Stevan Sremac – najobrazovaniji srpski pisac 19 vijeka

Stevan Sremac (Senta, 11/23. novembar 1855 — Sokobanja, 12/25. avgust 1906) jedan je od najznačajnijih i najčitanijih srpskih realističkih pisaca, akademik.

Biografija

Rođen je u Senti, u Bačkoj, 23. novembra 1855. godine, u zanatlijskoj porodici, od oca Avrama i majke Katarine, gdje je proveo rano djetinjstvo, a dijelom i kod bake po majci u Pirotu. Pošto je ostao bez roditelja, ujak Jovan Đorđević, znameniti srpski istoričar i književnik, doveo ga je 1868. godine u Beograd na dalje školovanje. Tu je završio gimnaziju (1875) i opredijelio se za studije istorije na Velikoj školi u Beogradu i za pripadnost Liberalnoj stranci. Svoj radni vijek proveo je kao profesor u gimnazijama u Nišu, Pirotu i Beogradu. Kao dobrovoljac učestvovao je u ratovima 1876. i 1877 — 1878. godine.

Umro je 12/25. avgusta 1906. godine u Sokobanji od sepse. Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu.

Pisac

Počeo je da piše relativno kasno. U trideset i trećoj godini života, 1888. godine, počeo je da objavljuje prozne hronike o ličnostima i događajima iz srpske prošlosti, koje su se pojavile kao knjiga 1903. godine pod naslovom „Iz knjiga starostavnih“. To je bilo piščevo oduživanje duga profesiji istoričara i ljubavi prema nacionalnoj prošlosti. Realističku prozu počeo je da piše tek posle dolaska u Beograd. Dugogodišnji život u Nišu, od 1879. do 1892, bio je period stvaralačke inkubacije. Prvu realističku pripovjetku objavio je 1893. godine pod naslovom „Božićna pečenica“, a potom su uslijedile „Ivkova slava“ (1895), „Vukadin“ (1903), „Limunacija na selu“ (1896), „Pop Ćira i pop Spira“ (1898), jedan od najboljih humorističkih romana u našoj književnosti i „Zona Zamfirova“ (1906), najbolje komponovano Sremčevo djelo. Inače, Sremac je bio poznat kao „pisac sa beležnicom“. Njegova djela su uglavnom realistična i sadrže određenu dozu humora u sebi. Karakterističnost njegovog stvaralaštva je takođe i epizodičnost. Takođe bitno je da su njegova djela vezana za tri relacije: Beograd-Niš-Vojvodina.

Književni uticaji i uzori

Kao pripovjedač Sremac se u velikoj mjeri oslanjao na raniju tradiciju srpske proze, naročito na djela Jakova Ignjatovića. Sa Ignjatovićem ga povezuju mnoge zajedničke crte: konzervativnost i tradicionalizam, idealizacija prošlosti, ljubav prema prostom svijetu čiji život najradije prikazuje u svojim djelima, humor.

Od stranih pisaca najviše je volio Servantesa i Gogolja. Sa Gogoljem ga povezuju mnoge zajedničke osobine, naročito u stilu i književnom postupku.

Poznavao je i cijenio engleski realistički roman 18. i 19. vijeka: Fildinga, Svifta, Dikensa, Džordža Eliot.

Po poznavanju domaće i strane književnosti i načitanosti, Sremac spada u najobrazovanije srpske pisce druge polovine 19. vijeka.

Liberal

Rođen u Bačkoj, brzo je prišao Liberalnoj stranci koja se zanosila romantičnom prošlošću, a u praksi je bila potpora režimu Obrenovića. To ga je okrenulo protiv svega što je novo i što je došlo sa strane, iz Evrope. To ga je okrenulo i protiv Svetozara Markovića i njegovih pristalica, pa je do kraja života ostao okoreli konzervativac okrenut prošlosti, protivnik svake promjene. Sremac je na strani gazda, birokratije, vlasti i vladara; on je protiv seoske sirotinje i slobodoumnih učitelja. U „Luminaciji na selu“ i „Vukadinu“ progovorio je Sremac liberal, ogorčen na političke protivnike i netrpeljiv.

Sukob pisca i političara

U Sremčevom djelu sukobljavaju se dvije strane njegove ličnosti: Sremac građanin i političar i Sremac pisac. Kao građanin, Sremac je na strani starog, patrijarhalnog i starovremenskog u ljudima i životu, na strani onoga što polako čili i nestaje. Njegov život u palanci je život u ambijentu koji voli, koji mu „leži“. Kao političar je na strani konzervativnih ideja, na strani onih koji imaju i vladaju. Sremac pisac nadvladava Sremca političara i tada nastaju pripovjetke i romani trajne umjetničke vrijednosti.

Stevan Sremac je bio rasni realista, obdaren sposobnostima posmatranja i zapažanja pronicanja u suštinu pojava i događanja. Sremac je uvijek polazio od stvarnih činjenica i podataka, od onoga što je vidio, provjerio i zabilježio.

Izabran je za redovnog člana Srpske kraljevske akademije 3. februara 1906.

Djela

Ivkova slava, 1895.
Pop Ćira i pop Spira, 1898.
Zona Zamfirova, 1903.
Nasradin-hodža, 1894
Iz knjiga starostavnih

Pripovjetke

Vukadin
Limunacija na selu
Čiča Jordan — jedna slika, 1901.
Kir Geras, 1903.
Ibiš-aga
Nova godina
Aca Groznica — slika iz Bačke, 1905.
Ideal, 1904.
Dim i dim, 1904.
Mica i Mikica – ili »Za ’no naše negda što bijaše«, 1904.
Đokica — slika iz Beograda prilikom popisa ljudstva i stoke, 1904.
Maler — slika iz Beograda prilikom popisa ljudstva i stoke, 1905.
Zli podanik
Nova godina, 1904.
Jusuf-agini politički nazori
Junak dana – ili »NJegov dan«, 1904.
Nackova ženidba, 1906.
Jeksik-adžija, 1902.
Prva žalost Pušina — jedna sličoca, 1902.
Kapetan Marjan — jedna slika, 1902.
»Časna starina!…« — slika iz društva, 1903.
U tramvaju – iliti: Jedna — ako ma i ovlaš prelistamo našu istoriju — jasna i dokazana istina — (U vidu skice jedan panegirik geniju srpskom.)
Poštarev ispit — sličica
Božićna pečenica
Maksim — jedna troglava silueta iz naših dana
Buri i Englezi — sličica iz srpskog života
Pogrešno ekspedovani amanet — slika iz beogradskog života koja bi upravo trebalo da uđe u Tasin dnevnik
Politički mučenik — sličica iz našeg društva
Pazar za staro — privredno-ekonomska slika iz života beogradskih domaćica
Putujuće društvo
Ćir Moša Abenšaam − ili priča o tme kako je ćir Moša izgubio jednu svoju povlasticz, 1902.
Pera Družeski — slika iz našeg društvenog života, 1904.
Veličanstvena šetnja madam-Pompadure – ili (Što je rek′o Vuk Vrčević) »Ali je bolja naravska ali učena«, 1906.
Seccesio plebis
Libade — skica
Ćirin jubilej
Priča o tome kako je jedan književnik pojeo mecenata svog — skica
Čovekova tragedija – ili – Bal u Elemiru – istinit događaj, epos u 10 pesama

Napomena: Tekst preuzet sa prezentacije http://www.znanje.org uz odobrenje.

Filmovi

Sremčeva djela su od 1957. do danas prikazana na filmskom platnu:

1957. Pop Ćira i pop Spira
1961. Mića i Mikica (TV)
1962. Junaci dana (TV)
1967. Zona Zamfirova (TV)
1968. Vukadin (serija)
1972. Pop Ćira i pop Spira (TV)
1982. Pop Ćira i pop Spira (mini-serija)
2002. Zona Zamfirova
2005. Ivkova slava
2007. Božićna pečenica (TV)
2007. Ono naše što nekad bejaše (serija)

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *