Kratka istorija stripa

Danas smatramo da su svaka narativna likovna djela koja su se sastojala od slika u nizu zapravo preteče stripa (poput egipatske Knjige mrtvih ili rimskog Trajanovog stupa, ili grafičkih satira Williama Hogartha).

No, u 19. stoljeću, u radovima evropskih i američkih ilustratora, počeo se oblikovati strip kakvog poznajemo danas. Kao oblik masovnog medija, strip je nastao početkom 20. stoljeća u SAD-u s pojavom stripova u dnevnim novinama gdje je standardizovano nekoliko odlika (sličice u nizu, tj. engleski: “strip”, te tekst u balonima i dr.). Ovakva kombinacija riječi i slike se ubrzo proširila svijetom i uskoro su izdavane jeftine knjige novinskih stripova, a kasnije i originalni strip albumi. Danas se stripovi nalaze ne samo u novinama, nego i kao strip albumi (knjige), grafički romani i web stripovi.

Preteče stripa

Prikazi u nizu na Trajanovom stubu.
 
Na Michelangelovoj slici “Prvi grijeh” sa Sikstinske kapele prikazane su dvije scene biblijske priče: Adam i Eva primaju jabuku od Zmije i sljedeća u kojoj bivaju izgnani iz Raja.

Strip je kao zasebna umjetnička forma nastao krajem 19. i početkom 20. stoljeća, zajedno s filmom i animacijom s kojima je dijelio zajedničku sudbinu vezanu za tehnološki razvitak tokom industrijske revolucije. No, narativne ilustracije su postojale stoljećima prije napretka u štampanju novina i časopisa 1890-ih.

Staroegipatski papirusi su uvijek prikazivani sa slikama u nizu popraćenim hijeroglifima u kojima se opisuje prikazana scena i obratno (poput knjige mrtvih). Zbog takve upotrebe sekvencijalnih slika s tekstom, pretečama stripa smatramo i starogrčkie reljefne frizove na hramovima, te narativne frizove na rimskim trijumfalnim stubovima (poput Trajanovog stuba u Rimu iz 113. god.), srednjovjekovne iluminirane rukopise i tapiserije (Tapiserija iz Bayeuxa). Takođe je srednjovjekovni običaj bio na istoj slici istovremeno prikazati više prizora iz iste priče u svrhu stvaranje naracije.

No, razlog zbog kojeg ova djela ne možemo smatrati pravim stripovima je nedostatak komunikacije sa širom publikom koja će postati moguća tek razvojem modernih štamparskih tehnika, čime je strip postao oblikom masovnih medija.

Razvoj prije 19. stoljeća

William Hogarth, posljednji prikaz iz serije Rakeova propast.

Izumom štamparskog stroja i pojedinačnih štamparskih znakova, potpuno je odvojen način nastanka teksta od načina nastanka slike u štamparstvu. Isprva je bila dovoljna tehnika drvoreza za rijetke ilustracije u vjerskim knjigama, no u 17. i 18. stoljeću došlo je do pojave političkih i društvenih knjiga sa satiričnim ilustracijama i karikaturama. Iz ovog doba potiču primjeri poput A True Narrative of the Horrid Hellish Popish Plot (oko 1682.), te The Punishments of Lemuel Gulliver (“Kazne Lemuela Gullivera”) autora Francisa Barlowa i A Rake's Progress (Rakeova propast) Williama Hogartha (1726.). William Hogarth se često smatra osobom koja je uobličila formu stripa svojim grafičkim djelima u nizu, poput Rakeove propasti koja u osam sljedbenih prizora s tekstom prikazuje moralnu i društvenu propast nemoralnog i slabovoljnog lika, te daje društvenu kritiku Londonskog života u 18. stoljeću.

James Gillray, Francuska sloboda. Britansko ropstvo, karikatura iz 1792.god. kojom se ismijava francuska revolucija ima elemente modernog stripa poput odvojenih prizora u kvadratima i teksta u balonima za prikaz dijaloga.

Uslijedio je razvoj dnevnih novina koje su često koristile ilustraciju za kritiku i podsmjeh aktualnim zbivanjima, te su se već 1840-ih pojavile karikature u nizu kako bi se slikama ispričala anegdota. Tada nastaje tekst u balonu kao oblik uokviravanja dijaloga likova, proizašavši iz srednjovjekovnog phylactera, etikete u obliku svitka kojom se imenovala osoba ili događaj na slici. Umjetnici poput George Cruikshanka oblikovali su ove phylactere u obliku balona, ali su još uvijek u njih upisivali objašnjanja za svoje slikovne prikaze, a ne dijalog u radnji. Uskoro su napušteni, a namjesto njih koristili su se dijalozi ispod slika. Ponovo ih je oživio Richard F. Outcault, upravo kao mjesto smještaja dijaloga likova, umjesto pisanja ispod slike.

Prvi stripovi u 19. stoljeću

Švajcarac Rodolphe Töpffer se smatra najvažnijom osobom u razvoju stripa u 19. stoljeću. Kada su baloni s tekstom već bili skoro zaboravljeni, on je započeo ispisivati dijaloge likova svojih ilustracija (objavljivane uporedo u Evropi i SAD-u) ispod slika. Zbog velike potražnje, njihove piratske kopije su se pojavile na oba kontitnenta. 1845., svoje misli o “slikovnim pričama” je obznanio u “Eseju o fizionomiji” u kojem se zalaže za simbiozu slike i riječi, bez prevladavanja ijednog nad drugim.

Ilustracija Rodolphea Töpffera (iz 1830.) koji se smatra najzaslužnijim za dizajn stripa.

1843. satirične ilustracije iz novina i časopisa su u britanskom magazinu “Punch” nazvane ”cartoons (umjetničke skice)” u duhu satirične asocijacije s izložbom pripremnih skica koje je tada organizovao britanski parlament. Naziv se zadržao i dan danas kao pseudonim za karikature u nizu i stripove. U kontinentalnoj Evropi, u sličnim časopisima poput njemačkog “Fliegende Blätter” i francuskog “Le Charivari”, ili pak američkih “Judge” i “Puck” one su nazvane “Strip” (engleski: vrpca) zbog najčešćeg oblika od par sličica u nizu.

1865. Wilhelm Busch je u njemačkim novinama objavio strip Max i Moritz koji se smatra prvim djelom u obliku stripa. On će uveliko uticati na R. Dirksa koji je 1897. god. objavio strip “Katzenjammer klinci”

U isto vrijeme započeo je razvoj Manhua, Kineskog oblika stripa, koji će se potpuno oblikovati oko 1927. god. Na njegov razvoj presudno je djelovalo uvođenje litografske štampe sa Zapada i kopiranje satiričnih ilustracija iz evropskih časopisa. Prije svega u Hong Kongu je osnovan časopis “The China Punch”, po uzoru na britanski “Punch”, u kojem je objavljena prva ilustracija japanskog autora – “Situacija na Dalekom istoku” Tse Tsan-Taija iz 1899 .god. Do 1920-ih već je postojalo razvijeno tržište za stripove veličine dlana poput “Lianhuanhua”

1884. u Velikoj Britaniji je objavljen časopis Ally Sloper's Half Holiday, koji se smatra prvim strip magazinom jer nazvan po glavnom liku koji se kontinuirano pojavljuje u svakom izdanju. 1890. izdata su još dva magazina: Comic Cuts i Illustrated Chips, ćime je ustanovljena tradicija britanskog stripa.

U SAD-u, R.F. Outcaultove ilustracije u kombinaciji s balonima teksta u seriji stripova Hoganova ulica i Žuti dječak (The Yellow Kid) se odavno smatraju prvim pravim stripom, iako to danas spore mnogi naučnici koji otkrivaju ranije primjere kombinacije narativnih slika i tekstova u balonima,što ne umanjuje Outcaltovu popularnost kao prvog strip autora.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *