Crossroads/Raskršće – priča o filmu

Robert Johnson (08. 05. 1911-1912? – 16. 08. 1938.) je jedan od onih nezaobilaznih toposa kada se govori o geografiji blues muzike ili pop kulture uopšte.

Legenda o “đavoljem gitaristi” koji je sklopio pakt sa izaslanikom Nečastivog lično, jedne večeri na Raskršću (Crossroads), kako bi postao najveći gitarist u istoriji ove muzike – do danas okupira mnoge muzičare koji slijede njegovo djelo, ali inspiriše i ostale umjetnike, različitih preokupacija.

Rock and Roll je nastao iz blues muzike, ispisivao je na svojim pločama Eric Clapton, jedan od Johnsonovih najvjernijih sljedbenika, smatrajući Johnsona najvećim blues pjevačem koji je ikad živio; italijanski strip autor Mauro Boselli napisao je epizodu izuzetnog autorskog serijala Dampyr  po motivima iz legende o ukletom gitaristi iz Delte Misisipija; a Walter Hill, jedan od onih kultnih američkih režisera Novog Holivuda je 1986. snimio Raskršće (Crossroads), film tek reflektivno baziran na mitu o mladom crnačkom muzičaru koji jedne večeri, tačno u ponoć, potpisuje pakt sa Đavolom kao cijenu koju svaki blues muzičar plaća, ukoliko želi postići besmrtnu slavu – aludirajući upravo na rasprostranjenu legendu o Robertu Johnsonu.

Iste te godine, 1986, Robert Johnson i njegova zaostavština uvršteni su u, sad već čuveni, Rock and Roll hol slavnih (RnR Hall of Fame).
Scenarist filma, John Fusco je (kao lajt motiv u priči) pošao od još jedne misterije koja kruži oko djela Roberta Johnsona: da li je postojala famozna 30-ta pjesma? Naime, iz muzičareve zaostavštine sačuvano je svega 29 pjesama, pa Fusco, posluživši se obiljem kontraverzi i misterija koje inače obavijaju Johnsonovu biografiju, koristi motiv traganja za izgubljenim djelom (komadićem koji nedostaje), koje upotrebljava kao duh pokretač svojim junacima.

Mladi Eugene (igra ga Ralph Macchio), gitaristički  virtuoz i student klasične gitare iz New Yorka opsjednut je blues muzikom, posebno djelom Roberta Johnsona i njegovom tehnikom sviranja. Pasionirano proučavajući Johnsona i njegovu biografiju, on otkriva da među stanarima u jednom Gerontološkom domu u Njujorku živi i čuveni Willie Brown (Joe Seneca), alias Blind Dog. Eugene odlučuje da se zaposli kao čistač u pomenutom domu, jer je to jedini način da stupi u kontakt sa mrzovoljnim starcem, koji odbija kontakte sa ljudima izvana. Nakon izvjesnih peripetija, Willie Brown, inače usnoharmonikaš, i Eugene postaju prijatelji i mladić mu pomaže da pobjegne iz Doma, kako bi njih dvojica napravili karijeru u Mississippiju – kao Blind Dog (Willie) i Lightning Boy (Eugene)!

To je skraćeni sinopsis ove on-the-road priče, za koju je muziku, inače, potpisao  Ry Cooder (u novije vrijeme, široj publici poznatiji kao producent kultnog albuma Buena Vista Social Club, kao i protagonist istoimenog filma Wima Wendersa). Naravno, ovdje ipak treba napomenuti da su pomenuti likovi plod mašte. Cooderov muzički stil, inače, savršeno se uklopio u Hillov filmski izraz, s obzirom na to da je ovo bio drugi projekt u kojem su njih dvojica sarađivali – prvi je western Jahači na duge staze (The Long Riders, 1980.).

Delta Misisipija je za američke crne muzičare epohe bluesa isto što i Greenwich Village za bijele: sveto mjesto, mjesto odakle je sve počelo (ili bar odakle je počelo sve ono što je danas poznato kao Zapadna popularna muzika nakon Drugog svjetskog rata). Delta je mjesto koje je esencija crnačke muzike (posebno bluesa i gospela) u Americi. Blues kao primordijalni krik crnog čovjeka, kao njegov vapaj za slobodom. Ili: Blues nije ništa drugo nego kada se dobar čovjek osjeća tužno…, kaže nam Blind Dog u jednoj replici u filmu. I odmah dodaje: … razmišljajući o ženi s kojom je nekada bio! I zaista, taj svedeni, iskreni zvuk blues muzičara, koji priča o običnim sudbinama ljudi iz svakodnevnog života, kao da je motivisao i Waltera Hilla: surovo je dolje na jugu, tamo gdje je rođen blues, ljudi su surovi i zato je nemoguće ispričati uspjelu filmsku blues priču efektnim poentiranjem na političku (ili rasnu) korektnost, jer takva priča prosto ne bi imala težinu, niti istinitost. U tome je jedan od kvaliteta ovog filma.

Blues je u slobodnom prevodu tuga, i to posebna tuga ljudi koji su ostali da žive u kraju u kom je đavo došao po svoje. Taj đavo je, u ovom slučaju, Legba, pra-afričko mitološko biće koje donosi zlo ljudima, pod krinkom dobrote – dakle paganski ekvivalent Satane u hrišćanstvu. Hill, međutim, u priču uvodi humor, kao antipod melanholiji i potencijalno mračnoj poruci ovog filma.

U grotesknoj završnici, u kojoj se Lightning Boy Eugene i Legbin favorit, Jack Butler (igra ga poznati rock gitarist Steve Vai), takmiče u sviranju gitare – pobjeđuje, ipak, Lightning Boy! Principi ovog “takmičenja” sastoje se u posebnim kriterijima: koji od dvojice gitarista je brži, izdržljiviji i energičniji (sic!), čime se Walter Hill iskreno nasmijao svemu onom što se, (i) u naše vrijeme, pokušava cijeniti kao neprolazni kvalitet: tehničkom, a ne estetskom, kreativnom umijeću. I time napravio izvrstan hommage Robertu Johnsonu i neprolaznoj vrijednosti njegove muzike…

Brano Koćalo

4 thoughts on “Crossroads/Raskršće – priča o filmu

    • 11/12/2017 at 4:32 am
      Permalink

      Jeste!

      Reply
      • 11/12/2017 at 10:53 pm
        Permalink

        Branov sajt je riznica dobrih, velikih stvari. Što autorskih,što izborom koji je napravio. U svim granama umjetnosti.
        Bravo i za Vas, izborom Brana:)

        Reply
      • 11/12/2017 at 11:13 pm
        Permalink

        Branov sajt je riznica dobrih stvari.
        Što kao autor, što izborom , podsjeća nas na velika djela, u svim granama umjetnosti.

        Reply

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *