Aleksandar Saša Petrović – Začetnik jugoslovenskog novog talasa

Aleksandar Saša Petrović (14. januar 1929., Pariz — 20. avgust 1994., Pariz) srpski reditelj, profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, pisac i filmski teoretičar. Smatra se jednim od začetnika »Jugoslovenskog novog talasa«. Napisao je i nekoliko knjiga o filmu.

Biografija

Aleksandar Saša Petrović je rođen u Parizu 1929. godine. Studije režije je započeo 1947 godine na FAMU, čuvenoj filmskoj akademiji u Pragu. Diplomirao je 1955. godine na Beogradskom univerzitetu istoriju umjetnosti. 1957. po sopstvenom scenariju režira svoj prvi dokumentarni film Let nad močvarom. Prvo pretstavljanje jugoslovenskog filma u Kanu. Nastavlja rad na filmu snimajući dokumentarne filmove. Od 1949. objavio je na stotinu eseja, kritika o filmu i umjetnosti i drugih tekstova u nacionalnoj i svjetskoj štampi. Dvoje (1961) je prvi autorski dugometražni film Aleksandra Petrovića koji obilježava početak modernog jugoslovenskog filma. Prikazan je na festivalu u Kanu.

1962. postavljen je za profesora filmske režije na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu.

Njegov film Tri (1965) nominovan je za Oskara 1966. godine, a sledeće godine i čuveno ostvarenje Skupljači perja (1967), koje osvaja i Veliku Specijalnu nagradu u Kanu kao nagradu FIPRESCI.

Jedan od njegovih najpoznatijih filmova je remek-djelo Biće skoro propast sveta (1968), koji se smatra jednim od vrhunskih dometa jugoslovenske kinematografije. Petrović je inspiraciju za taj film pronašao u romanu Fjodora Dostojevskog Zli dusi.

1969. Ministar za kulturu Francuske Republike Andre Malro (André Malraux) uručuje Aleksandru Petroviću Orden Viteza reda lijepih umjetnosti i književnosti.

1972. Aleksandar Petrović duboko vjeruje u čvrstu vezu između literature i filma i po Bulgakovu snima film Majstor i Margarita. Film izuzetno cijenjen u zemljama zapadne Evrope i u Americi i nagrađen mnogobrojnim prestižnim nagradama. XX Filmski festival u Puli, 1972.: Velika zlatna arena za najbolji film, i još tri Zlatne arene za režiju, scenografiju i mušku ulogu kao i Zlatna vrata Pule, na XXXIII festivalu u Veneciji, Avgust 1972.: Srebrni lav (ukinuta je bila nagrada Zlatni lav), nagrada CIDALC za najbolju adaptaciju književnog djela i Zlatna plaketa Sv. Marka, Film godine po izboru domaće kritike. Drugo mjesto po izboru francuske publike za najbolji film godine u Francuskoj 1973. I pored i mnogih domaćih i svjetskih nagrada, proglašen je filmom godine od strane stručne kritike, Majstor i Margarita je skinut sa bioskopskih repertoara posle premijere u Beogradu. Proglašen je za antikomunistički film.

1973. Petrović je u nemilosti, isključen sa katedre profesora filmske režije na beogradskoj Akademiji za film, pozorište, radio i televiziju, i prinuđen je da napusti zemlju. Piše tekstove i scenarija po narudžbini: scenario Bankar vampir, Emanuelle II, sinopsis za film o Džonu Kenediju. Takođe je za sobom ostavio scenarija po kojima je želio da snima filmove po pripovjetkama Isaka Babelja: Odesa, Benja kralj i Crvena konjica, Memoari Leopolda Trepera, Pseće srce po romanu Mihaila Bulgakova, zatim, U ime svih mojih po romanu Martina Greja (Martin Gray), koscenarista Max Gallo, originalni tekst Pravi kraj vikenda, 1975. – 1976. scenario po narodnoj pjesmi Banović Strahinja (nagrađen za najbolji scenario rađen po književnom djelu – festival Vrnjačka Banja) a film je režirao Vatroslav Mimica. Na žalost, realizacija svih tih projekata je ostala jalova uzevši u obzir da je Aleksandar Petrović za sve svoje filmove on lično pronalazio materijalna sredstva i montirao razne saradnje a da mu je rad na filmu u Jugoslaviji u tom periodu bio onemogućen čitavih 18 godina.

1977. Veliki njemački pisac i nobelovac Hajnrih Bel (Heinrich Böll) stupa u saradnju sa Aleksandrom Petrovićem i povjerava mu ekranizaciju njegovog najnovijeg djela Grupni portret sa damom. Film je prikazan na XXX festivalu u Kanu 1977. i bio nominovan za Zlatnu palmu. Nagrađen u Nemačkoj 1977. Zlatnom filmskom trakom za najbolju žensku ulogu Romi Šnajder i Srebrnom filmskom trakom za film u cjelini.

1979. Petrović uspijeva da montira dvije veoma zapažene pozorišne predstave: Majstor i Margarita u Narodnom pozorištu u Beogradu i Pseće srce u Ateljeu 212.

1987. Počinje snimanje Seobe po čuvenom istoimenom romanu Miloša Crnjanskog. Film o kome je maštao još od 1957. Film je grandiozni projekat, a uporedo snima za televiziju seriju od osam epizoda. Diriguje plejadom afirmisanih glumaca Avtandila Maharadze (Avtandil Makharadze), Izabel Iper (Isabelle Huppert), Rišara Beria (Richard Berry) Bernar Bliea (Bernard Blier), Erland Jozefsona (Erland Josephson), Dragana Nikolića, Mikija Manojlovića, Mirjanu Karanović. Petrović njegovom majstorskom umjetničkom palicom stvara sliku velikih seoba Srpskog naroda. Stvorio je djelo koje prikazuje ko su Srbi i kroz kakva su iskušenja, zablude i tragedije prolazili. Srpska verzija (film je bio francusko-srpska koprodukcija) prikazana je u “Sava Centru” 28. aprila 1994. godine. Snimanje serije je bilo prekinuto iz finansijskih razloga a od oko 70% snimljenog materijala koji je tokom snimanja Petrović montirao, (posle njegove smrti) sklopljen je film Seobe 2.

Aleksandar Petrović je preminuo 20. Avgusta 1994. godine u bolnici Salpetrier (Hôpital Pitié Salpêtrière) u Parizu.

Tokom svog života vodio je upornu borbu za film. Godinama je Aleksandar Petrović bio Predsjednik Udruženja Filmskih Radnika. Jedan je od osnivača i član Evropske Akademije za Film i Televiziju (L’Académie Européenne du Cinéma & Télévision). Takođe je bio jedan od osnivača i predsjednik FEST-a (Beogradski međunarodni festival), kao i jedan od osnivača AFUN-Akademija za Filmsku Umetnost i Nauku, bio član SACD (Udruženje Autora i Dramskih Kompozitora – Pariz). Predsjedavao je i bio član mnogih internacionalnih filmskih festivala. Petrović je uspio da se afirmiše kao apsolutni autor svojih filmova i da bude drugima primjer. Za sobom je ostavio bezbrojne tekstove ne samo iz oblasti filma već i iz oblasti umjetnosti uopšte, estetike, književnosti. Bio je, i preko svog djela nastavlja da bude cijenjeni filmski teoretičar.

1989. Aleksandar Petrović je bio jedan od prvih intelektualaca koji je digao glas protiv Slobodana Miloševića. Bio je jedan od osnivača Demokratske stranke. Kasnije se povukao da bi prišao novo osnovanoj Liberalnoj Partiji gdje je izabran za podpredsenika i tu funkciju je vršio sve do svoje smrti.

Aleksandar Petrović je sahranjen u Parizu, na groblju Per Lašez (Père Lachaise) pored svog sina Dragana i majke Anke.

Od 1995. godine, glavna nagrada Festivala Autorskog Filma (FAF) u Beogradu nosi ime Aleksandar Saša Petrović.

Filmografija

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *