12.02.1924 – Premijera Rapsodije u plavom

Rapsodija u plavom (engl. Rhapsody in blue) najpoznatije djelo američkog kompozitora Georgea Gershwina.

Nastanak djela

Nakon uspješnog održanog koncerta na kome je kombinovao klasičnu i jazz muziku, američki orkestarski direktor Paul Whiteman želio je održati i koncert na kome bi se izvodio samo jazz. Krajem 1923. godine Whiteman je zamolio mladog, 25-ogodišnjeg Georgea Gershwina da napiše jazz koncert za klavir i orkestar. Gershwin je pristao, no nije odmah započeo s radom jer je u to vrijeme pisao i muziku za Broadwayske mjuzikle.

Gershwin je 4. januara 1924. godine u novinama pročitao da bi se 12. februara 1924. trebao izvesti njegov koncert za klavir i orkestar. Počeo je pisati svoje djelo 7. januara, da bi ga završio već 4. februara.

Iako je Whiteman od Gershwina tražio da napiše koncert, Gershwin se odlučio za rapsodiju. Inspiraciju je dobio putujući vozom za Boston.

Naziv

Kad ju je tek napisao Gershwin je rapsodiju nazvao Američka rapsodija, no nakon posjete izložbi Jamesa Whistlera, Ira Gershwin, brat Georgea Gershwina, je predložio naziv Rapsodija u plavom. Razlog promjene imena bio je taj jer su Whistlerove slike imale nazive kao Aranžman za sivo i crno ili Nocturno u crnom i zlatnom.

Premijera

Rapsodija u plavom je u originalu bila napisana za dva klavira, međutim, aranžer Paul Whiteman je uradio orkestraciju djela tri puta: 1924., 1926. i 1946.

Rapsodija je premijerno izvedena 12. februara 1924. godine u New Yorku na koncertu P. Whitemana nazvanom Eksperiment u modernoj muzici. Koncert je trajao jako dugo, a kompozicije su bile slične jedna drugoj, te se publika počela dosađivati. Međutim, dosadu je razbio glisando klarineta kojim je počinjala Rapsodija u plavom. Zanimljivo je da je Whitemanov klarinetist na jednoj od proba odsvirao glisando na ovaj način, iz šale, ali se Gershwinu to svidjelo, te je rekao klarinetisti da od tada to uvijek tako svira.

Gershwin je djelove za solo klavir napisao tek poslije premijere. Naime na samoj premijeri, on je sam improvizovao, a na partiturama je pisalo Čekaj na znak!

Srž i poenta Rapsodije u plavom

Rapsodija u plavom je, zapravo, komentar na rasno podijeljeno društvo u SAD-u početkom 20-og vijeka.

New York je tada bio u velikim kulturnim previranjima, s velikim brojem doseljenika iz zemalja istočne i južne Evrope; u New Yorku, oni su se susretali i miješali s crncima s američkog ruralnog juga. Gershwin se poslužio muzičkim jezicima koje je najbolje i znao – posegnuo je za evropskim klasičnim repertoarom, jevrejskom pjesmom, elementima jevrejskog folklora, za popularnom pjesmom Tin Pan Alleyja, muzikom koja je dominirala Amerikom potkraj 19-og i početkom 20. vijeka, zahvaljujući skupini talentovanih njujorških kompozitora i pisaca, te onim najvažnijim – jazzom i bluesom, muzikom americkih crnaca. Rezultat je bio istinsko muzičko remek-djelo, jednako bogato i raznoliko koliko i sam američki narod.

Muzička analiza

Rapsodija u plavom je moderno koncipirana rapsodija s tri veće cjeline, od kojih je jedna polaganog tempa. Po obliku simfonijske pjesme ovo djelo ukazalo je na mogućnost veoma kvalitetnog stapanja evropske glazbe i afroameričkog jazza.

Sam Gershwin je rekao da je Rapsodiju zamislio kao kaleidoskop Amerike, njenog velikog i brzog preobražavanja, nacionalnog poleta, blueseva i njenih velegradskih ludosti.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *