Edvard Munk – Legendarni ekspresionista

Edvard Munk (norv. Edvard Munch, IPA izgovor: /ˈɛdvɑɖ muŋk/; Loten, 12. decembar 1863 — Ekeli, 23. januar 1944) norveški umjetnik, tipičan predstavnik ekspresionizma u slikarstvu.

Munk se služi linijama koje se izdužuju i povijaju, kao i tonovima boja koje djeluju melanholično. Takvu atmosferu stvorio je na slikama „Krik“, „Tjeskoba“, „Na mostu“. Proslavio se u Njemačkoj u XX vijeku, te na tamošnje slikare ekspresioniste izvršio znatan uticaj. Prilikom slikanja slike „Krik“ bio je inspirisan crvenim nebom od erupcije vulkana Krakatau u Indoneziji 1883. na drugom kraju svijeta.

Biografija

Rođen je u Lotenu, 12. decembra 1863. godine. Njegovi roditelji, Kristijan Munk i Laura Katarina Bjolstad, porijeklom su iz Lotena, ali kada je Edvard imao samo jednu godinu, 1864. godine, njegova majka je oboljela od tuberkuloze i zbog toga se sele u Oslo.  Vrlo ga je potreslo kada je sa pet godina ostao bez majke, a još dublje je na njega uticala smrt starije četrnaestogodišnje sestre Joane Sofi 1877. godine. Njena smrt ga je podstakla da stvori neka od njegovih najpoznatijih slika i grafika, poput Bolesnog djeteta (1885/86).

Edvard Munk je takođe bio krhkog zdravlja, često bolestan, izolovan i usamljen kao dijete. Rastao je u siromaštvu, okružen bijedom i društvenim problemima. Izrastao je u vječito nespokojnog, pomalo morbidnog pesimistu. Plašila ga je samoća ljudskog bića, podjednako u gužvi velegrada kao i pred uznemirujućom veličinom prirode. Živio je pod stalno potisnutim osjećanjem panike i straha od bolesti i smrti.

Bio je u vezi sa udatom ženom. Dane je provodio u kockarnicama, rasipništvu, a kasnije nije imao za osnovne potrebe. Podlegao je raznim porocima, među ostalom i alkoholizmu. Bio je okružen opsesijama, bolešću, ljubomorom, paranojom i mnogim drugim problemima. Pretrpio je zdravstvene probleme sa očima, koji su u jednom periodu njegovog života uslovili i pojavu sljepila. Takođe je dočekao i smrt oca na čiju sahranu nije otišao. Sve su to bili samo neki od faktora na putu ka dubokom stanju depresije i melanholije.

Slikarstvo

Sva raspoloženja Munk prenosi na platno, služeći se linijama koje se izdužuju i povijaju, kao i tonovima boja koje djeluju melanholično. Počeo je da slika sa dvanaest godina. Prvi radovi su bili pod uticajem impresionizma, enterijeri njegove sobe, a kasnije formira svoj lični stil, pri čemu stavlja akcenat na ljudske emocije. Većinu vremena je provodio u kući, što se odrazilo na njegovu umjetnost, jer su upravo motivi smrti, bolesti, unutrašnjosti doma i pogledi sa prozora, česti na njegovim slikama.

Godine 1880. upisao je studije Tehničkog fakulteta u Oslu, ali već sljedeće godine napušta fakultet i posvećuje se slikarstvu. 1881 počinje da uči slikarstvo na Kraljevskoj školi za dizajn. Međutim, tamo mnogo improvizuje i dolazi u sukob sa svojim profesorima, pa i tu školu napušta za kratko vrijeme. Priključuje se grupi samostalnih slikara čiji je cilj bio prodiranje u najskrivenije i najdublje djelove psihe. Počinje da pravi manje izložbe, ali nije bio posebno zapažen. U Berlinu 1892. godine je imao svoju prvu veliku izložbu u inostranstvu i, ujedno, prvi veliki skandal. Ta izložba je bila, zapravo, prekretnica u njegovom životu. Izložba je proglašena „uvredom umjetnosti“, novine su bile pune negativnih kritika, ali sve je to, u stvari, doprinIJelo njegovoj promociji.

Edvard Munk je često varirao istu temu u različitim likovnim tehnikama, od crteža i gvaša, preko različitih grafičkih tehnika do ulja na platnu. U poznijim godinama Edvard Munk je bio više vezan za Norvešku i manje zainteresovan za izložbe van skandinavskih zemalja. Za vrijeme okupacije u Drugom svjetskom ratu bila mu je ponuđena saradnja, ali je odbio da bude član umjetničkog savjeta koji su obrazovali kvislinzi. Umro je u Ekeliju 23. januara 1944. godine ne dočekavši oslobođenje Norveške.

Djela

Munkovo najpoznatije djelo jeste Vrisak ili Krik, a pored toga, značajnija su i Vampir, Oko u oku, Bolesno dijete, Friz života (ciklus od 20 slika koje je Munk smatrao za svoje kapitalno djelo), Dan posle, Anksioznost, Pepeo, Na mostu itd.

Krik Edvarda Munka jedna je od značajnijih slika ekspresionističkog pokreta. Danas se koristi kao simbol za duševnu bol, simbol očaja, samoće, neshvaćenosti, melanholije i praznine. To je najpoznatija Munkova slika i postoji više njenih verzija. Slika bukvalno predstavlja izraz Munkove lične neuroze, te opisuje panični krik u pomjerenom prizoru zbog mentalnog otuđenja. Na aukciji dostiže vrijednost preko 80 miliona američkih dolara. Više puta je bila na meti lopova.

Sredinom decembra 2006. godine stručna komisija je zvanično objavila da je Munkovo najpoznatije delo „Krik“, nepovratno oštećeno dok se nalazilo u posjedu kradljivaca koji su ga predugo izložili štetnom dejstvu vlage.

Munk je opisao nastanak ove slike sledećim riječima:
„ Šetao sam s prijateljima, sunce je zalazilo, nebo se pretvaralo u krvavo crvenu boju. Odjednom sam se osjetio iscrpljenim, zaustavio sam se i oslonio na ogradu: vidio sam krv i plamene jezičke iznad plavo-crnog fjorda i grada. Moji su prijatelji nastavili hodati, a ja sam ostao, drhteći od nemira, i osjećao sam beskrajan krik kako prolazi prirodom.

 

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *