Boris Jovanović Kastel – Isposnik nepoznatog (Poezija Halila Džubrana)

ISPOSNIK NEPOZNATOG


Poezija Halila Džubrana, hrišćansko-islamskog mistika
Izuzetnu potvrdu jedinstva vizije pjesnika, dubinskog poniranja filozofa i slobode kičice slikara predstavlja opus Halila Džubrana /1883, Liban-1931, SAD/, jednog od najcjenjenijih stvaralaca arapske literature i lidera pravca mahdžera koji je okupljao generaciju libansko-sirijskih spisatelja emigranata u Americi.

Potekavši iz hrišćanske svešteničke porodice, obrazovao se u Bejrutu, Parizu i Njujorku, pisao na arapskom i engleskom jeziku i bio podjednako okrenut istočnim i zapadnim mišljenjima budući da ih je preplitao, homogenizovao i oplemenjivao raznolikim duhovnim spoznajama i doktrinama. Time je svoje djelo, naročito pjesme u prozi, poeziju, parabole, te eseje i aforizme založio visovima hrišćansko-islamske književnosti što mu je donijelo atribut jednog od najčitanijih pisaca. Dodatni razlog leži u činjenici da je demistifikovao evroameričku književnu scenu i njene karakteristike oprečne onim u domovini i, podstaknut vanarapskim poetikama, proširio dosege arapske literature, obogaćujući je modernim saznanjima zapada.

Suprotstavljen panarabizmu kao militantnom odgovoru na zapadni kolonijalizam i poučen iskustvima američke književnosti ispoljava sebi svojstven patriotizam kroz djela netradicionalne strukture. Dijeleći sudbinu pripadnika mahdžera, uprkos statusu proučavanog pisca a zbog evropeizacije arapske literature biva proglašen disidentom i kazna vlasti dostiže vrhunac kada njegova knjiga Pobunjeni duhovi biva javno spaljena u Bejrutu a autor isključen iz maronitske crkve.

Ipak, pjesnikovi posmrtni ostaci prevezeni su u Liban gdje su dočekani uz počasti. Posvećenje zavičaja urušavano je tvrdokornim poimanjima života utopljenog u tradicionalizam kritički opserviran u knjigama Oluje i Pobunjeni duhovi. Takom kratkog boravka u Libanu počeo je svoje najmarkantnije djelo – Prorok zaokruženo u Parizu pod uticajem Zaratustre i Blejkove poezije. Koristeći često ničeanske stilske koordinate, antropomorfizme i poetski sentiment za obračun sa represivnim religijama, Džubran je ishodište borbe za dostojanstvo čovjeka crpio iz Biblije i Kurana.

Nadahnut kuranskim zavjetima i biblijskim humanizmom, mudrim i poučnim pričama ukazuje na vječne okove pokoljenja, idolatriju i podatnost ubjeđen da besprimjernu vrstu robovanja čini slijepa vezanost za tradiciju, kao i da sloboda nema potomstvo pa u poeziji otkriva njeno otjelotvorenje. Noć ima amblem glorifikacije jer donosi smiraj nasuprot danu koji osvjetljava utopiju. Kao pobornik platonske ljubavi sugestivno prikazuje ženu kao biće čudesne ljepote i vulkanske strasti spremno da se identifikuje sa vječnim.

Slikarska vizuelizacija Džubranove poezije u prozi i parabolični kurs pisma omogućavaju sagledavanje svih segmenata života i njihovo preispitivanje sa krajnjom tačkom u ditirambu obzirom da je istina konstanta a mudrost nadilazi malodušje pa svi, u konačnom smislu, izlazimo pred sud Sunca. S druge strane, niz metaforičkih mozaika sadrže smrt i ništavilo čiji smo zatočenici. Pjesnik, kao stranac svima i sebi, alhemičar, egzorcist i apatrid lamentira nad umrlim narodom i domovinom, ali u moru, svojevrsnom svetom trojstvu ljepote, života i ljubavi nalazi izlaz i utjehu duhu, dušu kojom gleda.Poetizovane gnoze o duši, strpljenju, greškama, bezobzirnosti, hvalospjevima, idolima i lakomosti predstavljaju samokritičku cjelinu, odnosno sedam zapovijesti kojima se dolazi do granica nadnaravnog i postaje duševni isposnik nepoznatog.

Java je scena očaja a san neuhvatljiva radost, stablo duše svjedoči patvorenost dok misao-lađa razotkriva pohlepu za pojavnošću isključujući duh. Suočen sa fenomenom ubikviste i ophrvan uspomenama i snovima o Libanu, raspetom između političkih igara međunarodnih faktora i tradicije, Džubran ispoljava svojevrsni otpor prema tzv. reformistima zapada u epistolarnoj formi čime postaje jedan od pionira antiglobalizma. Niko sem nenađenog mora, tog magičnog reprezenta savršenstva, nije dostojan želja čovjeka kao marionete zla. Pošto stremi vječnom, misticizam je ispoljen diskretno u stihovima gdje duša dostiže idealno činom čovjekove smrti nastanjujući se u bogu. Zato je Džubran pneumatolog koji na fonu drevnih mudrosti ispisuje himnične gnome sastavljene od filozofskih sura, poučnih meditacija, modernizovanih kasada i psalmi iz kojih isijava ezoterija izbavljenja snažnije od disanja Titana i krhkije od nostalgije.

Muvešeh, ta strofička poezija u prozi pisana slobodnim lirskim jezikom o duhovnoj osami, idili i prirodi donosi mu ugled prvenstveno zbog proglašenja pjesnika medijatorom između boga i čovjeka i prorokom. Višeslojna metonimija ovog poete ljubavi, poput arabeske, dočarava nirvanu u zoni realističnih principa, semantička ritmičnost suprotstavljena klasicizmu isijava onirizam života i krah vrijednosti, dok se kroz semitske poruke oprečne tehniciziranom pjesništvu provlači kosmopolitizam duha i naturalistička svijest uprkos otuđenju i prolaznosti.

Neponovljiva Džubranova iskra kontemplacije prisutna je i u poetskoj perli posvećenoj ženi /Život je ime žene koju sam volio/ što naizgled odslikava jeretičan otklon od temeljnih vjerskih doktrina ovog hrišćansko-arapskog baštinara, no, pored svega, on grebe murale evanđelista i odgoneta čipku kuranskih zapisa da klupko bezvremenog duha i savremenih farsi odmota od proricanja do postanja. Taj sveti put posut trnjem poezije vodi Džubrana u mandalu duha, predstavljajući ga još aktuelnijim pjesnikom današnjice.

Boris Jovanović Kastel (15. decembar 1971) crnogorski pjesnik.

Kritika ga smatra najznačajnijim crnogorskim pjesnikom mediteranske orijentacije i uglednim imenom mediteranskog pjesništva i postjugoslovenske književnosti. Osnovno, srednje i fakultetsko obrazovanje stekao je u Podgorici. Poezija mu je prevođena na italijanski, engleski, poljski, češki, albanski, mađarski, makedonski, ukrajinski i slovenački jezik.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *