Paco de Lucia – Legendarni flamenko gitarista i kompozitor

Pako de Lusija (šp. Paco de Lucía), rođen kao Fransisko Gustavo Sančes Gomes (šp. Francisco Gustavo Sánchez Gómez; Alhesiras, 21. decembar 1947 — Kankun, 25. februar 2014), španski flamenko kompozitor, gitarista i producent.

Vodeći zagovornik stila Novi Flamenko, pomogao je legitimisanju flamenka u toku njegovog nastajanja u Španiji, i bio je jedan od prvih flamenko gitarista koji je uspješno prelazio granice drugih muzičkih žanrova kao što su klasična muzika i džez. Ričard Čepmen i Erik Klepton, autori knjige Guitar: Music, History, Players, opisuju Lusiju kao „gigantsku figuru u svijetu flamenko gitare“, a Denis Kostner, autor knjige Guitar Atlas, Flamenco govori o njemu kao „jednom od najvećih gitarista u istoriji“.

De Lusija je bio poznat po svojoj inovativnosti, tehnici, snazi i spretnosti desne ruke kojom je mogao da izvede picados (tehnika sviranja) izuzetno brzo i tečno. Majstor kontrasta, često je miješao picados i rasgueados sa drugim tehnikama. Često je dodavao apstraktne akorde svojim kompozicijama sa džez uticajem. Ove inovacije dodijelile su mu ključnu ulogu u razvoju tradicionalnog flamenka i evoluciji Novog flamenka. Dobio je priznanje za svoje snimke sa flamenko pjevačem Kamaron de la Isla (Camarón de la Isla), sedamdesetih godina. Snimili su deset albuma zajedno.

Neki od njegovih najpoznatijih snimaka uključuju Río Ancho (kasnije spojenu sa Mediterranean Sundance, Al Di Meola), Entre dos aguas, La Barrosa, Ímpetu, Cepe Andaluza i Gloria al Niño Ricardo. Njegova saradnja sa gitaristima kao što su Johan McLaughlin, Al Di Meola i Larry Coryell kasnih 70-ih donijele su mu još veću popularnost izvan rodne Španije. De Lusija je, 1981. godine, zajedno sa svojom braćom, pjevačem Pepeom de Lusijom i gitaristom Ramonom de Alhesirasom formirao Pako de Lusija „Sekstet“ i sarađivao je sa džez pijanistom Čikom Koriom na njihovom albumu iz 1990. godine, Zyryab. Počevši od 2004, značajno je smanjivao svoje javne nastupe, prestavši sa turnejama. Pravio je svega nekoliko koncerata godišnje, uglavnom u Španiji i Nemačkoj, kao i na evropskim festivalima tokom ljetnjih meseci.

Biografija

Pako de Lusija je rođen 21. decembra 1957. godine kao Fransisko Sančes Gomes u Alhesiras, u Španiji. Prve časove gitare je počeo da pohađa sa svojih sedam godina. Učio ga je njegov otac, Antonio de Alhesiras, kao i njegov brat, Ramon. Proučavao je sviranje svog idola, Ninja Rikarda (Niño Ricardo), dok nije navršio dvanaest godina.

Pakov otac je bio skroman svirač. Nikada nije dostigao veliki uspjeh, već je sav svoj talenat preusmjerio na svoju djecu, i više od svega je želio da oni od njega budu uspješniji i da nikada ne budu u tako lošoj ekonomskoj situaciji kao što je bio on, želio je da im sve omogući, i u tome je uspio. Njegov najstariji sin, Ramon de Alhesiras (Ramón de Algeciras) bio je prestižni gitarista. Drugi sin, Pepe de Lusija, napravio je karijeru u pjevanju, kćerka Marija Lusija i Antonio se nisu posvetili umjetnosti jednako kao ostali, ali je Marija bila na dobrom putu da postane pjevačica, a Antonio jako dobar svirač. I na kraju, Pako – genije. Smatrao je da je to njegov jedini pravi životni poziv. Povezanost muzike i plesa je bila polazna tačka. I on je to radio fenomenalno, uprkos njegovom neiskustvu. Sa četrnaest godina dobija specijalnu nagradu: El Premio Internacional de Acompanamiento, kada je i napravio svoj prvi snimak sa bratom Pepeom, koji se zvao Los Chiquitos de Algeciras (Djeca Alhesirasa). Godinu dana kasnije počinje da snima u studiju.

Ranih šezdesetih godina, Hose Greko (José Greco) poziva Paka da se priključi plesnoj organizaciji i putuje po Americi i svira sa njim. U Njujorku, 1963. godine, kada je imao 15 godina, drugi put se susreće sa jednim od majstora flamenka, Sabikasom (Sabicas), koji je bio toliko impresioniran njegovim talentom da ga je natjerao da počne da stvara svoj stil. Iste godine se upoznaje i sa Mariom Eskuderom (Mario Escudero), koji je postao njegov mentor, kao i Sabikas, a kasnije i dobar prijatelj. Pako je 1966. sa Hose Grekom snimio Impetu (Ímpeta), buleriju koju je komponovao Mario Eskudero , za njegov solo album pod nazivom La fabulosa guitarra de Paco de Lucía.

Udruživanje sa Kamaronom de la Islom (Camarón de la Isla), ciganskim pjevačem, i njihovi pomiješani tradicionalni stilovi, obilježiće početak njegove kontroverzne i uspešne karijere. Pako je sarađivao sa Kamaronom između 1968. i 1977. godine, sa kojim je snimio deset albuma i dobio značajna priznanja. Po Pakovim riječima, ”zaljubio se u Kamarona zauvijek.” Prisjeća se te etape svog života kao jednog od najljepših doba. Njih dvojica su bili nerazdvojni. Danima i noćima su svirali i pjevali bez prestanka, izmišljajući bezbroj novih kompozicija, i tako su snimili ploče koje su danas jedne od najslušanijih u svijetu. Pako je Kamarona prije svega neizmjerno poštovao jer je duboko u sebi želio da jednog dana bude baš kao on.

Kada je savladao tehničke aspekte flamenka, Pako počinje da uključuje akorde i skale koji su povezani sa džezom. „Osjećaj je prilično isti u flamenku i u džezu. Jedina razlika je to što je flamenko arhaičniji“, objasnio je Pako u Down Beat-u. De Lusija je snimio nekoliko albuma sa svojim bratom, kao što su Canciones andaluzas para 2 guitarras (1967), Dos guitarras flamencas en América Latina (1967), Fantasía flamenca de Paco de Lucía (1969), i 12 Hits para 2 guitarras flamencas y orquesta de cuerda (1969).

Pako 1971. godine objavljuje album El mundo del flamenco, koji uključuje i verziju kompozicije Ímpetu Maria Eskudera. Mario je bio najveća Pakova inspiracija tog perioda, što ga je inspirisalo da istraži nove mogućnosti vezane za flamenko. 18. februara 1975. godine de Lusija je postao prvi izvođač flamenka, koji je izvodio u Teatru Real Madrida. Svirao je jedan set sa bratom Ramonom, pred relativno mladom publikom bez upotrebe efekata. Njegov album iz 1976. godine, Almoraima, imao je širi uspjeh. Album je prikazivao značajne arapske i džez uticaje.

De Lusija iste godine snima rumbu, „Entre dos Aguas“, što nikad nije bilo urađeno do tada u istoriji flamenka. Visokim skalama koje je posjedovao singl i ušao u top 20 španskih singlova, dobija titulu međunarodne zvijezde. Čistunci flamenka su bili bijesni jer su smatrali da je singl uništavanje njihove muzike. De Lusija je, međutim, odbranio svoj koncept, govoreći da je ostao vjeran tradicionalnoj formi, ali da mora imati mjesta i za promjenu.

1977. Pako je oženio Kasildu Varelu, ćerku generala Varela. Imali su troje djece. Objavljuje svoj poslednji album sa Kamaronom de la Islom ,,Castillo de Arena”. Tekst je pisao Antonio Sančes, sa izuzetkom bulerija (bulerías) Samara, koje su napisali Sančes i Kamaron de la Isla zajedno.  Pako je navodno rekao da je ljudski glas „prirodno suviše ograničen“ i da on voli istraživanja različitih instrumentalista , međutim, takođe je rekao da je pretrpan raspored bio razlog za nedostatak snimaka sa pjevačima. Nastupao je širom SAD i Evrope tokom ovog perioda, šireći svoju popularnost izvan Španije i flamenko zajednice u Evropi, i upoznao mnoge džez, latino i druge muzičare koji nastavljaju da utiču na Pakovu evoluciju kao “Nuevo Flamenco” svirača.

Počinje da pokazuje veoma veliko interesovanje za džez i rok zvuk i 1977. nastupa sa Karlosom Santanom u Plaza de toros de las Arenas u Barseloni. Uprkos značajnom novom interesovanju za flamenko i Pakovom albumu sa dosta elektronskog zvuka, tradicionalni flamenko kritičari ne odobravaju komad. Al Di Meola poručuje kritičarima da ne brinu jer „Pako ne napušta flamenko, već ga širi“. 1978. godine Pako i njegova braća snimaju Interpreta a Manuel de Falla. Iako je nastavio da snima, njegovo uzdizanje ka vrhu i kontinuirana kreativnost će uzeti danak. „Imao sam toliko perioda anksioznosti i nervoznosti zbog velike popularnosti, slava vas naprosto može pojesti“, rekao je gitarista. „Uvijek postoji veliki pritisak da se ponovi uspjeh“, kako god, Pako je bio u stanju da stvori magiju ponovo i to 1980. godine u čemu su mu pomogli Di Meola i John McLaughlin.

Njih trojica su formirali super trio koji je zapanjio publiku sa svojim izvanrednim izvođenjem muzike.

Dokazi o njihovoj virtuoznosti i drugarstvu se mogu čuti na albumu iz 1981. „Petak veče u San Francisku”. John McLaughlin je objasnio sadržinu grupe gitaristi Tom Vileru :„Imao sam ideju da sviram sa Pakom. Čuo sam ga na radiju, i to je bila ljubav na prvo slušanje. Rekao sam, moram da sviram sa ovim čovjekom, i to je sve što znam. I tako, tražio sam ga dok ga nisam našao“. Dvije godine kasnije trio je ušao u studio kako bi snimio ploču pod nazivom „Strast“.

Pako je u periodu između 1977. i 1981. osvojio nagradu za najboljeg flamenko gitaristu i postao član magazina „Galerija Velikih“.

1982., Pako je napravio seriju koncerata sa džez pijanistom Čik Koriom. Koria je značajno uticao na Paka osamdesetih godina, i on i McLaughlin su adaptirali verziju njegovog djela Spain, izvodeći je uživo zajedno nekoliko puta sredinom i krajem osamdesetih. Objavio je “Zlatni” dupli kompilacijski album 1982., La Guitarra de Oro de Paco de Lucia”, koji pokriva Pakove najranije snimke sa Rikardom Modregom. Na njegovom albumu iz 1984. godine, Live… One Summer Night ostvaruje se i kao producent.

Do sredine osamdesetih „Sekstet“ i „Gitarski Trio“ dostigli su svoj vrhunac i prestali su da nastupaju zajedno, iako je Pako nastavio da nastupa u duetu sa McLauglin-om širom Evrope, tokom 1986. i kasnije. U intervjuu za Down Beat magazin, 1986. godine, Al Di Meola je rekao da je razlog za raspad bio to što su njihovi nastupi bili predviđeni da učine da publika “poludi” i da im je ponestalo novih načina da impresioniraju publiku. Di Meola je naglasio da je muzika postala previše “divlja i luda”, a da je on više želio da se posveti mirnijoj strani muzike. Isto to je i Pako osjetio i rekao da “više voli kontrolisani izraz od brzine”.

Iako je „Sekstetu“ krenulo nizvodno posle 1986., okupili su se 1990. da snime Zirijab (Zyryab), revolucionarni album arapskog flamenka sa džez pijanistom Čik Koriom i virtuoznim flamenko gitaristom kolegom Manolom Sanlukarom. Album je dobio ime po Zirijabu, pjesniku sa dvora Omajadskog kalifata u Kordobi iz 8-9. vijeka, rođenom u Širazu, kome su pripisane zasluge za predstavljanje persijske laute Španiji, koja se razvila do španske gitare i koji je po nekima osnovao sam flamenko.

Sve dok nije zamoljen da 1991. nastupi i izvede „Koncert za Aranhues Hoakina Rodriga“, De Lusija nije bio vješt u čitanju nota. Biograf Pohren je, ipak, dok je pisao njegovu biografiju 1992. rekao da je Pako da našao bizaran način da nauči komad, izolujući se (od spoljnog svijeta). 1996, njegov prvi album koji je u potpunosti osvojio publiku, Antología, našao se u prvih 20 albuma u Španiji za manje od šesnaest nedelja, i sa prodajom od preko 65.000 primeraka.

De Lusija je pet godina živeo u Jukatanu u Meksiku, ali se vratio u svoju rodnu Španiju 2003., nakon što je priznao da se umorio od trošenja čitavog života na turneje od po šest do osam mjeseci godišnje, ustajanja u cik zore i života u hotelima. Doduše, nastavio je da održava vikendicu u Meksiku koju je redovno posjećivao sa svojom porodicom. 2004. je bio na turneji po Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi sa seviljskom flamenko pjevačicom La Tanom, ali je zatim u velikoj mjeri smanjio broj svojih nastupa u javnosti. Povukao se iz održavanja (cijelih) turneja i imao bi samo par koncerata godišnje, uglavnom u Španiji i Njemačkoj i evropskim festivalima tokom ljetnjih mjeseci. Pohren je opisao De Lusiju kao ‘vrlo stidljivog i povučenog’ rekavši: „Kako je bio vrlo tajnovita osoba, bio je zaprepašćen nadolazećom popularnošću i veličanjem (od strane publike), i uvećanom količinom pritiska koji mu je slava smjestila na pleća zahtijevajući da se on neprekidno obnavlja i da se više trudi da postigne tehničko i revolucionarno savršenstvo“.

U 2003, de Lusija objavljuje „Integral“, ograničeno izdanje kutija sa 26 diskova, i Por Descubrir, kompilacijski album.

U 2004, de Lusija objavljuje Cositas Buenas sa Havierom Limonom (Blue Thumb Records by Universal Music Spain S.L) koje sadrži 4 balerije, 2 rumbe, tango i tiento, album osvaja „Latinski Gremi“ za Najbolji Album Flamenka (2004).

U 2005, nominovan je za producenta godine Latinskom Gremi Nagradom za La Tanin „Tu, Ven a mi“. Godine 2004, osvaja Nagradu Princa od Asturijasa u Umjetnosti.

23. marta 2007. godine, Univerzitet Kadis prepoznao je Lusijine muzičke i kulturne doprinose dajući mu titulu Doctor Honoris Causa.

U 2010, dobio je počasni doktorat od „Berkli Muzičke škole“ u Bostonu, i nastupao je na „Montreux“ Festivalu.

Umro je od srčanog udara 25. februara 2014., dok je bio na odmoru sa svojom porodicom u Meksiku.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *