Žoze Saramago – “Ja mislim da smo svi mi slijepi; slijepci koji mogu da vide, ali iz nekog razloga ne vide”.

Žoze Saramago (port. José Saramago; Azinjaga, Portugalija, 16. novembar 1922. — Tijaz, Kanarska ostrva, Španija, 18. jun 2010.) portugalski književnik, dobitnik Nobelove nagrade za književnost za 1998. godinu.

Biografija

Rođen je u siromašnoj seljačkoj porodici. Teška materijalna situacija ga prinuđuje da promijeni niz zanimanja, da bi se tek 1976. godine posvetio isključivo književnosti. Saramago se smatra najvećim portugalskim i jednim od najuticajnijih svjetskih pisaca današnjice.

Njegova djela prevedena su na preko trideset jezika. Završio je mašinbravarski zanat u Srednjoj tehničkoj školi u Lisabonu, gdje se njegova porodica preselila kad je Saramagu bilo dvije godine. U toj školi je, „za divno čudo, u nastavnom planu u to vrijeme, iako orijentisanom na tehničke nauke, bio pored francuskog i predmet portugalski jezik i književnost. Pošto kod kuće nisam imao knjiga (sopstvene knjige, koje sam sâm kupio, od para koje sam pozajmio od prijatelja, stekao sam tek u svojoj 19. godini), udžbenik portugalskog jezika, sa svojim antologijskim karakterom, otvorio mi je vrata književnog stvaralaštva“ (Autobiografija).

Radio je kao auto-mehaničar, referent u Zavodu za socijalno osiguranje, novinar, prevodilac, književni kritičar, kolumnista i urednik u više portugalskih dnevnih listova. Kao zamenik direktora jutarnjeg dnevnika Diário de Notícias smijenjen je posle vojnog puča 1975. i otad se potpuno posvetio književnosti.

Oženio se Ildom Reiš 1944, s kojom je dobio kćer Violante 1947. Od 1988. do smrti živeo je sa drugom ženom, Pilar del Rio, španskom novinarkom koja je bila i zvanični prevodilac njegovih djela na španski jezik. Pristupio je Portugalskoj komunističkoj partiji 1969. ali je sebe smatrao pesimistom.

Saramagov anarhokomunizam i oštra kritika monarhizma i katolicizma, kao i njegov politički angažman, kritika Evropske unije i Međunarodnog monetarnog fonda, podstakli su neke kritičare da ga uporede sa Orvelom: „Orvelova odbojnost prema Britanskoj imperiji istovjetna je sa Saramagovim krstaškim ratom protiv imperije u vidu globalizma.“

Posle napada na njegov roman Jevanđelje po Isusu Hristu i cenzure portugalskih konzervativnih vlasti 1991. godine, koje su sprečile piščevu kandidaturu za Evropsku književnu nagradu, preselio se na španska Kanarska ostrva, gdje je umro 2010. godine od posljedica upale pluća.

Dobio je Kamoišovu nagradu, najprestižniju nagradu za pisce portugalskog književnog izraza, 1995. godine, i Nobelovu nagradu za književnost 1998. godine.

Književni rad

Svoj prvi roman Zemlja grijeha objavio je 1947. Posle toga, do 1966, nije prisutan na portugalskoj književnoj sceni. Od 1955. do 1981. bavio se novinarstvom i prevođenjem (Per Lagerkvist, Žan Kasu, Mopasan, Andre Bonar, Tolstoj, Šarl Bodler, Anri Fosijon, Žak Romen, Hegel, Rejmond Bajer i dr.).

Kao urednik u jednoj lisabonskoj izdavačkoj kući, upoznao je i sprijateljio se sa najznačajnijim savremenim portugalskim piscima toga doba, pa je objavljivanje zbirke Moguće pjesme 1966. označilo njegov povratak u književnost. Otad slijede njegove brojne zbirke pjesama, romani, zbirke priča, kritike i politički angažovani tekstovi koje je objavljivao kod najznačajnijih izdavača i u poznatim portugalskim književnim i dnevnim novinama: Vjerovatno radost (pjesme, 1970), Priče s ovog i s onog svijeta (1971), Putnička torba (priče, 1973), Godina 1973 (poema, 1973), Bilješke (politički članci, 1974), Gledišta iznesena u DL (političke polemike protiv diktature, 1974), Kvaziobjekat (zbirka priča, 1978), Putovanje kroz Portugaliju (putopis, 1981), Male uspomene (memoari, 2006) i romani Priručnik slikarstva i kaligrafije (1977), Stoljeće u Alentežu (1980), Sedam Sunaca i Sedam Luna (1982), Godina smrti Rikarda Reiša (1984), Kameni splav (1986), Povijest o opsadi Lisabona (1989), Jevanđelje po Isusu Hristu (1991), Sljepilo (1995), Sva imena (1997), Pećina (2000), Udvojeni čovjek (2003), Zapis o pronicljivosti (2004), Smrt i njeni hirovi (2005), Putovanje jednog slona (2008) i Kain (2009). Napisao je i drame Noć (1979), Šta da radim sa ovom knjigom? (1980), Drugi život Franje Asiškog (1987) i In Nomine Dei (1991). Posthumno je objavljen njegov rani roman Svjetlarnik, napisan 1953, i početak poslednjeg romana Helebarde, helebarde, kremenjače, kremenjače, koji nije stigao da završi.

“Ja mislim da smo svi mi slijepi; slijepci koji mogu da vide, ali iz nekog razloga ne vide”.

– Kakav je ovo svijet gdje čovjek može i mašine poslati na Mars, a ne može učiniti ništa da zaustavi ubijanje drugih ljudi?!

“Nije teško živjeti sa drugima, teško ih je razumjeti”.

“Ljudski vokabular još uvijek nije u stanju, a vjerovatno nikada neće ni biti, da sazna, prepozna i komunicira sa svime što čovjek može da doživi i osjeti”.

“Sve spletke i zavjere ovoga svijeta neće se pokazati kao trajne i transcedentne”.

“Sve što je autentično, istinsko, pojaviće se u obliku poklona. Pa makar nam izgledalo i slučajno”.

“Postoji mnogo razloga da ne trpimo svijet ovakav kakav jeste”.

“Mnogi ljudi prožive cijele svoje živote čitajući, ali nikada ne tragajući za smislom iza napisanih riječi, oni ne shvataju da su riječi u stvari samo kamenje postavljeno da bismo prešli preko brze rijeke, a razlog zbog čega je to kamenje tamo, taj je da možemo da se dočepamo druge obale… druga obala je ono što je bitno”.

“Riječi nisu date čovjeku da bi prikrile misli”.

“Ja nisam loš čovjek. Ja samo vrijeđam jezikom”.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *