Džek Lemon – ”Ne odustajem dok me ne pregazi kamion, producent ili kritičar.”

Džek Lemon (engl. Jack Lemmon) američki glumac, rođen 8. februara 1925. godine u Njutonu (Masačusets), a preminuo je 27. juna 2001. godine u Los Anđelesu.

Biografija

Lemon je rođen u Njutonu, Masačusets, u predgrađu Bostona, gdje je njegov otac, John Uler Lemon mlađi, bio predsjednik kompanije koja je proizvodila krofne. Njegova majka bila je Mildred Bardžis Noel. Nakon pohađanja Filips Akademije i univerziteta Harvard, Lemon se pridružio mornarici gdje je služio kao stjegonoša. Nakon otpusta, počeo se profesionalno baviti glumom, radeći na radiju, televiziji i Brodveju.

Karijera

Početak karijere

Na filmu je debitovao 1949. malom ulogom u filmu The Lady Takes a Sailor, ali nije bio zapažen sve do 1954. i uloge u Kjukorovoj komediji To ti se trebalo dogoditi, gdje je bio partner Džudi Holidej. Već sljedeće godine dobija Oskara za mušku sporednu ulogu u filmu Gospodin Roberts, u kome igra mornaričkog oficira kome ništa ne polazi za rukom.

Bili Vajlder i Volter Matau

Možda najpoznatiju ulogu ostvario je 1959. u filmu Neki to vole vruće Bili Vajldera, čiji je potom bio omiljeni glumac. U ovom filmu Lemon izvanredno igra drugorazrednog muzičara koji se sa svojim kolegom (igra ga Toni Kertis) prerušava u ženu kako bi umakli gangsterima koji hoće da ih ubiju, da bi potom Lemon postao meta udvaranja matorog bogataša Ozguda (igra ga Džo I. Braun). Čuvena je Lemonova replika iz filma, dok pokušava da se otrese misli na Merilin Monro, i sa nezaboravnom grimasom govori sam sebi: “Ja sam muško, ja sam muško”. Džeku Lemonu je upućena i čuvena završna replika u filmu, kada mu Ozgud, nakon što mu Lemon prizna da je muško, sa zagonetnim osmjehom i uz slijeganje ramenima kaže: “Niko nije savršen”.

Već sljedeće godine izuzetno je zapažen u Vajlderovom Apartmanu, gdje igra sitnog činovnika koji se dodvorava šefovima tako što im dopušta da koriste njegov stan za susrete sa ljubavnicama, a onda saznaje da je njegov stan koristila i djevojka u koju je zaljubljen (igra je Širli Maklejn).

Njih dvoje su odličan par i u Vajlderovom filmu Slatka Irma (1963), u kome Lemon igra dobroćudnog pariškog policajca, koji se prerušava u tajanstvenog Mistera Iks da bi održao vezu sa prostitutkom mekog srca.

Sa Bili Vajlderom je snimio još i filmove Kolačić sudbine (1966), Avanti! (1972), Naslovna strana (1974) i Druškane, druškane (1981), pri čemu mu je u svim ovim filmovima (sa izuzetkom filma Avanti) partner bio Volter Matau.

Lemon je Mataua smatrao najboljim glumcem sa kojim je ikada sarađivao.

Njih dvojica su postali veliki i doživotni prijatelji, koji su zajednički radili na čak 11 filmova.

Osim pomenutih Vajlderovih filmova, posebno su uspješni bili u ekranizaciji čuvenog brodvejskog komada Nila Sajmona Neobičan par (1968), kao i u filmovima Otkačeni matorci (1993) i Još otkačeniji matorci (1995).

Film Otkačeni matorci o dvojici namćorastih komšija koji se međusobno ne podnose, neočekivano je postao komercijalni hit, donoseći dvojici ostarelih glumaca fanove i među najmlađom generacijom.

Matau igra glavnu ulogu i u Lemonovom filmu Koč (Kotch) (1971), jedinom u kojem se Džek Lemon oprobao kao reditelj. Matau je bio nominovan za Oskar za najbolju mušku ulogu u ovom filmu, a Lemon ima malo kameo pojavljivanje kao usnuli putnik u autobusu.

Ostale važnije uloge

Mimo saradnje sa Vajlderom i Matauom, Lemon je posebno bio zapažen u filovima nastalim po pozorišnim komadima, na primjer Zatočenik druge avenije (1975), komedija nastala prema istoimenom brodvejskom hitu Nila Sajmona, Dani vina i ruža (1962), uspjela drama o borbi protiv alkoholizma koju (paradoksalno) nose dvije komičarske legende, glumac Džek Lemon i reditelj Blejk Edvards ili Ljubaf (1967).

Uspješan je bio i u filmu Provincijalci (1970), po scenariju Nila Sajmona, u kome sa Sendi Denis igra bračni par provincijalaca kojeg po dolasku u Njujork zadešavaju svi mogući i nemogući maleri, sve do kulminacije kada se napokon ukrcaju za avion koji ide kući a teroristi ga otimaju i traže da ide na Kubu.

Izvrsne uloge dao je i u filmovima Spasite tigra (1973) Džona Avildsena, gdje igra poslovnog čovjeka prožetog gorčinom i nezadovoljstvom (Oskar za najbolju mušku ulogu), Kineski sindrom (1979), velikom komercijalnom hitu sa Džejn Fonda i Majklom Daglasom gdje igra službenika nuklearne elektrane kojoj preti katastrofa (film je imao veliki uticaj na preispitivanje sigurnosti nuklearnih elektrana i ojačao pokret koji se protivi upotrebi nuklearne energije u ove svrhe), i Nestali (1982) Koste-Gavrasa, u kome sa snahom (igra je Sisi Spejsik) odlazi u Čile u doba Pinočeovog prevrata da pronađu sina/muža, ne znajući da je ovaj već mrtav.

Specifičan kultni status ima i komedija Najveća trka oko svijeta (1965), koju je režirao Blejk Edvards, i u kojoj Džek Lemon, Toni Kertis i Natali Vud učestvuju u šašavoj trci koja se početkom XX vijeka odvija preko tri kontinenta.

U prvom dijelu karijere (1955-65) igrao je i seriji uspjelih komedija koje je režirao Robert Kvini, najpoznatije u filmu Kako ubiti svoju ženu? (1965), u kojem mu je partnerka Virna Lizi.

1990-ih je posebno bio zapažen u filmu Glengarry Glen Ross (1992), nastalom po poznatoj drami Dejvida Mameta, u čijoj all-star glumačkoj ekipi igraju i Al Paćino, Alek Boldvin, Alan Arkin, Ed Haris i Kevin Spejsi, i u filmu Kratki rezovi Roberta Altmana (1993), gdje je ostvario efektnu ulogu naoko bezazlenog tipa za koga se ispostavi da je ubica, za koju je sa ostatkom (fenomenalne) glumačke ekipe podijelio specijalni Zlatni globus.

Nagrade

Dobio je dva Oskara: za epizodnu ulogu u filmu Gospodin Roberts (1955) i za glavnu u filmu Spasite tigra (1973), kao prvi glumac koji je dobio obadvije nagrade. Bio je nominovan za Oskara i za uloge u filmovima Neki to vole vruće (1959), Apartman (1960), Dani vina i ruža (1962), Kineski sindrom (1979), Priznanje (Tribute) (1980) i Nestali (1982).

Dobitnik je dvije nagrade za najboljeg glumca na festivalu u Kanu (za Kineski sindrom i Nestali), što je do sada pošlo za rukom još jedino Marčelu Mastrojaniju (Din Stokvel je takođe dobio dvije nagrade u Kanu, ali je obije morao da dijeli sa nekim).

Dobio je Srebrnog medveda za najbolju mušku ulogu na Filmskom festivalu u Berlinu 1981., za ulogu u kanadskom filmu u režiji Boba Klarka Priznanje (Tribute), s tim što je nagradu ex equo sa njim podijelio sovjetski glumac Anatolij Solonjicin za ulogu u filmu 26 dana iz života Dostojevskog.

Dobitnik je nagrade za životno delo Američkog filmskog instituta 1988.

Dobitnik je tri BAFTA nagrade: za najboljeg glumca 1983. (Nestali), odnosno za najboljeg stranog glumca 1960. (Neki to vole vruće) i 1961. (Apartman).

Dobio je nekoliko Zlatnih globusa: 2000. za Naslijedi vjetar (najbolja uloga u mini seriji ili TV filmu), 1994. za Kratke rezove (specijalna nagrada dodijeljena čitavoj glumačkoj ekipi), 1973. za Avanti (najbolji glumac u mjuziklu ili komediji), 1961. za Apartman (najbolji glumac u mjuziklu ili komediji) i 1960. za Neki to vole vruće (najbolji glumac u mjuziklu ili komediji). Inače, sa 22 nominacije je rekorder u broju glumačkih nominacija za Zlatni globus, računajući i glumce i glumice.

Zanimljivosti

Bili Vajlder je za njega govorio da, iako je sjajan glumac, Džek Lemon ima urođenu tendenciju da pretjeruje sa glumom, te da to treba kontrolisati. U Vajlderovoj biografiji Niko nije savršen citiraju se njegove riječi: “Lemona bih opisao kao prekrasnu šunku sa koje morate da sastružete malo masti”. U istoj knjizi se citiraju i Lemonove riječi: “Izuzetno sam prijemčiv za likove koje igram… Ako moj lik ima nervni slom, počinjem da ga doživljavam i ja”.

Jedina scena smrti koju je Lemon imao na filmu, bila je u Kineskom sindromu (1979).

Bio je prvi glumac koji je dobio Oskare i za glavnu i sa sporednu ulogu.

Jedini film u kojem su igrali Džek Lemon i Volter Matau a da se nisu pojavili u istoj sceni bio je DŽ.F.K. (1991).

Jedna od njegovih najboljih dramskih uloga bila je u filmu Dani vina i ruža (1962), gdje Lemon igra biznismena alkoholičara, koji u jednom trenutku izgovara: “Zovem se Džo Klej… Ja sam alkoholičar”. Primajući 1988. nagradu za životno djelo Američkog filmskog instituta, Lemon je priznao da nije glumio dok je izgovarao ovu rečenicu i da se u to vrijeme zaista borio sa alkoholizmom.

1998. bio je nominovan za Zlatni globus u filmu 12 gnjevnih ljudi, ali je nagrada dodijeljena Vingu Rejmsu. Nakon što je primio nagradu, Rejms je zamolio Lemona da izađe na scenu i onda mu na opšte iznenađenje predao nagradu. Udruženje stranih novinara u Holivudu, koje dodjeljuje ovu nagradu, potom je odlučilo da se napravi još jedna nagrada i pošalje Rejmsu. Štaviše, kada je dvije godine kasnije dobio novi Zlatni globus, primajući ga Džek Lemon je rekao: “U duhu Vinga Rejmsa, dodjeljujem ovu nagradu Džeku Lemonu”.

Njegov sin sa prvom suprugom, Kris Lemon (rođen 1954.) je takođe glumac. Njih dvojica su se pojavili zajedno u filmu Aerodrom ‘77 (1977).

Rođen je u (bolničkom) liftu.

1989. se pojavio u epizodi Simpsonovih, ubjeđujući Mardž da uđe u posao sa perecama. Inače, Lemonov otac se bavio pekarskim biznisom.

Na njegovom nadgrobnom spomeniku stoji jednostavan natpis “Džek Lemon – unutra”. Sahranjen je odmah pored Voltera Mataua.

Nakon smrti Voltera Mataua, Lemon se sa prijateljima i rodbinom preminulog pojavio u TV šou Lari Kinga Larry King Live, kako bi mu odali priznanje. Paradoksalno, tačno godinu dana kasnije se skoro istovjetna ekipa ponovo okupila u istom šou kako bi odali priznanje pokojnom Džeku Lemonu.

Citati

Ne odustajem dok me ne pregazi kamion, producent ili kritičar.

Neuspjeh vas rijetko kada zaustavi. Zaustavlja vas strah od neuspjeha.

Teško je napisati dobru dramu, još teže dobru komediju, a najteže dramu sa elementima komedije. A baš to je život.

Niko ne zaslužuje toliko mnogo novca – posebno ne glumci. (Inače, Lemon je još 1968. dobio 1.000.000 $ za ulogu u filmu Neobičan par plus % od profita).

Filmografija

 2000 The Legend of Bagger Vance
Narator / Old Hardy Greaves (nepotpisan)
 1999 Tuesdays with Morrie (TV Film)
Morrie Schwartz
 1999 Chicken Soup for the Soul (TV Serija)
 1999 Inherit the Wind (TV Film)
Henry Drummond
 1998 The Odd Couple II
Felix Ungar
 1998 Puppies for Sale (Kratkometražni)
Pet Shop Owner
 1998 The Long Way Home (TV Film)
Thomas Gerrin
 1997 12 Angry Men (TV Film)
Juror #8
 1997 Out to Sea
Herb Sullivan
 1997 The Simpsons (TV Serija)
Frank Ormand (glas)
 1996 Hamlet
Marcellus
 1996 My Fellow Americans
President Russell P. Kramer
 1996 A Weekend in the Country (TV Film)
Bud Bailey
 1996 Getting Away with Murder
Max Mueller / Karl Luger
 1995 Grumpier Old Men
John Gustafson
 1995 The Grass Harp
Dr. Morris Ritz
 1993 Grumpy Old Men
John Gustafson
 1993 A Life in the Theater (TV Film)
Robert
 1993 Short Cuts
Paul Finnigan
 1992 Glengarry Glen Ross
Shelley Levene
 1992 The Player
Jack Lemmon
 1992 For Richer, for Poorer (TV Film)
Aram Katourian
 1991 JFK
Jack Martin
 1990 The Earth Day Special (TV Special)
Coach Stewart
 1989 Dad
Jake Tremont
 1988 The Murder of Mary Phagan (TV Mini-Serija)
Gov. John Slaton

 1987 Long Day's Journey Into Night (TV Film)
James Tyrone Sr.
 1986 That's Life!
Harvey Fairchild
 1985 Macaroni
Robert Traven
 1984 Mass Appeal
Father Tim Farley
 1982 Missing
Ed Horman
 1981 Buddy Buddy
Victor Clooney
 1980 Tribute
Scottie Templeton
 1979 The China Syndrome
Jack Godell
 1977 Airport ‘77
Don Gallagher
 1976 Alex & the Gypsy
Alexander Main
 1976 The Entertainer (TV Film)
Archie Rice
 1975 La polizia ha le mani legate
Narator (glas)
 1974 The Front Page
Hildy Johnson
 1974 Wednesday (Kratkometražni)
Jerry Murphy
 1973 Save the Tiger
Harry Stoner
 1972 Avanti!
Wendell Armbruster, Jr.
 1972 The War Between Men and Women
Peter Edward Wilson
 1971 Kotch
Sleeping Bus Passenger (nepotpisan)
 1970 The Out of Towners
George Kellerman
 1969 The April Fools
Howard Brubaker
 1968 There Comes a Day (Kratkometražni)
 1968 The Odd Couple
Felix Ungar
 1967 Luv
Harry Berlin
 1966 The Fortune Cookie
Harry Hinkle
 1965 The Great Race
Professor Fate / Crown Prince Frederick Hoepnick
 1965 How to Murder Your Wife
Stanley Ford
 1964 Good Neighbor Sam
Sam Bissell
 1963 Irma la Douce
Nestor Patou / Lord X
 1962 Days of Wine and Roses
Joe Clay
 1962 The Notorious Landlady
William ‘Bill’ Gridley
 1960 The Wackiest Ship in the Army
Lt. Rip Crandall
 1960 Pepe
Jack Lemmon
 1960 Stowaway in the Sky
Narator (engleska verija) (glas)
 1960 The Apartment
C.C. Baxter
 1959 It Happened to Jane
George Denham
 1959 Some Like It Hot
Jerry / Daphne
 1957-1959 Playhouse 90 (TV Serija)
David Poole / Dr. Billy Palmer

 1958 Bell Book and Candle
Nicky Holroyd
 1957-1958 Alcoa Theatre (TV Serija)
Henry Coyle / Steve Tyler / Wally Mail / …

 1957-1958 Goodyear Theatre (TV Serija)
Henry Coyle / Ashley / Dr. Cameron / …

 1958 Cowboy
Frank Harris
 1957 Operation Mad Ball
Pvt. Hogan
 1957 Fire Down Below
Tony
 1957 Zane Grey Theater (TV Serija)
Cass Kendall
 1956 You Can't Run Away from It
Peter Warne
 1956 Ford Star Jubilee (TV Serija)
John Wilkes Booth
 1955 My Sister Eileen
Robert ‘Bob’ Baker
 1955 Mister Roberts
Ensign Pulver
 1955 Three for the Show
Martin ‘Marty’ Stewart
 1954 The Road of Life (TV Serija)
Surgeon
 1954 Phffft
Robert Tracey
 1954 The Ford Television Theatre (TV Serija)
Barney Evans
 1954 It Should Happen to You
Pete Sheppard
 1953 Campbell Summer Soundstage (TV Serija)

One Swell Guy (1953)
 1953 Medallion Theatre (TV Serija)

 1953 Lux Video Theatre (TV Serija)
Alfred Fishkettle
 1951-1953 Armstrong Circle Theatre (TV Serija)

 1952-1953 Robert Montgomery Presents (TV Serija)

 1949-1953 Kraft Theatre (TV Serija)

 1952 Heaven for Betsy (TV Serija)
Peter Bell

 1951 The Frances Langford-Don Ameche Show (TV Serija)
Newlywed (1951-1952) (u ‘The Couple Next Door’ skečevima)
 1951 Danger (TV Serija)

Sparrow Cop (1951)
 1951 The Web (TV Serija)

 1951 Pulitzer Prize Playhouse (TV Serija)

 1950 The Ford Theatre Hour (TV Serija)
Tweedledum

 1949-1950 That Wonderful Guy (TV Serija)
Harold

 1949-1950 Studio One in Hollywood (TV Serija)
Fred Stevens

 1950 Once Too Often (Kratkometražni)
Mike
 1949 Suspense (TV Serija)

The Gray Helmet (1949)

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *