Ko to tamo peva – Priča o filmu

Ko to tamo peva, srpska komedija apsurda iz 1980. koju je režirao Slobodan Šijan. Film ima višeslojnu priču o tragikomičnim nezgodama putnika u jednom dotrajalom autobusu koji iz provincije vozi prema Beogradu, u kojoj se skriva alegorija o malograđanskom licemjerju, te o raspadu Kraljevine Jugoslavije u osvit Drugog svjetskog rata. “Ko to tamo peva” je s vremenom stekao kultnu reputaciju te se danas smatra najboljim srpskim filmom svih vremena.

Radnja

Srbija, 5. aprila 1941, dan prije nacističkog bombardovanja Beograda. U uvodu dva Ciganina pjevaju kako bi željeli da je „celi život samo san“ i onda odlaze u selo gdje se nalazi autobuska stanica. Na neuglednoj stanici, koja više izgleda kao dvorište jedne farme, se nalaze: budući pjevač šlagera (bez sluha), ugledni gospodin Brka, tuberkulozni bolesnik, ratni veteran i nespretni lovac koji čekaju na autobus koji bi ih trebao odvesti do Beograda, a svako od njih ima neodložne i važne razloge za taj put. Autobus, sa dodatnom opremom kao što je odjeljak za svinje i peć na drva, se konačno pojavi, te putnici ulaze. Vozač je pomalo retardirani Miško koji sa svojim ocem kondukterom čini firmu Krstić. No, iako Krstić zahtijeva stegu i red (“Kome se žuri nek ide peške!”), i sam ih se povremeno ne drži; skrene s puta kako bi na jednoj farmi kupio dvije manje svinje, izbaci lovca zbog opaljivanja njegove sačmarice, a na drugoj stanici pokupi upravo vjenčani par.

Pjevač se zaljubi u mladu suprugu koja čezne za bijegom iz provincije, dok je mladoženja tek golobradi mladić. Autobus naiđe na vojnu barikadu pa mora nastaviti put preko polja jednog starca koji ultimativno zahtijeva da mu plate “prelaz preko oranja”. Krstići to odbiju (“Eee, to neće moći!”), a ovaj pozove svoju ‘djecu’ (četvorica dvometraša) koji im probuše gumu, te ih prisile na plaćanje. Dok se mijenja guma, putnici ostanu neko vrijeme na pogrebu, a kada stignu do klimavog mosta odluče ponovo promijeniti rutu (s mosta je spao Brka koji je sve uvjeravao da je siguran, ali je kasnije izronio iz rijeke). Pojavi se i vojska koja regrutuje Miška uprkos očevom protivljenju. Nakon zakuske i noći provedene na otvorenom Krstić senior preuzima upravljač i kada autobus konačno ujutro stigne u Beograd, putnici nepravedno optuže dvojicu Cigana za krađu novčanika ratnog veterana (ne znajući da ga je sam izgubio). Upravo tada Njemci bombardiraju grad, bomba padne u neposrednoj blizini autobusa i svi ginu osim dvojice Cigana koji tužno (s izmijenjenim riječima) otpjevaju uvodnu pjesmu.

Uloge

Glumac  Uloga

Pavle Vuisić  Kondukter, Krstić
Dragan Nikolić  Šlager pjevač
Danilo Bata Stojković  Brka
Aleksandar Berček  Miško Krstić, sin
Neda Arnerić  Mlada
Milivoje Tomić  Aleksa Simić
Taško Načić  Lovac
Boro Stjepanović  Ćelavi
Slavko Štimac  Mladoženja
Miodrag Kostić  Muzikant 1
Nenad Kostić  Muzikant 2
Bora Todorović  Ožalošćeni
Slobodan Aligrudić  Poručnik
Petar Lupa  Pop
Ljubomir Ćipranić  Kaplar
Stanojlo Milinković  Orač
Milovan Tasić  Oračev sin koji buši gumu

Zanimljivosti

Dušan Kovačević je o inspiraciji za scenario rekao:

„Ovaj film je inspirisan istinitim događajem jer je zaista istorijska činjenica da je taj autobus dolazio tog dana i da su njegovi putnici bili sličnih sudbina, rešeni da stignu u Beograd.”

Goran Paskaljević je prvi bio u planu za reditelja filma.

Veći dio filma sniman je u Deliblatskoj peščari. Prema Šijanu, glumci su se okupljali ispred crkve Sv. Marka u Beogradu i minibusima odlazili na lokacije za snimanje.

Bogdan Diklić zbog rada u pozorištu nije mogao da prihvati ulogu Miška.

Ljubiša Samardžić je odbio jednu ulogu u ovom filmu, navodno pjevača, koju je u poslednjem trenutku prihvatio Dragan Nikolić.

Jednu od najvećih misterija predstavlja lik stare žene koja sjedi na kraju autobusa. Postoje velike nesuglasice u vezi sa tim da li je njeno prisustvo spontano ili simbolično. Naime, prema pojedinim analitičarima, njena pojava simboliše nadolazeću smrt, o čemu svjedoči i činjenica da je ona tek sporadično prisutna, da nije dio radnje, te da je u autobusu od prije prve stanice. Ipak, u jednom razgovoru sa studentima Fakulteta dramskih umetnosti, reditelj Slobodan Šijan je indirektno odbacio ove tvrdnje, objašnjavajući da je želio da scena sadrži lika kome ne mora naročito da se posveti (kao svim ostalim likovima), te je njeno sporadično “odsustvo” pripisao lošem osvjetljenju. U istom razgovoru, Šijan je istakao da je za ovu “ulogu” angažovana obična starica Đenadija Rogić (1896-1991) iz sela između Beograda i Deliblatske peščare.

U prvobitnom scenariju filma zbog završne scene bombardovanja Beograda su divlje životinje trebale pobjeći iz zoološkog vrta. No, ta scena nikada nije snimljena zbog razdoblja tuge nakon Titove smrti. Ipak, na kraju je uključena u film Podzemlje Emira Kusturice.

1996. su članovi Jugoslovenske akademije filma i umjetnosti proglasili ovaj film najboljim srpskim filmom snimljenim u razdoblju od 1947. do 1995.

Jugoslovenska kinoteka je u saradnji sa kompanijom Vip mobile i Centar filmom izradila restaurisanu verziju ovog filmskog klasika.

Plakat

Plakat za film izradio je zagrebački dizajner Mirko Ilić na poziv Slobodana Šijana. Nakon 26 godina, Šijan je ovim riječima prokomentarisao plakat:

”Vitalnost lošeg ukusa ne treba potcenjivati. Kao primer dozvolite mi lično iskustvo — poster za film „Ko to tamo peva“. Sada već daleke 1980. godine, pozvao sam mladog dizajnera iz Zagreba, Mirka Ilića, da napravi poster za film, što je on i uradio — napravio je moderan plakat koji i danas izgleda moćno. Na prikazivanju ovog filma u Francuskoj, godinu dana kasnije, direktorka festivala uzbuđeno mi je istrgla plakat iz ruku, i kasnije mi je poslala razglednicu postera, uramljenog, kako visi na zidu u njenoj dnevnoj sobi. Međutim, producenati filma nikada nisu bili zadovoljni ovim modernim dizajnerskim rešenjem, i dvadeset godina kasnije, dok su pripremali DVD izdanje ovog filma, konačno su izgurali svoje „gedžovansko“ rešenje dizajna omota. Bez obzira na činjenicu da im je film, umotan u Ilićev dizajn, doneo neviđenu količinu novca, nisu mogli da se smire sve dok nisu izrazili svoj kičerski senzibilitet i podelili ga s publikom. Da, istrajnost lošeg ukusa i lošeg dizajna u našem okruženju ne treba potcenjivati.”
— Slobodan Šijan, govor na otvaranju izložbe Grifon, Beograd, 29. maj 2006.

Nagrade

Pula: Zlatna arena za epizodnu ulogu – Aleksandar Berček, Zlatni vijenac časopisa „Studio“ – Slobodan Šijan, nagrada časopisa „Mladost“ – Slobodan Šijan
Vrnjačka Banja: Prva nagrada – Dušan Kovačević, Zlatna značka – Aleksandar Berček
Niš: „Car Konstantin“ – Aleksandar Berček, Zlatna klapa – Aleksandar Berček
Kan: Nagrada publike
Montreal: Gran pri
Panama: Gran pri
Salamanka: Gran pri
Roterdam: Gran pri
Vevej: Specijalno priznanje žirija
Manhajm: Nagrada katoličkog žirija

Međunarodni festivali

Kan
Čikago
Kairo
Dablin
Vitel
La Rošel
Istanbul
Portland
Monpelje
Pariz

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *