Charles-Louis Montesquieu – Preteča sociologije

Charles-Louis de Secondat Montesquieu (La Brede kraj Bordeauxa, 18. januar 1689. – Pariz, 10. februar 1755.), francuski filozof, pisac i politički mislilac.

Završio je pravne nauke i postao predsjednik Vrhovnog suda u Bordeauxu. Za Académie des Sciences u Bordeauxu napisao je mnogo rasprava s područja fizike, fiziologije, političke ekonomije i filozofije, koje su značajne za formiranje njegova racionalističkog pogleda na svijet.

Teorija o podjeli vlasti

U svom kapitalnom djelu “O duhu zakona” predlaže politički sistem u kojem je vlast podijeljena na zakonodavnu, izvršnu i sudsku. Time je postao tvorac tzv. teorije o podjeli vlasti koja je temelj građanske demokratije.

Razlikuje tri tipa vladanja:

  1. republiku
  2. monarhiju
  3. despotiju

Razlike između njih objašnjive su diferencijacijom između principa i prirode vlasti. Između prirode vlasti i načela vlasti razlika je u tome što je njena priroda ono što je čini takvom kakva jeste, dok je njeno načelo ono što je stavlja u djelovanje.

Priroda vlasti odražava oblike vladanja te određuje opseg u kojem se priznaju politička prava stanovništvu tj. ona varira prema tome ko je suveren – tako u republici vlast pripada ili svima (demokratija) ili dijelu naroda (aristokratija), u monarhiji se suverenitet uobličava u osobi vladara, a despotija je oblik u kojem vlada pojedinac bez zakona i ograničenja u skladu sa svojom ćudljivom voljom.

Načelo vlasti je ono što pokreće vladavinu, što čini društvo harmoničnim, to su unutrašnja obilježja ljudi i njihova nastojanja da postignu moralno prihvatljiv poredak u osobitom obliku države u kojem žive – npr. monarhija se oslanja na čast podanika, despotija postoji na strahu podanika, a građanska vrlina je princip republike, što ne znači da su svi obdareni tom vrlinom nego da republika postoji samo ako postoji vrlina kod njenih građana.

Montesquieu smatra da postoje spoljnji uzroci koji utiču na vladavine, u prvom redu fizička okolina, zatim religija, običaji ili međuodnosi tih elemenata. Prije svega postoji uticaj geografskog faktora: klime i zemlje – engleska klima stvara kod stanovnika nestalnost duha i nesklonost podvrgnuća samovolji, azijska klima je dovela do fizičke i duhovne tromosti.

Osim ovih prirodnih, postoje i društveni faktori: trgovina, komunikacija, oblici vlasništva i razmjene. Religija je takođe od velikog značenja – islamska potiče nastanak despotije, katolicizam apsolutnu monarhiju, a protestantizam demokratsku republiku.

S vremenom slabi značaj prirodnih, a raste društvenih faktora. Iz ovoga slijedi da je moguće svjesno stvarati duh naroda, a naročito da državno uređenje potiče ili zaustavlja progres nacije.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *