Wladyslav Szpilman – kompozitor, čovjek koji je preživio Holokaust

Władysław “Władek” Szpilman (Sosnowiec, 5. decembra 1911. – Varšava, 6. jula 2000.), poljski pijanist, kompozitor i pisac.

Izvan Poljske, Szpilman je poznat po filmu Pijanista Romana Polańskog, gdje je prikazan njegov život i preživljavanje Holokausta. U novembru 1998. godine Szpilman je od tadašnjeg poljskog predsjednika dobio nagradu Polonia Restituta.

Rani život i obrazovanje

Władysław Szpilman je rođen 5. decembra 1911. godine u poljskom mjestu Sosnowiec, kao dijete u jevrejskoj porodici. Početno muzičko obrazovanje stekao je od svoje majke Esthere, a kasnije je nastavio na Varšavskom konzervatorijumu pod A. Michalowskim i na Umjetničkoj akademiji u Berlinu gdje su mu učitelji bili Artur Schnabel i Leonid Kreutzer. Kompoziciju je učio kod Franza Schrekera.

Szpilman kao pijanist

Nakon što je 1933. godine Adolf Hitler došao na vlast u Njemačkoj, Szpilman se vratio u Varšavu, gdje je postao slavni pijanista i kompozitor.

Szpilman je komponovao mnoge klasične kompozicije, ali i neke popularne kao što su Wrzos (1937.) i Dr. Murek (1939.). Tokom tog perioda išao je i na turneje s violonistom Bronislavom Gimpelom.

On je 1. aprila 1935. godine postao član Poljskog radija, gdje je izvodio mnoge klasične i jazz kompozicije. Taj posao obavljao je sve do jeseni 1939. godine, kada je njemačka invazija Poljske stigla do Varšave i kada je Poljski radio morao prestati s radom. Nacistička vlada je uspostavila posebne, izolovane gradske četvrti za Jevreje (geto) u mnogim poljskim gradovima, uključujući i Varšavu, pa je Szpilman, kao pripadnik jevrejske porodice, zajedno sa svojom porodicom bio prisiljen useliti se u Varšavski geto. Nastavio ja raditi kao pijanista u restoranima. Szpilman je tamo ostao dok svi naseljenici nisu deportovani, a geto uništen. Szpilman je izbjegao deportaciju, te je nastavio živjeti u Varšavi kao radnik. Tokom tog perioda krijumčario je oružje i izbjegao hvatanje od strane Njemaca nekoliko puta.

Ostatak njegove porodice je deportovan u konc-logor Treblinka, dok je Władysław izbjegao smrt uz pomoć prijatelja koji ga je izvukao iz kolone koja je išla u vozove za deportaciju. Nijedan član njegove porodice osim njega nije preživio rat. Kao što piše u memoarima, Szpilman je nalazio mnoga skrovišta po Varšavi i skrivao se uz pomoć svojih prijatelja i njemačkog oficira Wilma Hosenfelda, koji mu je pomogao pri kraju rata, malo prije sovjetskog ulaska u Varšavu. Pravo ime tog njemačkog oficira Szpilman je saznao tek za vrijeme 1950-ih godina, kada mu je Hosenfeldova žena poslala pismo. Uprkos svim naporima da se Hosenfeld oslobodi, on je preminuo u sovjetskom zatočeništvu 13. avgusta 1952. godine.

Poljski radio

Szpilman je 1945. godine nastavio sa radom na poljskom radiju. Zanimljivo je da je svoje prvo snimanje nastavio baš sa Chopinovim Nokturnom u cis-molu, kompozicijom koju je izvodio kada su njemačke bombe pogodile studio i omele njegovo snimanje 23. septembra 1939. godine.

Od 1945. do 1963. godine Szpilman je bio direktor muzičke sekcije poljskog radija. Tokom tog perioda komponovao je nekoliko simfonijskih djela, oko 500 pjesama i muziku za film i drame.

Kompozicije

Tokom 1950-ih godina, Szpilman je napisao oko 40 pjesama za djecu. Za te pjesme je 1955. dobio nagradu Poljske unije kompozitora.

Godine 1961. inicirao je i organizovao Međunarodni sopotski muzički festival i osnovao je Poljsku uniju autora popularne muzike.

Szpilman je održavao solističke koncerte, ali i koncerte sa violinistima kao što su Bronislav Gimpel, Roman Totenberg, Ida Haendel i Henryk Szeryng. Szpilman i Gimpel su 1963. godine osnovali Varšavski klaviristički kvintet, sa kojim je Szpilman do 1986. godine svirao širom svijeta.

Memoari

Godine 1945., ubrzo nakon završetka rata, Szpilman je napisao memoare o svom preživljavanju u Varšavi. Knjigu je izdao, uz sređivanje koje je obavio Jerzy Waldorff, pod naslovom Śmierć Miasta (Smrt jednog grada), no knjiga je zabranjena od strane vlasti u Poljskoj, kojoj se nije sviđao takav pogled na rat. Samo nekoliko kopija knjige je štampano. Knjiga, od tada, nije štampana više od 50 godina. U knjizi, nacionalnost Wilma Hosenfelda je promijenjena iz njemačke u austrijsku.

Szpilmanov sin Andrzej je 1998. ponovo izdao knjigu. Prvo na njemačkom pod naslovom Das wunderbare Überleben (Predivno preživljavanje), a kasnije na engleskom pod naslovom The Pianist (Pijanist). U martu 1999. godine Władysław Szpilman posjećuje London zbog Jevrejske nedjelje knjige, gdje je upoznao engleske čitaoce kojima se knjiga svidjela. Knjiga je kasnije prevedena na preko 30 jezika. Roman Polański je 2002. godine režirao film prema memoarima, nazvan Pijanista, gdje je Szpilmana tumačio Adrien Brody. Film je dobio 3 Oscara (režija, najbolji glumac i najbolji adaptirani scenario), 2 nagrade BAFTA-e (najbolji film i režija) i Zlatnu palmu na filmskom festivalu u Cannesu.

Do danas je izdano nekoliko CD-ova sa Szpilmanovim kompozicijama, od kojih je prvi izdao njegov sin Andrzej.

Smrt

Szpilman je preminuo u Varšavi 6. jula 2000. godine u 88. godini života. Pokopan je na groblju Powązki u Varšavi.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *