Volter – filozof, književnik, istoričar, borac za toleranciju

Fransoa Mari Arue (franc. François Marie Arouet; Pariz, 21. novembar 1694 — Pariz, 30. maj 1778), poznat pod književnim pseudonimom Volter (franc. Voltaire), je bifrancuski filozof, književnik i istoričar iz epohe prosvetiteljstva, čiji je bio najznačajniji predstavnik.

Njegov filozofski stav je bila borba protiv religijskog fanatizma. Ove ideje je predstavio 1759. i pritom nabrojao zla i zločine koje stvara zvanična Crkva. Za Voltera, progres društva i civilizacije nije moguć bez tolerancije. Njegov veliki protivnik je bilo hrišćanstvo i Rimokatolička crkva. Protivnici su ga optuživali za podrivanje prestiža crkve, a time i monarhije, što vodi opštoj degradaciji morala.

Biografija

Fransoa Mari Arue je najmlađe i jedino preživelo dijete od petoro djece Fransoa Aruea, pisara i blagajnika, i Marije Margarite Omar, porijeklom iz plemićke porodice iz provincije Poatu. Kao mladić, pohađao je jezuitsku gimnaziju i počeo da studira pravo, koje je kasnije napustio. Zbog uvrede regenta Filipa Orleanskog bačen je u tamnicu Bastilju gdje provodi godinu dana. Tu je napisao tragediju „Edip“, čije ga je prvo izvođenje proslavilo. U periodu 1717—1726. u Parizu doživljava velike književne uspjehe. Pseudonim Volter, Fransoa Mari je stvorio 1718. anagramiranjem svog imena: Arue, Mlađi – AROUET L(e) J(eune), latinski AROVETLI. Zbog intrigi protjeran je iz Francuske 1726, pa odlazi u Englesku gdje provodi tri godine. Tu je proučavao političke i prirodne nauke, filozofiju i književnost. Zbog izdavanja svojih „Filozofskih pisama“ ponovo je protjeran 1734, i sklanja se u Lorenu kod Markize de Šatele sa kojom je živio 15 godina. Njih dvoje su sakupili ogromnu biblioteku i zajednički izvodili naučne eksperimente inspirisane radovima Isaka Njutna. Godine 1751. odlazi kod kralja Fridriha II u Potsdam, ali su se njihovi odnosi zaoštrili, tako da se 1753. naselio u Švajcarskoj. Sa preko 70 godina, u izbjeglištvu daleko od Pariza, u dvorcu Fernej, pisao je članke u kojima se sam borio protiv religijske netolerancije. Stvorio je ogromnu reputaciju među prosvijećenim elitame Evrope. Kada se vratio u Pariz 1778. narod ga je pozdravljao ovacijama: „Ovo je Don Kihot nesrećnih!“.

Volter nije, za razliku od većine svojih savremenika, bio pristalica republike. On je smatrao da će se ideje prosvjetiteljstva ostvariti nastojanjima prosvijećenog dijela vladajućih elita. Njegov ideal je umjerena i liberalna monarhija. Često je boravio na dvorovima vladara. Volio je luksuz, bankete i zadovoljstva učene konverzacije, koju je, uz teatar, smatrao vrhunskim dostignućem društvenog života. Materijalno bogatstvo je za njega bila garancija slobode i nezavisnosti pisca. Kao vješt manipulator sa novcem i prijatelj uticajnih finansijera, uspio je da sakupi bogatstvo od čije rente je živio. Bio je hronično lošeg zdravlja, vjerovatno na psihosomatskoj osnovi, ali je zadržao energiju i svježinu duha sve do svoje smrti u 84. godini. Volter je, zajedno sa svojim suparnikom Žan Žakom Rusoom, smatran pretečom Francuske revolucije. Francuska republika ga i danas smatra oličenjem ideala laičke države.

Književna djela

Od Volterovog literarnog djela danas su posebno značajna filozofska djela u prozi – priče i romani. Od njih su najpoznatiji roman „Kandid“ (Candide), „Filozofska pisma“ (Lettres philosophiques), „Filozofski rečnik“ (Dictionnaire philosophique) i njegovih 40.000 pisama, od kojih su 15.000 organizovana u 13 tomova „Plejada“ (la Pléiade). Njegova pozorišna djela je za Volterovog života vidjelo oko 2 miliona ljudi. Pored drama, pisao je epske pjesme i istorijska djela koja su ga učinila jednim od najpoznatijih francuskih književnika XVIII vijeka. Ovaj dio njegovog stvaralaštva je danas zanemaren. Malo je književnika koji su francuski jezik koristili tako dobro kao Volter; njegove rečenice su kratke i jednostavne, elegantne i uvijek precizne. Volterov smio osjećaj za ironiju je legendaran.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *