Karl Jaspers – ”Šta jeste, odnosno, šta je biće?”

Karl Jaspers (nem. Karl Jaspers; 23. februar 188326. februar 1969) njemački psihijatar i filozof, predstavnik hrišćanskog egzistencijalizma. Ostvario je veliki uticaj na teologiju, psihijatriju i filozofiju.

Biografija

Rođen je u Oldenburgu 1883. godine. Rano je pokazao interesovanje za filozofiju. Međutim, po očevoj želji, posle mature upisuje pravo. U to vrijeme ljekari su mu otkrili neizlječivo oboljenje pluća i srca, zbog čega će Jaspers čitavog života morati da se kloni svakog fizičkog napora. On ubrzo shvata da ipak nije toliko zainteresovan za pravo i započinje studije medicine 1902. godine. Medicinu je završio 1909. godine i počinje da radi u psihijatrijskoj bolnici u Hajdelbergu. Od 1916. godine radi kao vanredni profesor na Katedri za psihologiju u Hajdelbergu, a od 1921. kao redovni profesor na Katedri za filozofiju. Tokom vlasti nacionalsocijalista, Jaspers je bio primoran da napusti svoju nastavničku funkciju zbog toga što mu je žena bila Jevrejka. Od 1943. godine bilo mu je zabranjeno i da objavljuje radove. Budući da su brojni dugogodišnji prijatelji ostali uz njega, uspio je izbjeći potpunu izolaciju i nastaviti svoje studije i istraživanja. Do kraja marta 1945., kada su Amerikanci oslobodili Hajdelberg, Jaspersu i supruzi stalno je prijetila opasnost da budu deportovani u koncentracioni logor. U posleratnom dobu bitno doprinosi obnovi Univerziteta u Hajdelbergu. 1948. prihvata poziv na Katedru za filozofiju u Bazelu, a 1958. dobija Nagradu za mir. Umro je u Bazelu 26. februara 1969. godine.

Filozofija

Većina kritičara povezuje Jaspersa sa filozofijom egzistencijalizma, djelimično jer se bazira na egsistencijalističkim korijenima Ničea i Kjerkegora, a djelimično i zato što tema individualne slobode prožima njegov rad. Počevši sa savremenom naukom i empirizmom Jaspers ukazuje da sve dok ispitujemo realnost mi se suprotstavljamo granicama koje neki empirijski ili naučni metod ne može da prevaziđe. Kao psiholog, Jaspers je otkrio činjenicu da se čovjek ne odnosi prema svijetu prevashodno sa ciljem da ga sazna, već prije svega da se praktično orijentiše u njemu. On izdvaja tri vrste pogleda na svijet:

  • Prvi tip se odnosi na fizički svijet kao skup svih čulnih svari u prirodi, što je predmet prirodnih nauka.
  • Drugi tip se odnosi na samoposmatranje čoveka kao subjekta i obuhvata duhovno – kulturno djelovanje, što je predmet duhovnih nauka.
  • Treći tip pogleda na svijet uočava rascjep između čovjeka i svijeta i teži da ih obuhvati u jedno. Takvo viđenje svijeta Jaspers naziva metafizikom (filozofijom).

Jaspers ne odbacuje nauku već samo ukazuje na njene granice u pogledu razumijevanja egzistencije. Po Jaspersu, suštinu egzistencije izražavaju doživljaji nesigurnosti i konačnosti, koje čovjek upoznaje u graničnim situacijama, kao što su smrt, krivica, borba ili patnja. U takvim situacijama čovjek mora sam da se opredijeli i da sam izabere jednu od protivrječnih mogućnosti.

Čovjek je kroz istoriju razvio različite načine prevazilaženja egzistencijalne nesigurnosti. Na primjer, on potčinjava prirodu, ali ne može da ovlada njome jer ne može da je spozna u potpunosti.

Temelj egzistencije prema Jaspersovom mišljenju, a ujedno i osnovno pitanje filozofije – pitanje o tome šta jeste, odnosno šta je biće. Jaspers smatra da se biće ne može saznati niti kao predmet izvan naše svijesti niti kao predmet unutrašnjeg iskustva – ni kao objekt, ni kao subjekt, već kao nešto što obuhvata i jedno i drugo. Jaspers to naziva transcendencijom ili obuhvatnim. Pojam transcendencije se može objasniti samo putem šifri i simbola, što prevazilazi saznajnu moć naučnih pojmova. Tako i egzistencija predstavlja pojavljivanje vječnog u vremenu, beskonačnog u konačnom, pa je i ona sama šifra transcendencije.

Pojedinačna egzistencija, tj. konkretni čovjek, uvijek živi u određenoj situaciji koja podrazumijeva i postojanje drugih ljudi. Zbog toga Jaspers smatra da je uzajamna komunikacija, kao borba za uzajamnu ljubav i solidarnost u društvu, izvor individualnosti i humanog života.

Najznačajnija djela

  • “Filozofija, um i egzistencija”
  • “Filozofija egzistencije”
  • “Istina i nauka”
  • “Psihologija pogleda na svijet”
  • “Filozofska vjera”
  • “Uvod u filozofiju”
  • “Atomska bomba i budućnost čovječanstva”

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *