Felix Mendelssohn – Predvodnik ranog romantizma

Feliks Mendelson (njem. Felix Mendelssohn; Hamburg, 3. februar 1809 — Lajpcig, 4. novembar 1847) njemački kompozitor ranog romantizma. Njegova djela uključuju simfonije, koncerte, oratorijume, klavirsku i kamernu muziku. Nakon dugog perioda relativnog klevetanja zbog promjene muzičkih ukusa i antisemitizma u kasnom 19. i ranom 20. vijeku, njegova stvaralačka originalnost se prepoznaje i ponovo vrednuje i on je danas među najpopularnijim kompozitorima romantizma.

Život

Feliks Mendelson je rođen u Hamburgu kao sin Abrahama Mendelsona Bartoldija, bankara i sina Mozesa Mendelsona, i Lee Salomon, pripadnice porodice Icig i sestre Jakoba Salomona Bartoldija.

Abraham je nastojao da se odrekne jevrejske vjere; njegova djeca su isprva vaspitavana bez vjerskog obrazovanja i kršteni su kao luterani 1816. godine (tada je Feliks dobio dodatno ime Jakob Ludvig). Ime Bartoldi je prihvaćeno na sugestiju Leinog brata Jakoba, koji je stekao pravo na to ime i usvojio ga kao vlastito prezime. Kasnije u jednom pismu Feliksu, Abraham je objasnio da ova odluka predstavlja odlučan prekid sa tradicijom njegovog oca Mozesa: ‘Nema hrišćanskog Mendelsona gdje ima jevrejskog Konfučija’. Iako je Feliks nastavio da se potpisuje kao ‘Mendelson Bartoldi’ uprkos očevim naredbama, izgleda da se nije ustručavao da koristi samo ‘Mendelson’.

Porodica se preselila u Berlin 1812. godine. Abraham i Lea Mendelson nastojali su da Feliksu, njegovom bratu Paulu i sestrama Fani i Rebeki pruže najbolje moguće obrazovanje. Njegova sestra Fani Mendelson (kasnije Fani Hensel) postala je poznata pijanistkinja i amaterski kompozitor; isprva je Abraham mislio je ona muzikalnija od brata. U to vrijeme, međutim, nije se smatralo prikladnim za ženu da ima muzičku karijeru, tako da je Fani ostala samo amaterski muzičar.

Mendelson se često smatra najvećim muzičkim vunderkindom nakon Volfganga Amadeusa Mocarta. Prve časove klavira davala mu je majka. U sedmoj godini podučavala ga je Mari Bigot u Parizu. Od 1817. godine studirao je kompoziciju kod Karla Fridriha Celtera u Berlinu. Prvi javni koncertni nastup je vjerovatno imao u devetoj godini, kada je učestvovao na koncertu kamerne muzike. Kao dijete bio je plodan kompozitor i u trinaestoj godini je napisao prvo objavljeno djelo, klavirski kvartet. Celter je upoznao Mendelsona sa svojim prijateljem, ostarelim Geteom. Kasnije mu je časove držao kompozitor i klavirski virtuoz Ignjac Mošeles, koji je u svojim dnevnicima priznao da nije morao puno da ga podučava. Mošeles i Mendelson su postali bliski saradnici i prijatelji.

Pored muzike, Mendelsonovo obrazovanje uključivalo je umjetnost, književnost, jezike i filozofiju. Bio je vješt u crtanju olovkom i slikanju akvarela, govorio je (pored maternjeg njemačkog) engleski, italijanski i latinski i bio je zainteresovan za klasičnu književnost.

U doba adolescencije, njegova djela je izvodio privatni kućni orkestar za saradnike njegovih bogatih roditelja iz redova intelektualne elite Berlina. Mendelson je napisao dvanaest gudačkih simfonija između dvanaeste i četrnaeste godine. Ta djela su ignorisana gotovo jedan vijek, ali se danas povremeno mogu čuti na koncertnom repertoaru. 1824, dok je još imao petnaest godina, napisao je svoju prvu simfoniju za cijeli orkestar (u ce-molu, op. 11).

U šesnaestoj godini napisao je Gudački oktet u Es-duru, prvo djelo koje pokazuje punu snagu njegove genijalnosti. Gudački oktet i njegova uvertira na Šekspirovu dramu San ljetnje noći, koju je napisao godinu dana kasnije, njegova su najpoznatija rana djela.

(Napisao je muziku za dramu šesnaest godina kasnije, uključujući i poznati Svadbeni marš). 1827. izvedena je njegova opera Die Hochzeit des Camacho. Fijasko opere ga je odvratio da se ponovo oproba u ovom žanru; kasnije je jedno vrijeme tokom četrdesetih godina eksperimentisao sa libretom Eugena Skribea zasnovanog na Šekspirovoj Oluji, ali ga je odbacio kao neprikladnog.

Od 1826. do 1829. godine Mendelson je studirao na Berlinskom univerzitetu, gdje je prisustvovao Hegelovim predavanjima o estetici, Gansovim o istoriji i Riterovim o geografiji.

Mendelson je 1829 prvi put posjetio Britaniju, gde ga je Mošeles, koji se već nastanio u Londonu, uveo u uticajne muzičke krugove. Imao je ogroman uspjeh; dirigovao je svojom Prvom simfonijom i svirao na javnim i privatnim koncertima. U ljeto je posjetio Edinburg i postao je prijatelj kompozitora Džona Tompsona. Prilikom narednih posjeta upoznao je kraljicu Viktoriju i njenog supruga princa Alberta, koji su se divili njegovoj muzici. Posjete Britaniji su ga inspirisale da napiše dva čuvena djela, uvertiru Hebridi i Škotsku simfoniju (Treća simfonija). Njegov oratorijum Ilija premijerno je izveden u Birmingemu na Muzičkom trijenalu 26. avgusta 1846.

Nakon Celterove smrti, postojali su izgledi da Mendelson postane dirigent Berlinske muzičke akademije sa kojom je oživio Bahovu Pasiju po Mateju. Međutim, na to mjesto je postavljen Karl Rungenhagem. Razlog može biti Mendelsonova mladost i strah od mogućih novina; takođe se pretpostavlja da je razlog njegovo jevrejsko porijeklo.

Bez obzira na to, 1835. godine postavljen je za dirigenta Lajpciškog orkestra. Ovo postavljenje je bilo od izuzetnog značaja za njega; osjećao se Njemcem i želio je ima vodeću ulogu u muzičkom životu svoje zemlje. To je na neki način bila naknada za prethodno razočaranje. Uprkos naporima pruskog kralja da ga dovede u Berlin, Mendelson je svoju pažnju usmjeravao na razvoj muzičkog života u Lajpcigu i 1843. je osnovao Lajpciški konzervatorijum, gdje je uspješno privolio Ignjaca Mošelesa i Roberta Šumana.

Mendelsonov lični život je bio konvencionalan. Njegov brak sa Sesil Žanreno je bio veoma srećan i imali su petoro djece: Karla, Mari, Paula, Feliksa i Lili. Mendelson je bio izvrstan slikar akvarela i njegova obimna prepiska – praćena smiješnim skicama i crtežima – pokazuje da je takođe mogao biti duhovit pisac.

Medelson je poslednjih godina života bio ozbiljno bolestan, vjerovatno usled nervnih problema i prevelikog rada. Takođe ga je smrt sestre Fani u maju 1847. duboko potresla. Mendelson je umro 4. novembra 1847. godine u Lajpcigu nakon serije srčanih udara. Opijelo je održano u Crkvi Svetog Pavla, a sahranjen je na Groblju Svetog Trojstva u Berlinu.

Procvat Bahove i Šubertove muzike

Mendelsonova djela pokazuju njegovo proučavanje baroka i rane klasične muzike. Njegove fuge i korali odražavaju tonalnu jasnoću i korišćenje kontrapunkta Johana Sebastijana Baha, koji je na njega duboko uticao. Njegova baba-tetka Sara Levi (djevojačko Icig) je bila učenica Bahovog sina Vilhelma Fridemana Baha. Ona je sakupila mnoštvo Bahovih rukopisa. Muziku Johana Sebastijana Baha, koja je skoro pala u zaborav na prelazu u devetnaesti vijek, duboko je cijenio Mendelsonov učitelj Celter. Mendelson je 1829. godine, uz podršku Celtera, dirigovao izvođenjem Bahove Pasije po Mateju u Berlinu. Orkestar i hor sačinjavali su članovi Berlinske muzičke akademije. Uspjeh izvođenja (prvog nakon Bahove smrti 1750. godine) predstavljao je važan element u procvatu Bahove muzike u Njemačkoj i širom Evrope. Zahvaljujući tome Mendelson je bio široko prihvaćen.

Mendelson je takođe oživio interesovanje za djelo Franca Šuberta. Robert Šuman je otkrio rukopis Šubertove Devete simfonije i poslao ga Mendelsonu koji ju je premijerno izveo u Lajpcigu 21. marta 1839, više od jedne decenije nakon kompozitorove smrti.

Djela

Simfonije

Redosled simfonija je sledeći: 1, 5, 4, 2, 3.

Simfonija br. 1 (1824). U njoj se uočava uticaj Baha, Mocarta i Betovena.
Simfonija br. 5 “Reformatorska” (1829 — 1830). Napisana je povodom 300. godišnjice Reformacije)
Simfonija br. 4 “Italijanska” (1833). Mendelson je inspiraciju za stvaranje ovog djela dobio tokom putovanja u Italiju.
Simfonija br. 2 (1840 — 1841)
Simfonija br. 3 “Škotska” (1830, rev. 1842). Djelo evocira atmosferu Škotske u romatničarskom duhu, ali bez škotskih narodnih melodija.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *