Boris Jovanović Kastel – Prodavac Tajni (Sazvježđa u pripovjetkama Dina Bucatija)

PRODAVAC TAJNI
Sazviježđa u pripovijetkama Dina Bucatija

Koliko je otmjeni pripovjedač Dino Bucati (1906- 1972) zadužio mediteransku književnost možemo samo slutiti obzirom da njegovo višestrano i enigmatično djelo otvara mogućnost stalnog obnavljanja i umnožavanja, pa svojstveno južnjačkim busolama navodi na rekonstrukciju magičnog koje, poput “Ajfelove kule” iz “Prodavnice tajni”, trasira put nadnaravnim visinama. Nakon klasičnog liceja i srednje škole upisuje pravo da bi 1928. diplomirao, zauvijek ga zaboravio i posvetio se novinarstvu, radeći u “Korijere dela sera” kao novinar, izvještač i ratni dopisnik. Tradicionalno porodično porijeklo, ovog stvaraoca kontrasta okreće ezoteriji.

Književni angažman započinje rano romanom “Barnabo s planina” (1933), zanimljivom čitaocima iz visokog društva, drugim “Tajna stare šume” (1935) izaziva skromnu recepciju, za razliku od kultne “Tatarske pustinje”, knjige impresivnih oaza osvajanja smisla i počasti, prevedene na sve velike jezike. Ona mu donosi slavu ali i umjereniji prilaz kritike zbog stilske kompleksnosti i sličnosti sa generacijom orijentisanoj ka magičnom prostoru i alhemiji. Ovaj roman-ikonu svjetske fantastične proze proglašava djelom života iako će za zbirku “Šezdeset pripovijedaka” dobiti prestižnu nacionalnu nagradu” Strega”.

Pred smrt objavljen je izbor maštenih reminiscencija o svrsi života – “Teške noći”. U prilog višestrukosti duha ide činjenica da je pisao poeziju i libreta, bavio se dramaturgijom i slikarstvom. Distanciran od pukih intelektualnih sagledavanja literature i svjestan uticaja lektire na formiranje književnog djela (Dostojevski, Po, Man, Dikens) Bucati spisateljsko biće usmjerava surovoj metafizici i transcendentalnom, pričama o duhovima, parapsihološkoj doktrini i misterijama kao otklonima od sterilne stvarnosti i apsurda, prezirući pomodarstvo pisaca savremenika.

Volio je novinarski poziv do te mjere da je smatrao kako bez tih iskustava njegova proza ne bi bila kompletna i, evo do danas, inspirativna. Zahvaljujući žurnalizmu upoznao je u ratu oštrice emocija, često putovao i u običnoj vijesti pronalazio sjeme neke monumenttalne priče opsjenarskih struktura. Stoga transformacija svirepe svakodnevice u kosmos zagonetnih pustolovina daje za pravo ovom mađioničaru naracije da još dublje zađe u pustinje bivstva, đe još niko zalazio nije. Samo naoko Bucati koristi jednostavno pismo žurnaliste, ali ispod se krije raskošni grad simbola i lavirinata iz kojeg, fatalno začarani, ne umijemo izaći.

Mnogi su zato kritikovali navodno neartistički jezik priča, odnosno česte sinteze i kolizije svakodnevnog govora i prekrasnih metaforičkih slika, no nijesu znali do to nesavršenstvo diskursa zapravo oplemenjuje zavodljivost poruke. Tako metafora služi kao arabeska izvjesnom opisu baš kao što hladna deskripcija najavljuje neki vradžbinski zaplet. Zbog tematskih cjelina – slojevitijih od palimpsesta – te surovo bajkovitih poenti i šarmantnih metafizičkih preispitivanja postojanja, ove pripovijetke nemoguće je svesti u neki fiksirani književni tok. Limesi traganja dosežu neviđene imaginarne kote, istodobno obuhvataju naizgled trivijalne događaje, tvoreći priče nadrealnih poruka stvarnijih od stvarnog.

Nadahnut ogoljenim apsurdom, zahvaljujući poetici multiplikovanja malih legendi, elegičnoj atmosferi i iznimnoj funkcionalnosti barokno blještavih alegorija u čipki naracije, ovaj skeptični vizionar baca rukavicu grotesci da bi, onako srčano, iz nje izvukao ljubav i nadu, do kraja otvoren izazovu. Za razliku od Kafkinog hermetizma i osame, nasuprot Borhesovoj erudiciji i izraženijem cinizmu, ovaj prodavac snova je bolno iskren dok bere trule drače života i nosi ih kroz ogledalo u spiritualnu laboratoriju da se rascvjetaju. Sazviježđa priča dočaravaju beskraj.

Zato nailazimo na ironičan prikaz aristokratskog prezrenja, tu je potresna priča o smrti u obliku prosjaka i šokantna pripovijest o leproznom trgovcu, zatim tragizam rata izražen putem bez povratka koji ostavlja bez daha, kao i poređenje brzog života sa vozom za bestrag. Kako sve njegove proze sadrže faktivnu fikciju i opijum hermeneutike lišen vremena i prostora, onda nije čudo što nas nadalje presreće orvelovski prikaz ništavila kroz okupaciju džinovskih miševa, potom didaktička basna o grozoti smrti izazvanoj osvetom, jeretička molitva za samotne i ljubomorne svece, te prokletstvo samopoštovanja izraženo telepatijom.

Sva suma ovih istinitih halucinacija dopunjena je vjerom da će sve nestati i biti zaboravljeno, sem poezije. Takođe, posvećena pomorcu praćenom od misteriozne ajkule, veličanstvena priča Kolumbar, tako figurativno emituje destrukciju hladnog čovjeka nespremnog da od nje primi morski biser kao amajliju ljubavi i duševnog mira. Ubija je harpunom a za pokajanje biva kasno. I tako u nedogled nastavlja se vremeplov autorovih kaza. Epistolarna priča o beskompromisnoj borbi za lovorike kroz ucjenu, prikaz zagrobnog života u grbama jednog vrta, tu je začarani sako kao simbol fingiranog bogatstva i povratka u zbilju, “Ajfelova kula” – lament nad mladošću, oni glasnici za koje ne postoje granice, pa antologijska priča o sedam spratova ravnodušnosti na putu od bezopasne bolesti do smrti ili pak vestern komad o razbojniku koji je prezirući stvarnost našao slavu u raskoši snova.

To je samo dio čarobnih artikala u “Prodavnici tajni”. Po njenim staklima od mraza ispisujemo svoje odživljene snove ili košmare, svejedno. Ne znam da li me je ovaj narativni somnambul ili tumač drevnih rituala duha uplašio rečenicom – “Nikada nijesam imao čast da se upoznam s vama, ali znam o vama nešto što sigurno ne možete zamisliti”. Ali, pošto tako provokativno otkriva irealno u realnom, i obrnuto, da bi nad sasvim prostim epizodama izdigao oreol začudnosti, posebno zbog prozirnog jezika, đavolske asocijativnosti i heruvimske mudrosti lebdenja u onostranom sa nogama na zemlji, znam da ću svežanj njegovih priča čuvati na tacni, umjesto čaše starog vina, sanovnika i cigareta. Bucatijeve pripovijetke su kaplje ambrozije, ključ sanovnika i aroma duhana. Zavisni smo od njih, baš kao književnost Mediterana od njega.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *