Aleksandr Nikolajevič Skrjabin – Legendarni pijanista i kompozitor

Aleksandr Nikolajevič Skrjabin (rus. Алекса́ндр Никола́евич Скря́бин; Moskva, 6. januara 1872. – Moskva, 27. aprila 1915.), ruski pijanista i kompozitor.

Biografija

Aleksandr Skrjabin je muzički talent naslijedio od majke, izvrsne pijanistkinje Ljubov Petrovne Ščetinine koja je, nažalost, umrla samo godinu dana nakon Aleksandrovog rođenja. Brigu o odrastanju i odgoju dječaka tada je u najvećoj mjeri preuzela očeva sestra Ljubov Aleksandrovna Skrjabina, koja mu je pružila i prve muzičke lekcije. Aleksandrova umjetnička nadarenost je već u najranijem dobu bila zapažena: kao petogodišnjak je znao na klaviru odsvirati melodije koje bi čuo, godinu dana kasnije počeo je komponovati prva djela, pisati poeziju, inscenirati i izvoditi dramske predstave, sve to – dakako – u krugu porodice. U ljeto 1882. počeo je pohađati privatnu nastavu klavira kod Georgija Eduardoviča Konjusa, a u jesen iste godine položio prijemni ispit na Moskovskoj kadetskoj školi. No, tokom školovanja Aleksandar je često i u raznim prilikama nastupao kao pijanista pa je ljubav prema muzici kasnije ipak prevladala. Sergej Tanejev preporučio ga je 1885. čuvenom ruskom pijanisti i pedagogu Nikolaju Zverevu, koji je odmah prepoznao genijalnu nadarenost mladoga muzičara, veličanstvenu snagu i umjetničku dorađenost njegovih izvođenja te neobično brzu i duboku moć uživljavanja u sadržaj i stil izvođenih djela.

Nikolaj Zverev okružen učenicima. Slijeva nadesno: Samuelson, Skrjabin (u kadetskoj odori), Maksimov, Rahmanjinov, Černjaev, Keneman i Presman

Nakon tri godine marljivog učenja kod Zvereva, Skrjabin je 1888. na moskovskom Konzervatorijumu započeo studije kompozicije kod već spomenutog Sergeja Tanejeva i studije klavira kod Vasilija Safonova. Studije kompozicije trebao je kasnije nastaviti u razredu Antona Arenskija, ali je zbog nesuglasica s novim profesorom odustao od diplome. No zato je 1892. s velikim uspjehom diplomirao klavir i za nagradu dobio malu Zlatnu medalju (veliku Zlatnu medalju tada je dobio Skrjabinov studijski kolega Sergej Rahmanjinov).

1894. Skrjabin debituje kao pijanista u Sankt Peterburgu. Iste godine upoznaje poznatog ruskoga izdavača i mecenu Mitrofana Beljajeva, koji mu organizuje prva koncertna gostovanja u inostranstvu (1895/96). Ta su gostovanja i koncerti, prilikom kojih je Skrjabin gotovo isključivo izvodio vlastita djela, snažno i pozitivno uticali na Skrjabinov međunarodni ugled i karijeru. Nakon naročito uspješnih koncerata u Parizu, 1898. godine postaje profesor klavira na moskovskom Konzervatorijumu i sve se više afirmiše kao kompozitor. U Moskvi se zadržao sljedećih pet godina i u tom je razdoblju komponovao brojna djela za klavir: ciklus etida op. 8, nekoliko zbirki preludijuma, prve tri sonate i jedini koncert u fis-molu.

Sljedećih nekoliko godina – tačnije od 1904. do 1909. – Skrjabin je s porodicom putovao svijetom i živio u inostranstvu: Švajcarska, Italija, Francuska, Belgija i Amerika u tom su mu razdoblju bile i dom i inspiracija. Njegov je kompozitorski ugled u svijetu i u Rusiji značajno porastao nakon premijere Treće simfonije (nazvane još i Božanska poema) 1905. godine u Parizu. Dvije godine kasnije (1907.) Skrjabin se nastanio u Parizu. Ruski impresario Sergej Djagilev, koji je u to vrijeme vrlo aktivno promovisao ruske kompozitore i njihovu muziku, organizovao mu je niz koncerata u zemljama zapadne Evrope.

1909. Skrjabin se vratio u Rusiju, gdje je nastavio marljivo komponovati. Umro je od sepse (trovanja krvi) u aprilu 1915. godine u rodnoj Moskvi.

Muzika

https://www.youtube.com/watch?v=F734PyD3NAw

U ranim Skrjabinovim kompozicijama primjetan je uticaj Chopina i Liszta. Kasnije je upoznao muziku Wagnera, Ravela i Debussya pa je, nadahnut njihovim muzičkim nazorima i idejama, sve samosvjesnije počeo razvijati i vlastiti kompozitorski stil. Budući da je bio izvrstan pijanista, komponovao je pretežno muziku za klavir, ali i simfonijska djela. S vremenom je napustio tradicionalno poimanje tonalitetnosti temeljeno na tercno građenim akordima i njihovim međusobnim funkcionalnim harmonijskim odnosima te je stvorio vlastiti tonski sistem svojevrsne »superhromatike«, koristeći često i tzv. sintetske ljestvice (specifičan i posebno odabran niz tonova).

 Skrjabinova predstavka spektra boja i tonaliteta po kvintnom krugu

Temeljem tih ljestvica nastajali su i (sintetski) akordi, koje je najčešće tvorio superponiranjem različitih oblika intervala kvarte. Jedan od takvih je i tzv. mistični akord: budući da ga je Skrjabin obilno koristio u svojoj posljednjoj dovršenoj kompoziciji Prometej: Poema vatre, poznat je i pod nazivom »Prometejev akord«. Skrjabin je bio sinestet i pojedine je tonove »vezao« uz određene boje.

Klavijatura Skrjabinovog svjetlosnog klavira

Tako je, primjerice, u Prometeju komponovao i dionicu za svjetlosni klavir. Težio je, poput Wagnera, idealu sveobuhvatnog umjetničkog djela (Gesamtkunstwerk). Njegove nedovršene Misterije trebale su biti sinteza svih umjetnosti, a predviđao je čak i upotrebu određenih mirisa.

 Skrjabinov »mistični akord«

Aleksandr Skrjabin je svoje kompozitorsko poslanje shvatao kao misaonu slobodu, kao težnju ka višem stepenu ljudske svijesti. U posljednjoj se deceniji svog života potpuno predao egocentričnom misticizmu (djelomično pod uticajem teozofskih filozofa), uronivši u dekadentni, egzotično minuciozan stil koji je, na neki način, zvukovni ekvivalent tzv. nove umjetnosti.

https://www.youtube.com/watch?v=BWINpXNd5KE

Najznačajnije kompozicije

  • Sonate, preludiji, etide, mazurke, valceri i nokturna za klavir
  • Koncert za glasovir i orkestar u fis-molu, op. 20 (1896/97)
  • Sanjarenje, simfonijska pjesma op. 24 (Rêverie, 1898)
  • Prva simfonija u E-duru, op. 26 (1900)
  • Druga simfonija u c-molu, op. 29 (1901)
  • Treća simfonija u c-molu, op. 43 – Božanska poema (Divin poème, 1902-1904)
  • Poema ekstaze, simfonijska pjesma op. 54 (Le Poème de l’Extase, 1905-1908)
  • Prometej: Poema vatre, simfonijska pjesma op. 60 (Prométhé: Le Poème du feu, 1908-1910)
  • Misterije (1914/15, nedovršeno)

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *