Đorđe Jovanović – Prvi srpski akademski vajar

Đorđe Jovanović (Novi Sad, 21. januar 1861 — Beograd, 23. mart 1953) srpski vajar i akademik Srpske akademije nauka i umjetnosti. Kao jedan od osnivača Umetničke škole, iz koje je kasnije nastala Umetnička akademija, Jovanović je bio veoma posvećen pedagoškom radu. Najznačajniji dio njegovog stvaralačkog opusa predstavljaju javni spomenici i portreti, među kojima posebno mjesto zauzimaju Spomenik kosovskim junacima u Kruševcu, Knezu Milošu u Požarevcu, Josifu Pančiću, Kosti Taušanoviću, Vuku Karadžiću i Vojvodi Vuku u Beogradu, kao i niz spomenika na beogradskom Novom groblju.

Biografija

Đoka je rođen u Novom Sadu kao (najmlađe) sedmo dijete, u porodici grčkog porijekla. Od oca Nikole Jovanovića koji je bio učitelj, a majke “lijepe Grkinje” Johanide ili Jovanke (po srpski). Porodica se preselila zbog očeve službe u Požarevac, gdje je Đorđe završio osnovnu školu. Učitelj Jovanović se tu družio sa kolegom Đurom Jakšićem, koji je “kir” Nikolu opisao u pripovjetki “Čiča Tima”: “debeli daskal, rodom iz Jelade”.

Đorđe je krenuo u Kragujevačku gimnaziju, pa je po majčinoj želji prešao ubrzo na Zemljodeljsko-šumarsku školu u Požarevcu. Po majčinoj smrti izmolio je ministra prosvjete 1879. godine, da mu se dozvoli upis u gimnaziju. Po završenoj beogradskoj Realci 1882. godine, upisao je Veliku školu u Beogradu, gdje je na Tehničkoj školi, na odsjeku za arhitekturu, studirao godinu dana. Studije je prekinuo zbog odlaska u Beč gdje je 1884. upisao Akademiju likovnih umjetnosti. Već naredne godine prešao je u Minhen, i nastavio studije na Akademiji, u klasi prof. M. Vidmana (M. Widnmann).

Oženio se prvi put tokom studija u Minhenu, sa Njemicom, Emom Viktorijom Šajtler. Iz tog “neskladnog” braka rodila su se dva sina, Aleksandar i Mirko. Nakon rastavljanja, prebacio je oba sina u Pariz gdje je nastavio obrazovanje. U prestonici Francuske upoznaće mladu djevojku Parižanku od 15 godina – Margaretu, koja će mu prvo pomoći oko djece, a zatim postati i supruga. Sin Mirko, će poginuti u Prvom svjetskom ratu na rijeci Marni 1915. godine, boreći se kao dobrovoljac u francuskoj Legiji stranaca. Iz Minhena je 1887. prešao u Pariz i tamo je na École des Beaux-Arts, u klasi profesora Šapija i Enžablera diplomirao vajarstvo 1890. Bio je prvi srpski akademski vajar.

Vratio se u Srbiju i tokom 1891. radio kao nastavnik crtanja u Prvoj beogradskoj gimnaziji. Već 1892. ponovo je otišao u Pariz, gdje je ostao do 1903. Ponovo se vratio u Beograd gdje je postao profesor, a potom i direktor Umjetničko-zanatske škole, od 1905. do 1919, s tim što je ratne godine proveo u Francuskoj. Posle rata, do penzionisanja 1926, radio je kao profesor u Četvrtoj beogradskoj gimnaziji i kao inspektor Ministarstva građevina.

Đorđe Jovanović je bio atletskog stasa i avanturističkog – sportskog duha, i spada u prve i najbolje srpske velosipediste i planinare. Pravio je nekoliko velikih evropskih tura, vozeći velosiped (preteču bicikla) po hiljadu i više kilometara kilometara u nizu, kao 1886. godine. Uputio se iz Pariza u rumunski grad Kostancu na obali Crnog mora. Njegova umjetnički građena i ukrašena vila u beogradskoj ulici Skerlićeva 6. bila je pravi umjetnički dom. U toj kući sa velikim ateljeem, on će izvajati sjajna djela i mirno proživjeti uz svoju drugu suprugu, mnogo mlađu Francuskinju, obožavanu ljepoticu Margo.

On je jedan od osnivača slikarskog društva Lada i njen član do 1910. Bio je član i umjetničkog društva Medulić. Posle rata ponovo je bio član Lade, sve do 1932. Jedan je od osnivača Udruženja likovnih umjetnika Beograda.

Djelo

Prvi put je izlagao na Pariskom salonu i Svjetskoj izložbi u Parizu 1889, i tada je dobio bronzanu medalju. Dobio je zlatnu medalju na Svjetskoj izložbi 1900. godine u Parizu. Samostalno je izlagao prvi put u Novom Sadu 1905, a potom često u Beogradu.

Spomenik kosovskim junacima u Kruševcu

Pripada prvoj generaciji srpskih vajara čije djelovanje ima pionirski karakter. Uradio je veliki broj bista i skulptura, ali i medalja, plaketa. Od njegovih radova najpoznatiji su: Spomenik Josifu Pančiću (1891) u Univerzitetskom parku u Beogradu; spomenik knezu Milošu (1898) u Požarevcu; spomenik Kosovskim junacima (1910) u Kruševcu; Crnogorac na straži (1903) u pariskoj opštini; spomenik Branku Radičeviću (1899) u Sremskim Karlovcima; spomenik vojvodi Mišiću (1921); Spomenik Vuku Karadžiću (1929) u Beogradu; spomenik vojvodi Stepi Stepanoviću (1930) itd.

Vukov spomenik

Izabran je za redovnog člana Srpske kraljevske akademije 16. februara 1920.

Đorđe Jovanović o umjetnosti i umjetnicima svog doba
„…Oni mnogo lutaju, a trebali bi već da nađu svoj put. Vidite, mnogi od njih misle da je umetnost, samo ono što je najnovije, poslednja moda, pa bio to ma kakav ekstrem. A u umetnosti, nema novog i starog; postoji samo dobro – umetnost, i rđavo- neumetnost. Pravci, škole i razni „…izmi“ to je sve sporedno…“. Koliko naša sredina podstiče stvaralački rad Đ.Jovanović je rekao: „Izgleda vrlo malo. Kulturni ljudi koji razumeju šta je umetnost, profesori, učitelji – ti nemaju novaca, a oni koji kod nas imaju novaca ti se više interesuju za automobile.“

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *