneje A Bigger Bang iz 2006.

Scorsese je snimao Stonese dvije noći u New York City's Beacon Theatreu, 29. oktobra i 1. novembra 2006. Materijal s ta dva koncerta iskombinovan je sa snimcima iza kulisa, istorijskim isječcima i intervjuima s bendom.

Ostrvo Shutter

Prava romana Dennisa Lehane Ostrvo Shutter bili su prvo opcija Columbia Pictures 2003. godine. Columbia nije kasnije prihvatila snimanje filma pa je prodala Phoenix Picturesima. Martinu Scorseseu i glumcu Leonardu DiCapriou se oboma sviđao projekt. Proizvodnja je počela 6. marta 2008. godine. U romanu Dennis Lehane bio je inspirisan bolnicom na Long Islandu u Boston Harboru. Lehane je posjetio bolnicu sa svojim ocem kad je bio dijete. Film se snimao u Massachuettsima. Taunton, Massachusetts bio je mjesto snimanja scene prisjećanja 2. Svijetskog rata.

Leonardo DiCaprio ima glavnu ulogu, glumi američkog maršala Edwarda “Teddya” Danielsa koji traži odbjeglu bolesnu ženu na otoku za poremećene – Shutter. Film je zaradio preko 290 miliona američkih dolara u svijetu. Film je trebao izaći 2. oktobra 2009. ali su ga Paramount Pictures odlučili objaviti ga 19. februara 2010.

Letter to Elia

Letter To Elia je dokumentarac kojeg je 2010 godine Scorsese režirao u saradnji sa Kent Jonesom. Prati život i karijeru reditelja Elie Kazana i način kako je on inspirisao Scorcesea. Napravljen je od klipova iz Kazanovih filmova i izvodima iz Kazanove biografije koje je čitao glumac Elias Koteas, dokumentarac je dobitnik Peabody nagrade.

Public Speaking

2010 Scorsese režira još jedan dokumentarac Public Speaking, film o Fran Lebowitz, spisateljici poznatoj po njenom jedinstvenom doživljaju modernog života. Film je sačinjen od njenih monologa, arhivskih slika i predstavlja portret njenih životnih iskustava.

George Harrison – Življenje u materijalističkom svijetu

Martin Scorsese 2011 godine režira dokumentarac basiran na bivšem Beatlesu – George Harrisonu. Film prati muzičku legendu od najranijeg života u Liverpulu, preko Beatles fenomena, putovanja u Indiju, uticaju Krišna pokreta na njegovu muziku, I njegove relevantnosti I značaju kao dijela Beatlesa. Sadrži prije neobjavljene fotke i intervjue sa ženom Olivijom, sinom Dhanijem, prijateljima i mnogim drugim. Dobio je 6 nominacija na 64th Primetime Emmy Awards, a dobitnik je dvije, za režiju i nefikciju.

Hugo

Hugo je prvi igrani film Martina Scorsesea nakon Ostrva Shutter. Film je rađen u 3D formatu a zasnovan je na dječjoj istoimenoj knjizi Briana Selznicka o Hugu, dječaku koji živi u Parizu sa svojim ocem udovcem, koji radi kao sajdžija. Kada mu otac nastrada u jednom požaru, Hugo mora da se preseli kod svog ujaka, čovjeka koji je zadužen za održavanje velikih gradskih satova. Ujak je alkoholičar i jednog dana iznenada nestaje, pa je dječak bio prinuđen da nastavi njegov posao i krade hranu kako bi preživljavao. Međutim, nalazi i vremena da radi na svom izuzetnom i neobičnom izumu… U filmu glume Ben Kingsley, Sacha Baron Cohen, Ray Winstone, Emily Mortimer, Christopher Lee…

Nominovan je za jedanaest Oskara (prvi po broju nominacija 2012.): Oskar za najbolji film, Oskar za najboljeg reditelja, Oskar za najbolji adaptirani scenario, najbolju scenografiju, kameru, vizuelne efekte, muziku, montažu zvuka, miks zvuka, montažu i najbolji kostim. Scorsese je za režiju nagrađen trećim Zlatnim globusom u karijeri.

Vuk s Wall Streeta

Vuk s Wall Streeta je 2013. godine režirao Martin Scorsese, prema istoimenim memoarima Jordana Belforta. Film je izašao 25. decembra, 2013. Scenario je napisao Terence Winter i u glavnoj ulozi je Leonardo DiCaprio koji glumi Jordana Belforta, New Yorškog brokera koji vodi firmu koja se bavi prevarama vrednosnih papira i korupcije na Wall Streetu 90-ih godina prošloga stoljeća. U filmu takođe glume Jonah Hill, Margot Robbie, Matthew McConaughey, Kyle Chandler, Rob Reiner, Jon Favreau i Jean Dujardin. To je peta saradnja DiCaprija i Scorseseija i druga između Scorsesija i Wintera.

Leonardo DiCaprio je dobio ulogu Jordana Belforta (stvarnog ,,Vuka sa Wall Streeta 2007. godine, a takmičio se protiv Brada Pitta. Martin Scorsese je odlučio da će režirati film. Tokom pre-proizvodnje Scorsese je radio na scenariju za film Ostrvo Shuter.  On je objasnio kako je potrošio pet mjeseci čekajući da Warner Bros odgovori na potvrdu za snimanje filma. Jordan Belfort je dobio 1 milion USD tokom proizvodnje filma.

Imena pravih likova iz filma su promijenjena, barem neki kao što je lik Jonaha Hilla Donnie Azoff koji se zapravo zvao Danny Porush. Pravi Danny Porush je rekao da će tužiti reditelja i ostale ako budu koristili njegovo ime. FBI agent Patrick Denham se zapravo zvao Gregory Coleman i advokat Ira Lee Sorkin promijenjen je u Manny Riskin. Takođe ime Naomi Lapaglia je zapravo promijenjeno iz imena Nadine Caridi, to je bila druga žena Jordana Belforta.

U januaru 2014. Jonah Hill je rekao da je dobio samo 60.000 USD za film dok je njegov kolega i producent Leonardo DiCaprio dobio 10.000.000 USD. Jonah je toliko želio raditi sa Scorseseom da je pristao na sve.

Film je imao pozitivne kritike, ali je i kontroverzan zbog seksualnosti, drogiranja, vulgarnosti i korišćenja nasilja protiv životinja. Film je ostvario zaradu preko 314 miliona američkih dolara i bio je nominovan za 5 Oscara. Film je zabranjen u Maleziji, Nepalu i Keniji a neki djelovi filma su izbrisani u Indiji.

Tišina

Zvanično zadnji Scorseseov film je Tišina iz 2016 godine, priča o progonu hrišćana u Japanu početkom 17.vijeka.  Tišina prati Rodriguesa i Garupea, dvojicu sveštenika koji odlaze u Japan kako bi pronašli voljenog mentora koji se navodno odrekao Boga i hrišćanstva. Iako se u Japanu odvija progon hrišćana oni ne žele odustati od misije jer su uvjereni da je njihova vjera jača od ičega.

Film je sniman na Taiwanu a u glavnim ulogama su Andrew Garfield, Adam Driver, Shinya Tsukamoto, Liam Neeson, Tadanobu Asano, Ciaran Hinds…

Film je adaptacija istoimenog romana Shusaku Endoa, jednog od najuticajnih japanskih pisaca 20. vijeka.

Američki filmski institute je imenovao Tišinu kao jednog od 10 najboljih filmova 2016. Film je imao jednu nominaciju (najbolji film) za oscar. Tišina je treći Scorceseov film o religioznim figurama koji se bore sa iskušenjima vjere nakon Poslednjeg Hristovog iskušenja i Kunduna.

Rediteljevi zaštitni znakovi

  • Često za svoje filmove angažuje Robert De Nira, Harveya Keitela, Joe Pescija, svoju majku Catherine Scorsese prije njene smrti 1997., a u nekoliko posljednjih godina, i Leonarda Di Caprija.
  • Često radi s montažerkom Thelmom Schoonmaker.
  • Često radi sa snimateljima Michaelom Ballhausom i Robertom Richardsonom.
  • Počinje filmove sa segmentima uzetima iz sredine ili s kraja priče. Primjeri su Razjareni bik (1980.), Dobri momci (1990.), Casino (1995.) i Posljednji valcer (u kojem je prva izvedena pjesma zapravo bis s koncerta).
  • Često koristi usporene snimke, npr. u Ulicama zla, Taksistu i Razjarenom biku.
  • Glavni junaci u njegovim filmovima često su sociopati i/ili žele postati prihvaćeni u društvu.
  • Plavuše u naslovnim ulogama obično se u očima glavnog junaka smatraju anđelima i božanstvenima; nose bijelo u svojoj prvoj sceni te su snimane usporenim snimkom (Cybill Sheperd u Taksisti, Cathy Moriarty nosi bikini u Razjarenom biku, Sharon Stone nosi bijelu minicu u Casinu).
  • Često koristi duge prateće kadrove.
  • Koristi montažne sekvence s agresivnim pokretima kamere i dinamičnom montažom, uz popularnu muziku.
  • Često sarađuje sa kompozitorom Elmerom Bernsteinom i, puno češće, s Howardom Shoreom.
  • Prije njihove smrti, angažovao je svoje roditelje, Charlesa i Catherine, za manje uloge, slučajne prolaznike ili sporedne uloge.
  • Nekad se sam pojavljuje nakratko u svojim filmovima (Ulice zla, Taksista, Kralj komedije, U sitne sate, Posljednje Hristovo iskušenje (u kojem je skriven pod kapuljačom), Doba nevinosti, Bande New Yorka..). Osim toga, često koristi vlastiti glas u filmovima bez ličnog pojavljivanja ili pripovijeda priču u Ulicama zla i Boji novca, a u Razjarenom biku pojavljuje se u svlačionici u zadnjoj sceni filma. U filmu Između života i smrti posudio je glas dispečeru hitne pomoći koji se u filmu ne vidi.
  • Često koristi muziku The Rolling Stonesa, a pogotovo pjesmu “Gimme Shelter”.
  • Kao mjesto radnje često koristi New York, npr. u filmovima Bande New Yorka, Taksist, Doba nevinosti, U sitne sate i New York, New York.
  • Nekad koristi kružni efekt iz filmova o Jamesu Bondu kako bi istaknuo likove. Ovaj efekt se može vidjeti u Casinu (Sharon Stone) i u The Departed (Matt Damon).
  • U mnogim njegovim filmovima nalaze se aluzije na film Shane (1953.).
  • Često je izjavljivao kako misli da su najbolje uloge Roberta De Nira pod njegovom rediteljskom palicom bile one Jakea La Motte u Razjarenom biku ili Jimmyja Conwaya u Dobrim momcima.
  • U zadnje vrijeme, u njegovim filmovima se pojavljuju korumpirani likovi, kao što su policajci u The Departed i Bandama New Yorka i političari u Bandama New Yorka i Avijatičaru.

Scorseseov krug

Scorsese je bio poznat po angažovanju istih glumaca u svojim filmovima, posebno Roberta De Nira, koji je sarađivao s njim na 8 filmova. Scorsese je često govorio kako je najbolja De Nirova izvedba pod njegovom režijom bila u Kralju komedije u ulozi Ruperta Pupkina. Osim toga, u njegovim filmovima često su se pojavljivali i Harvey Keitel (5), Joe Pesci (3), Frank Vincent (3) te Leonardo DiCaprio (4, uključujući najnoviju saradnju). Prije njihove smrti, u manjim ulogama su se pojavljivali i Scorseseovi roditelji, Charles i Catherine.

Od svoje ekipe, Scorsese je često radio s montažerkom Thelmom Schoonmaker, snimateljima Michaelom Ballhausom i Robertom Richardsonom, kostimografkinjom Sandy Powell, scenografom Danteom Ferrettijem i kompozitorima Elmerom Bernsteinom i Howardom Shoreom. Schoonmaker, Richardson, Powell i Ferretti su osvojili Oscare u svojim kategorijama za njihove saradnje sa Scorseseom. Elaine i Saul Bass, od kojih je poslednji bio Hitchcockov dizajner špice, dizajnirali su uvodnu špicu za Dobre momke, Doba nevinosti, Casino i Rt straha.

Privatni život

Scorsese je od 1999. u braku s Helen Morris; ona mu je peta žena. Imaju kćer, Francescu, koja se pojavila u The Departed i Avijatičaru. Iz prvog braka s Laraine Brennan ima kćerku Catherine, a iz drugog braka s Juliom Cameron ima kćerku glumicu Domenicu Cameron-Scorsese. Scorsese je od 1979. do 1983. bio u braku s Isabellom Rossellini. 1985. je oženio producenticu Barbaru De Finu; i njihov je brak završio razvodom.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *