Mihail Vasiljevič Lomonosov – reformator ruskog jezika

Mihail Vasiljevič Lomonosov (rus. Mihaíl Vasílьevič Lomonósov; Denisovka, 19. novembar 1711 — Sankt Peterburg, 15. april 1765) je bio ruski pisac i erudita, koji je dao doprinose na poljima književnosti, obrazovanja, fizike, astronomije, hemije i geologije.

Lomonosov je razradio projekat Moskovskog državnog univerziteta, koji nosi ime po njemu.

Biografija

Mihail Lomonosov je rođen 19. novembra (8. novembar po starom kalendaru) 1711. u selu Denisovka (ime sela je kasnije preimenovano u Lomonosovo, u čast pjesnika), koje se nalazi na ostrvu nedaleko od Holmogorija, na dalekom sjeveru Rusije. Njegov otac, ribar, uzeo je sina da mu pomaže u radu kad mu je bilo deset godina, ali je njegova žeđ za znanjem bila neutoljiva. Ono malo knjiga što mu je bilo dostupno skoro je naučio napamet, i vidjevši da se kod kuće neće moći dalje obrazovati, pješke se uputio u Moskvu.

Prilika se ukazala kad je imao sedamnaest godina, i na intervenciju prijatelja primljen je u školu Zaikonospaski. Tamo je vrlo brzo napredovao, posebno u latinskom, i 1734. je poslat iz Moskve u Sankt Peterburg. I tamo je zapaženo njegovo znanje, posebno iz fizike, i bio jedan od mladih Rusa izabranih da dovrše obrazovanje u stranim zemljama.

Strano obrazovanje

Poslat je na Univerzitet u Marburgu (Hese, Nemačka), inače, tada jedan od najvažnijih evropskih univerziteta – zbog prisustva najeminentnijeg nemačkog prosvjetiteljskog filozofa tog vremena, Kristijana Volfa. Lomonosov je studirao kod Volfa, i postao je jedan od njegovih ličnih studenata. Ova veza je bila uticajna do kraja njegovog života.

Dok je bio u Marburgu, počeo je da piše poeziju, imitirajući njemačke pisce; priča se da je posebno cijenio Gintera. Njegova Oda osvajanju Hotina napisana je 1739, i privukla je veliku pažnju u Petrogradu. Za vrijeme boravka u Njemačkoj Lomonosov se oženio Njemicom i bilo mu je teško da izdržava rastuću porodicu oskudnom i neredovnom stipendijom koju je dobijao od Sanktpeterburške akademije nauka, te je odlučio da se vrati kući.

Dostignuća

Po dolasku u Rusiju, brzo je postao poznat, i postavljen je za profesora hemije na Univerzitetu u Sankt Peterburgu, gde je kasnije postao i rektor. Željan da unaprijedi rusko školstvo, Lomonosov se angažovao u osnivanju Moskovskog državnog univerziteta (koji je kasnije nazvan po njemu) 1755. Godine 1764. postavljen je na mjesto državnog sekretara.

Prihvatio je materijalističko shvatanje prirode, bio protivnik teorije o posebnim fluidima, flogistona i električnog fluida koja je u to vrijeme bila prihvaćena i doprinio je formulisanju kinetičke teorije gasova. Smatrao je da je toplota oblik kretanja, predlagao talasnu teoriju svjetlosti, i iznio ideju održanja mase. Vjerovao je da priroda konstantno evoluira i pokazao organsko porijeklo zemlje, treseta, uglja, nafte i ćilibara.

Lomonosov je bio prva osoba koja je zabilježila mržnjenje žive. Mjerenjem prelamanja svjetlosti Venere na rubovima Sunca utvrđuje da ova planeta ima atmosferu. Godine 1745. je objavio katalog preko 3.000 minerala, a 1760. objasnio nastanak ledenih bregova. Prvi je objasnio paragenezu minerala i shvatio značaj kristalne rešetke. Osnovao je fabriku stakla, koja je proizvodila prve mozaike od bojenog stakla izvan Italije. Dao je objašnjenje polarne svjetlosti.

Smatrao je da je materija sastavljena od prostijih i složenijih čestica (atoma i molekula) koje imaju datu zapreminu i između kojih vladaju privlačne sile. Toplotu smatra haotičnim kretanjem čestica, što je kasnije potvrdila kinetička teorija. Postavlja tezu da su Zemljinu koru oblikovala taloženja u morskim bazenima i vulkanske aktivnosti. Bavio se primjenom nauke u rudarstvu i metalurgiji.

Uveo je princip aktualizma u geologiju. U svojim radovima tvrdio je da Zemlja nije statična i nepromenljiva, već je podložna sporim i stalnim promjenama. Geološki procesi u prošlosti odigravali su se isto kao i danas. Lomonosov je sve procese podijelio na dvije grupe: egzogeni procesi (vezani za rad spoljašnjih sila) i endogeni procesi (nastali radom sila koje djeluju u unutrašnjosti Zemlje). Pored toga tvrdio je da je Zemljina kora u stalnim pokretima i podijelio ih na epirogene i orogene.

Godine 1755. je napisao gramatiku koja je reformisala ruski književni jezik kombinujući stari crkvenoslovenski sa narodnim jezikom. Kako bi produbio svoje književne teorije, napisao je preko 20 svečanih ceremonijalnih oda, od kojih je najznačajnija Večernja meditacija o božanskoj raskoši. U kasnijim poemama je primijenio idiosinkratičku teoriju da riječi koje sadrže glasove E, I, JU treba da se koriste kada se opisuju nježni predmeti, a one sa glasovima O, U, Jeri (Ы)- za opisivanje stvari koje mogu uzrokovati strah (“kao bes, zavist, bol i tuga”). Lomonosov je objavio svoju istoriju Rusije 1760. godine. Ipak, većina njegovih dostignuća bila je nepoznata izvan Rusije dugo vremena posle njegove smrti. Umro je u Sankt Peterburgu 15. aprila (4. april po starom kalendaru) 1765.

 

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *