Ludvig Van Betoven – najznačajniji kompozitor svih vremena

Ludvig van Betoven (nem. Ludwig van Beethoven; Bon, 17. decembar 1770 — Beč, 26. mart 1827) njemački kompozitor, nadmoćna muzička figura u prelaznom periodu između ere klasicizma i romantizma.

Rođen je u Bonu u Njemačkoj, od oca Johana van Betovena (1740—1792.), flamanskog porijekla, i majke Magdalene Keverik van Betoven (1747—1787). Njegov otac je radio kao muzičar na dvoru u gradu Bon.

Prije njega, kompozitori su pisali djela za vjerske obrede, i da zabave ljude. On je pravio muziku nezavisniju od društvenih ili religioznih namjena. Smatra se jednim od najvećih kompozitora i veleumova svih vremena.

Među njegovim najpoznatijim djelima su V simfonija, VI simfonija, IX simfonija, Misa Solemnis, klavirska djela kao na primjer, komad Za Elizu, sonate Patetična Sonata i Mesečeva Sonata, Klavirska sonata br. 23, Apasionata ili poslednja, Klavirska Sonata br. 32, C-mol, opus 111.

Život i djelo

Ludvig van Betoven je rođen u Bonu u Njemačkoj, od oca Johana van Betovena (nem. Johann van Beethoven), flamanskog porijekla, i majke Magdalene Keferih van Betoven (nem. Magdalena Keverich van Beethoven; 1744 — 1787). Njegova porodica se generacijama bavila muzikom — njegov djed Lodevijk (nem. Lodewijk van Beethoven; 1712 — 1773), po kom je dobio ime, bio je bariton na dvoru Kelnškog elektorata, a kasnije i kapelmajster (svojevrsni muzički direktor). Njegov sin, a Betovenov otac, je bio tenor pjevač na istom dvoru, a davao je i časove klavira i violine kao dodatni izvor prihoda. Sve donedavno, veliki broj referentne literature označavao je 16. decembar kao Betovenov datum rođenja, jer je bio kršten 17. decembra, u vremenu kada su novorođena djeca krštavana dan nakon rođenja. Međutim, moderno učenje odbacuje takvu pretpostavku.

Betovenov prvi muzički učitelj bio je njegov otac, muzičar u izbornoj skupštini u Bonu i alkoholičar, koji ga je u više navrata tukao, budio usred noći u društvu muzičara — amatera Tobajasa Pfajfera (koji mu je zapravo bio prvi učitelj), a sve to pokušavajući da ga načini „muzičkim čudom“ poput Mocarta. Međutim, drugi su ubrzo i sami primijetili Betovenov talenat. Kristijan Gotlob Nef je podučavao i zaposlio Betovena, koji je ujedno i primao sponzorstvo Upravničkog elektorata. Betoven je ostao bez majke sa 17 godina i obaveza uzdizanja dva mlađa brata pala je na njega. Za Nefa je imao puno poštovanja. Odlazeći iz Bona početkom poslednje decenije osamnaestog vijeka, Betoven mu je rekao: Ako ikada postanem veliki muzičar, to će biti i Vaša zasluga.

Posle očeve smrti 1792. godine Betoven se seli za Beč gdje je namjeravao da studira kod Jozefa Hajdna. Pošto je Hajdn imao malo vremena za predavanje, proslijedio je Betovena Johanu Albrehtsbergeru. Ubrzo je dobio reputaciju klavirskog virtuoza i, postepeno, kompozitora. Betovenovo najljepše stvaralačko doba obilježila je i jedna nesreća, koja se ubrzo pretvorila u još veći podsticaj za umjetničko stvaranje: sa nepunih 26 godina počeo je gubiti sluh, zbog čega je 1808. godine morao okončati pijanističku karijeru. Pojavio se još samo jednom, 1814. godine, ali 1818. godine gluvoća je postala i definitivna. Zbog toga je tokom vremena imao specifičnu sudbinu i kao dirigent. U pojedinim trenucima, morao se u izvođenje uključivati i pomoćnik, kako bi se interpretacija spasla.

Betovenova pijanistička tehnika bile je revolucionarna za ono doba. Krasila ju je neverovatna snaga u brzim i snažnim muzičkim tokovima, a izrazita melodioznost u laganim i raspjevanim. Bila je to prava detonacija eksploziva prema pijanističkoj tehnici starog kova koja je krasila Betovenove prethodnike, koja je upoređivana sa baratanjem lukom i strijelom. Kada bi dirigovao orkestrom, Betoven bi se visoko uzdizao, snažno uspravljao kod silovitih i brzih zvučnih pokreta, a gotovo saginjao pod pult kod umjerenih, sporih i raspjevanih. Uopšte uzev, kao interpretator je bio nemiran, plahovit, emotivan, ali i veoma izražajan, pa čak i savršen.

Kako je gluvoća postajala izraženija, on je to sve teže podnosio, zatvarao se u sebe, izbjegavao ljude, sa svojim prijateljima komunicirao preko sveščica, koje su kasnije štampane i prodavane. Poslednjih devet godina svog života, kada je gluvoća postala definitivna, povukao se u svoj vlastiti svijet tišine, u kome stvara svoja najveća remek djela: Misu Solemnis, Hamerklavir sonatu, 9. Simfoniju i poslednje Gudačke kvartete. Ono što je manje poznato i uglavnom se iz određenog obzira ne navodi u zvaničnim izvorima, jeste mogućnost da je Betoven svoju gluvoću, pa tako i polaganu i preranu smrt, dobio zahvaljujući pretjeranom konzumiranju alkohola.

Karakter

Betovenov lični život je bio problematičan usled njegove napredujuće gluvoće i iritabilnosti proizvedene hroničnim bolom u stomaku (koji ga je pratio od njegovih dvadesetih godina života), što je stimulisalo njegova razmišljanja o samoubistvu (koja su dokumentovana u njegovom Heiligenstadt testamentu). Betoven je često bio naprasit. Neki izvori zastupaju stanovište da je on imao bipolarni poremećaj. Uprkos tome, on je imao krug bliskih i posvećenih prijatelja u svom životu, za koje se smatra da su dijelom bili privučeni jačinom njegove ličnosti. Pri kraju njegovog života, Betovenovi prijatelji su se nadmetali u naporima da mu pomognu da nadvladava svoj invaliditet.

Izvori prikazuju Betovenov prezir prema vlastima, socijalnim rangovima. On bi prestao da svira na klaviru, ako bi publika ćaskala među sobom, ili ako nije dobijao punu pažnju. Na večernjim sjedeljkama je odbijao da svira, ako bi ga naglo pozvali da to čini. Konačno, nakon mnogih konfrontacija, nadvojvoda Rudolf je izdao naredbu da uobičajena pravila dvorskog ophođenja ne važe za Betovena.

Betoven je bio privučen idealima prosvetiteljstva. 1804, kad su Napoleonove imperijalne ambicije postale jasne, Betoven je u jednom momentu zgrabio naslovnu stranu Treće simfonije i izgrebao ime Bonaparte takvom silinom da je napravio rupu na papiru. On je kasnije promenio naslov rada u „Sinfonia Eroica, composta per festeggiare il sovvenire d'un grand'uom“ (Herojska simfonija, komponovana da proslavi memoriju na velikog čoveka), i preusmjerio je na svog patrona, princa Franca Jozefa fon Lobkovica, u čijoj palati je prvi put izvedena.

Četvrti čin njegove Devete simfonije sadrži složenu horsku postavu Šilerove Ode radosti (An die Freude), optimističke himne koja slavi bratstvo čovečanstva.

Muzički stil i inovacije

Betoven i muzička arhitektura

Njegova djela se razlikuju od prethodnih kompozitora kroz njegovo stvaranje velike, proširene arhitektonske strukture koju karakteriše opsežni razvoj muzičkog materijala, teme i motiva, obično putem “modulacije”, gdje se mijenja osjećaj glavnog ključa (tonik), kroz različite ključeve ili harmonijska područja. Iako su Hajdnovi kasniji radovi često pokazivali veću fluidnost između udaljenih ključeva, Betovenova inovacija je bila u njegovoj sposobnosti da brzo uspostavi čvrstinu u sučeljavanju različitih ključeva i neočekivanih tonova koji im se pridružuju. Ovo prošireno harmonijsko carstvo stvara osećaj ogromnog muzičkog i iskustvenog prostora kroz koji se kreće muzika, a razvoj muzičkog materijala stvara osećaj odvijanja drame u tom prostoru. Na taj način Bethovenova muzika paralelno prati istovremeni razvoj romana u književnosti, književnog oblika usmjerenog na životnu dramu i razvoj jednog ili više pojedinaca kroz složene životne okolnosti.

Razvojne sekcije

Betoven je nastavio širiti razvojnu sekciju u svojim djelima, proširujući trend iz djela Hajdna i Mozarta, koji je dramatično proširio dužinu i sadržaj instrumentalne muzike. Kao i kod Betovenovih velikih neposrednih prethodnika i uzora, on je gledao u njihove harmonijske i formalne modele za svoje radove. Međutim, kako su Mozart i Hajdn stavljali naglasak na muzički stavak predstavljajući ideje u ekspoziciji, za Betovena razvojni dio sonatnog oblika je postalo središte u njegovom muzičkom djelu. On je bio u mogućnosti to učini tako što je razvojni dio bio ne samo duži, nego i sadržajniji. Jako dugačak razvojni dio Eroica simfonije, podijeljen je u četiri podjednaka dijela, čineći ga, u stvari, sonatnim oblikom unutar sonatnog oblika. Samo prvi stavak iz ove simfonije je dugačak kao cijela Mozartova simfonija iz 1770. u tipičnom italijanskom stilu.

Ritam

Iako je napisao mnoge lijepe i lirske melodije, druga velika novina u njegovoj muzici, posebno u poređenju sa onom od Mozarta i Hajdna, je njegova opsežna upotreba snažnih ritmičkih pravaca cijelom dužinom nekih njegovih djela i posebno u svojim temama i motivima, od kojih su neki većinom ritmični, radije nego melodični.

Neke od njegovih najpoznatijih tema, poput onih iz prvih stavaka 3.,5., i 9 simfonije, su prvenstveno nemelodijske ritmičke figure koje se sastoje od nota jednog akorda, i tema posljednjih stavaka iz 3. i 7.simfonije mogli tačnije opisati kao ritmovima, nego kao melodijama.

Veličina orkestra

On je takođe nastavio još jedan trend – prema većim orkestrima – koji je trajao do prve dekade 20. vijeka, i preselio je zvučno središte u orkestru naniže, do viole i donjih registara violine i violončela, dajući svojoj muzici teži i tamniji utisak od Hajdna ili Mozarta. Gustav Maler je promenio orkestraciju djela Betovenove muzike, od kojih su najpoznatije 3. i 9. simfonija, sa idejom tačnijeg izražavanja Betovenove namjere sa orkestrom koji je postao mnogo veći od onog koji je Betoven koristio.

Muzički uticaj

Njegova usredsređenost na razvojni dio njegovog muzičkog djela će poput ostalih njegovih inovacija, postaviti trend koji će kasniji kompozitori slijediti. Betoven je razvio potpuno originalni stil muzike, odražavajući kroz nju svoje patnje i radosti. Njegov rad predstavlja vrhunac u razvoju tonske muzike i jedan je od ključnih razvojnih kretanja u istoriji muzike.

Muzičko delo

38 klavirskih sonata (6 mladalačkih iz 1783, što su zvanično prva Betovenova djela i 32 zrele, sa brojevima opusa od 2 – tri prve sonate – do broja 111 – poslednja, 32 sonata za klavir.
Klavirski komadi, samostalni ili ujedinjeni u cikluse, najčešće u obliku varijacija na osnovnu temu, za klavir. Najpoznatije su Eroika – Varijacije i 33 Varijacije na temu Dijabelijevog valcera, C-dur, opus 120.
17 gudačkih kvarteta (prvih šest iz opusa 18; sledeća tri iz opusa 59; kvarteti opus 74. i 95; poslednji kvarteti opus 127, 130, 131, 132, Velika Fuga za gudački kvartet, opus 133 i opus 135).
9 sonata za violinu i klavir.
5 sonata za violončelo i opus 50. i Koncert za violinu i orkestar, opus 61
Vokalni ciklusi: najpoznatiji su pjesma Adelaida, opus 4. i ciklus Udaljenoj dragoj, opus 96
Misa Solemnis (Svečana Misa), opus 123.

Klavirski koncerti

1. Koncert, C – Dur, opus 15;
2. Koncert, B – Dur, opus 19;
3. Koncert, c – mol, opus 37;
4. Koncert, G – Dur, opus 58:
5. Koncert, Es – Dur, opus 73, Carski;
Fantazija za klavir, hor i orkestar, c – mol, opus 80.

Uvertire

Koriolan’, opus 62;
Egmont, opus 84;
Leonora ciklus od tri uvertire.
Fidelio, jedina Betovenova opera, u dva velika čina.

Simfonije

Simfonijska muzika Ludviga van Betovena, uvodni pregled Betovenovog simfonijskog stvaralaštva:

I simfonija
II simfonija
III simfonija
IV simfonija
V simfonija
VI simfonija
VII simfonija
VIII simfonija
IX simfonija

Zanimljivosti

Betovenova prva ljubav je bila Žanet d'Hontar (1770). Nakon što se Žanet udala za plemića i gardijskog kapetana Karla fon Greta i preselila u dvorac Šlos u sremskom selu Golubinci, Betoven je pao u očajanje. Betovenov muzej u Bonu čuva ljubavnu prepisku između ljubavnika među kojima se nalazi i Žanetino pismo Betovenu sa detaljnim nacrtom puta do Golubinaca i izgledom dvorca Šlos, a na osnovu koga se pretpostavlja da je Betoven bar jednom dolazio u posjetu.

Zaostavština

Betovenov monument u Bonu je otkriven avgusta 1845. u čast njegove 75. godišnjice. To je bila prva statua ovog kompozitora napravnjena u Njemačkoj, a muzički festival koji je pratio njeno otkrivanje je bio podsticaj za veoma ubrzano formiranje originalne Betovenove hale u Bonu (ta građevina je dizajnirana i izgrađena za manje od jednog mjeseca, po predlogu Franca Lista). Statua Mocarta je otkrivena u Salcburgu u Austriji 1842. godine. Beč nije odao počast Betovenu u vidu statue do 1880. Njegovo ime je jedino ime upisano na jednoj od ploča na Simfonijskoj dvorani u Bostonu; druge ploče su ostavljene prazne, jer se smatralo da će jedino Betovenova popularnost položiti test vremena.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *