Akira Kurosawa – Biografija

Akira Kurosava (jap. 黒澤 明 Akira Kurosawa; Omori, Tokio, 23. mart 1910 — Setagaja, Tokio, 6. septembar 1998), japanski filmski režiser, scenarista i producent. Smatra se jednim od najznačajnijih ličnosti iz svijeta filma. Tokom karijere, koja je trajala 57 godina, režirao je 30 filmova.

Zbog složenosti autorske ličnosti, kojom nadmoćno nadvladava složene raspone raznorodnih dramskih struktura, na zapadu je nazvan Šekspirom savremenog filma, dok je u domovini dobio nadimak imperator. Kurosava je neosporno jedan od snažnijih i originalnijih autora japanske i svjetske kinematografije. Jedinstvenu temu svoga stvaralaštva Kurosava određuje pitanjem „zašto ljudi ne mogu srećnije da žive zajedno?“. Filmom je počeo da se bavi 1936. godine, nakon kratkog perioda tokom kojeg se bavio slikarstvom. Nakon nekoliko godina rada kao asistent režisera i scenariste, režira svoj prvi film 1943. godine – Sanširo Sugata. Posle rata, režira film Pijani anđeo koji je kritika dobro primila. U tom filmu prvi put se pojavljuje Toširo Mifune, glumac koji će kasnije obilježiti mnoge Kurosavine klasike. Ovim filmom Kurosava se učvršćuje u Japanu kao jedan od najznačajnijih režisera. Toširo Mifune i Kurosava su sarađivali u 15 filmskih projekata.

Rašomon, premijerno prikazan u Tokiju avgusta 1950. godine, u kojem se takođe pojavljuje Toširo Mifune, postao je na iznenađenje svih dobitnik „Zlatnog lava“ na Filmskom festivalu u Veneciji 10. septembra, 1951. godine. Nakon ovog priznanja film je prikazan u Evropi i Sjevernoj Americi. Kako komercijalni tako i kritički uspjeh filma Rašomon, otvorio je vrata zapadne kinematografije i zapadnog tržišta za „japanske“ filmove, što je dovelo do međunarodnog priznanja i drugih filmskih stvaralaca iz Japana.

Tokom pedesetih i ranih šezdesetih godina 20. vijeka, Kurosava je snimio nekoliko filmova, kao što su Živjeti iz 1952, Sedam samuraja iz 1954. i Tjelesna straža iz 1961. godine.

Nakon što je sredinom šezdesetih godina 20. vijeka nastao nešto manje uspješan stvaralački period kod Kurosave, osamdesete godine 20. vijeka su donijele još dva klasika u vidu filmova Kagemuša i Ran.

Za film „Kagemuša“ nagrađen je po drugi put „Zlatnim lavom“ na Filmskom festivalu u Veneciji, često biva nagrađivan i na ostalim prestižnim filmskim festivalima, mada nešto ređe u samom Japanu.

1990. dobio je Oskara za životno djelo. Danas, vlada mišljenje da je Kurosava najveći filmski umjetnik sa prostora Azije, i jedan od najvećih filmskih stvaralaca u svijetu.

Život i karijera

Djetinjstvo i mladost (1910—1935)

Kurosava je rođen 23. marta 1910. godine, u Omori, delu Tokija. Njegov otac Isamu, bio je potomak porodice bivših samuraja, radio je kao direktor vojnog Instituta za fizičku kulturu za djecu srednjoškolskog uzrasta, dok je njegova majka Šima bila ćerka trgovca iz Osake. Akiro je bio osmo i najmlađe dijete u bogatoj porodici Kurosava. Odrastao je sa tri sestre i jednim bratom, ostala djeca su umrla tokom mladalačkih dana.

Pored toga što je promovisao fizičke vježbe, Isamu Kurosava je bio otvoren i za zapadnu tradiciju, i smatrao je da pozorište kao i film imaju poučno dejstvo. Svoju djecu je vaspitavao da gledaju filmove i Akira je počeo da gleda filmove kao šestogodišnjak. Značajan uticaj na Akirino formiranje ličnosti imao je njegov učitelj, gospodin Tačikava, koji je u Akiri probudio ljubav za crteže i za obrazovanje uopšte.

Drugi veliki uticaj na mladog Akiru ostavio je Heigo Kurosava, Akirin, četiri godine stariji brat. Posle velikog zemljotresa koji je pogodio Tokio 1923. godine, Heigo je poveo, tada trinaestogodišnjeg Akiru da vidi posljedice razaranja. Kada je Akira zatražio da se skloni od leševa kojih je bilo svuda, Heigo mu je zabranio da to uradi, želeći da se Akira suoči sa strahovima. Mnogi biografi smatraju da je ovaj događaj imao veliki uticaj na stvaralaštvo Akire Kurosave. Bio je odlučan i nepokolebljiv kao režiser u svom radu.

Heigo je bio nadaren, ali je ubrzo nakon neobezbjeđivanja mjesta u najistaknutijoj srednjoj školi u Tokiju, počeo da se odvaja od ostatka porodice. Krajem dvadesetih godina 20. vijeka, Heigo je postao narator nijemih filmova u bioskopu u Tokiju gdje su se prikazivali strani filmovi, i brzo se pročuo u filmskom svijetu. Akira, je u tom periodu imao ciljeve vezane za slikarstvo, preselio se kod brata i oni su postali nerazdvojni. Akira nije bio u stanju da zarađuje za život baveći se slikarstvom, pa je tako gubio entuzijazam za slikanjem.

Snimanjem sve većeg broja zvučnih filmova početkom tridesetih godina 20. vijeka filmski naratori, kao što je bio i Heigo, počeli su da gube posao. U julu 1933. Heigo je izvršio samoubistvo. Četiri mjeseca kasnije Akira je ostao bez još jednog brata. Sa 23 godine Akira je ostao sa jednim bratom i tri sestre.

Režiser na obuci (1935—1941)

1935 novi filmski studio, poznat kao PCL, raspisao je konkurs za asistenta režisera. Iako nije pokazao neku zainteresovanost i posvećenost filmu kao profesiji, Kurosava se prijavljuje za konkurs. Dostavio je esej, koji se bavi osnovnim nedostacima japanskog filma i načinom da se taj problem reši. Direktor PCL-a, koji je bio među ispitivačima je insistirao na priključenju Kurosave njihovom studiju. Kurosava se pridružio PCL-u februara 1936. godine.

Tokom pet godina provedenih kao asistent režisera, Kurosava je radio sa raznim režiserima, ali daleko najvažnija ličnost u njegovom razvoju i sazrijevanju kao režisera, bio je Kadžiro Jamamoto. On je njegovao Akirin talenat, promovišući ga kao prvog asistenta režisera (do tada je bio treći pomoćnik) posle tek godinu dana rada. Radio je razne poslove kao asistent, sve ga je zanimalo i sve je brzo učio. Poslovi u rasponu od faze izgradnje i filmskog razvoja, istraživanje lokacija za snimanje, probe, osvetljenje, uređivanje i druge stavke koje je odrađivao kao asistent reditelja nisu mu teško padali. Poslednji film, koji Kurosava snima kao asistent režisera je Uma iz 1941. godine. U tom filmu je Akira preuzeo najveći deo poslova, pošto je Jamomoto bio zaokupljen snimanjem drugog filma.

Važan savjet koji je dobio od Jamamota je da dobar režiser mora da usavrši pisanje scenarija. „Dobar reditelj uz loš scenario ne može da napravi dobar film, osrednji reditelj uz dobar scenario može da napravi dobar film.“ Kurosava je ubrzo shvatio da zarada od njegovih scenarija može da bude odlična. Tokom svoje filmske karijere Kurosava je pisao scenarije za svoje filmove, ali isto tako je pisao scenarije i za druge reditelje.

Ratni filmovi i brak (1942—1945)

Dvije godine nakon premijernog prikazivanja filma Uma iz 1941, Kurosava je tražio priču koju bi mogao da iskoristi za početak rediteljske karijere. Krajem 1942, oko godinu dana što je Japan objavio rat Sjedinjenim Američkim Državama, romanopisac Cuneo Tomita je objavio roman Musaši Mijamoto. Kurosava je kupio knjigu dan po objavljivanju. Zatražio je od produkcijske kuće Toho da obezbijedi filmska prava. Kurosavin instinkt oko ovog romana se brzo pokazao kao opravdan. Naime, u roku od nekoliko dana, tri velika filmska studija su poslala ponudu za otkup prava. Toho je odnio prevagu i Kurosava je započeo pripreme za snimanje svog prvog filma.

Snimanje filma Sanširo Sugata počelo je u Jokohami u decembru 1942. godine. Rad na filmu išao je glatko, ali potom stiže cenzura vlasti. Protivnici filma zagovaraju ideju da je film „britansko-američki“ i samo je intervencijom režisera Jasuhiro Ozua film premijerno prikazan 25. marta 1943. godine. Film je dobio veoma dobre kritike a ostvario je i komercijalni uspjeh. Ipak, cenzura je uticala na skraćenje originalne verzije filma za 18 minuta; taj materijal se danas smatra izgubljenim.

U nastavku karijere se okrenuo snimanju filma Najljepše iz 1944. godine. Film prati radnice u fabrici tokom rata. To je bio poludokumentarni film, snimljen 1944. godine. Radi što vjerodostojnijeg prikazivanja filma publici zahtijevao je od svojih glumica da spavaju u fabrici tokom snimanja, da se hrane u fabrici i da jedni druge nazivaju imenima likova koje tumače u filmu. Takve metode je primjenjivao i tokom svoje kasnije karijere.

Tokom snimanja glumica koja tumači lik vođe radnika, Joko Jaguči, izabrana je od svojih kolega da iznese svoje zahtjeve Kurosavi. Ona i Kurosava su stalno bili u nekoj svađi, i zvuči paradoksalno, ali ih je to nezadovoljstvo spojilo. Vjenčali su se 21. maja 1945. godine i živeli su zajedno sve do njene smrti 1985. godine. Dobili su dvoje djece, sina Hisaoa (20. decembar, 1945) radio je kao producent na nekoliko filmova, i ćerku Kazuko (29. april 1954) koja je postala kostimograf.

Neposredno prije njegovog braka, Kurosava je pod pritiskom morao da snimi nastavak svog prvijenca, Sanširo Sugata: drugi dio. Ovaj film je premijerno prikazan u maju 1945. godine, i smatra se za jedan od najlošijih Kurosavinih filmova.

Kurosava je odlučio da napiše scenario za film koji će biti i pristupačniji vlastima i jeftiniji za proizvodnju. Ljudi koji su išli po tigrovom repu, na osnovu „kabuki“ predstave, je završen u septembru 1945. godine. U to vrijeme počinje okupacija Japana. Da je rat nastavljen film vjerovatno ne bi doživeo projekciju, jer se smatrao previše „prozapadnim“, za ukuse vlasti u Japanu.

 

Rediteljski pristup

Kurosava je imao jedinstvenu snimateljsku tehniku, koju je razvio do pedesetih godina, a koja je njegovim filmovima davala jedinstven izgled. Volio je koristiti daljinska sočiva, jer su izduživala kadar te zato što je verovao da će postavljanjem kamera dalje od glumaca od njih dobiti bolje izvođenje. Osim toga, koristio je i nekoliko kamera što mu je omogućavalo da snimi akcionu scenu iz raznih uglova. Još jedan Kurosavin zaštitni znak bio je korištenje vremenskih elemenata kako bi dočarao atmosferu: na primjer jaka kiša u uvodnoj sceni Rašomona, i posljednja bitka u Sedam samuraja, snažna vrućina u Psu lutalici, hladni vjetar u Tjelesnoj straži, snijeg u Živjeti i magla u Krvavom prestolu.

Zbog svog redateljskog stila je bio poznat kao „Teno“, doslovno „Imperator“. Bio je perfekcionista koji je provodio mnogo vremena i trošio mnogo truda kako bi postigao željene vizuelne efekte. U Rašomonu je vodu obojio crnom kaligrafskom tintom kako bi postigao efekt jake kiše, a sve je završilo time da je potrošio cijele zalihe vode na lokaciji kako bi prikazao olujnu kišu. U Krvavom prestolu, u posljednjoj sceni u kojoj Mifunea pogađaju strelama, Kurosava je koristio prave strijele koje su ispaljivali strijelci stručnjaci iz neposredne blizine, a koje su završavale nekoliko centimetara od Mifuneovog tijela. U Haosu, cijeli set dvorca je sagrađen na obroncima planine Fudži samo kako bi bio spaljen do temelja u poslednjoj sceni.

Poznate su i priče kako je zahtijevao da se tok rijeke okrene u suprotnom smjeru kako bi se postigli bolji vizuelni efekti te da se ukloni krov kuće jer je smatrao kako bi prisutnost krova bila neatraktivna u kratkoj sekvenci snimanoj iz voza.

Njegov perfekcionizam se očitovao i u pristupima kostimima: mislio je kako ne bi izgledalo nimalo autentično da glumcima da nove kostime. Kako bi to riješio, često je glumcima davao njihove kostime nedjeljama prije snimanja i zahtijevao od njih da ih nose svakodnevno, da se „povežu s njima“. U nekim slučajevima, kao što je Sedam samuraja, gdje je većina glumaca portretisala siromašne farmere, glumcima je rečeno da bi do početka snimanja kostimi trebalo da izgledaju kao pravi dronjci.

Kurosava je vjerovao kako „gotova“ muzika ne ide dobro s filmom. Nakon što bi odabrao muzički komad kako bi pratio scene, obično ih je redukovao na jedan element (npr. samo trube). Tek na kraju njegovih filmova se čuju dovršeniji komadi.

Kasniji filmovi

Film Riđobradi je označio prekretnicu u Kurosawinoj karijeri više nego bilo koji drugi. Osim toga što je to bio posljednji film s Mifuenom, bio je to i njegov zadnji crno-bijeli film. Bio je i posljednji koji je snimio kao jedan od glavnih reditelja unutar japanskog studijskog sistema koji je snimao oko jedan film po godini. Kurosava je trebao režirati holivudski projekt, Tora! Tora! Tora!, ali ga je 20th Century Fox zamijenio s Tošiom Masudom i Kinjijem Fukasakuom prije nego što ga je dovršio. Nekoliko njegovih sljedećih filmova je bilo sve teže finansirati, te su snimljeni u intervalima od pet godina. Prvi, Dodesukaden, o grupni siromaha koji žive u prljavoj rupi, nije postigao veći uspjeh.

Nakon što je pokušao izvršiti samoubistvo, Kurosava je odlučio snimiti još nekoliko filmova, iako je sve teže pronalazio sredstva, uprkos njegovoj međunarodnoj reputaciji. Dersu Uzala, snimljen u Sovjetskom Savezu i smješten u Sibir u rani 20. vijek, bio je jedini Kurosavin film snimljen izvan Japana i koji nije bio na japanskom jeziku. Govori o prijateljstvu između ruskog istraživača i nomadskog lovca, a osvojio je Oscara za najbolji strani film.

Kagemusha – vojskovođin dvojnik, finansiran uz pomoć rediteljevih najslavnijih poštovaca, Džordža Lukasa i Fransisa Forda Kopole, priča je o čovjeku kojeg pozivaju da zamijeni umirućeg japanskog srednjovjekovnog gospodara i preuzme njegov identitet nakon njegove smrti. Film je osvojio Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Kanu 1980. godine (koju je podijelio s filmom Sav taj Džez Boba Fosa). Haos je bila rediteljeva verzija Šekspirovog Kralja Lira, smještena u srednjovjekovni Japan. Bio je to daleko najveći projekt Kurosavine kasne karijere, a proveo je deceniju planirajući ga i pokušavajući naći sredstva, koje je na kraju uspio skupiti uz pomoć francuskog producenta Serža Silbermana. Film je bio međunarodni uspjeh te se uopšte smatra Kurosavinim posljednjim remek-djelom. U intervjuu, Kurosava je rekao kako smatra da je to najbolji film koji je ikad snimio.

Kurosava je tokom devedesetih snimio još tri filma koja su bila više lična u odnosu na njegove ranije radove. Snovi su serija vinjeta temeljenih na vlastitim snovima. Rapsodija u avgustu govori o uspomenama na atomsku bombu koja je bačena na Nagasaki, a njegov posljednji film, Madadajo, o penzionisanom nastavniku i njegovim bivšim učenicima. Kurosava je umro od srčanog udara u Setagauju, Tokio, u 88. godini.

Nakon kiše je posthumni film iz 1998. godine koji je režirao Kurosavin najbliži saradnik, Takaši Koizumi, produciran od strane Kurosava Production (Hisao Kurosawa), s Tatsuom Nakadaijem i Širom Mifuneom, sinom Tošira Mifunea u glavnim ulogama. Scenario i dijaloge je napisao sam Kurosava. Priča je temeljena na kratkom romanu Shugoroa Yamamota, Ame Agaru.

Uticaji

Poznata komponenta Kurosavinih filmova je širina njegovih umjetničkih uticaja. Neke od njegovih radnji su adaptacije djela Vilijama Šekspira. Haos je temeljen na Kralju Liru, Krvavi presto na Mekbetu, dok film Zli mirno spavaju ima paralela s Hamletom, ali nema potvrde da je to bila primarna inspiracija. Kurosava je režirao i ekranizacije ruskih književnih djela, uključujući Idiota Fjodora Dostojevskog i Na dnu, pozorišni komad Maksima Gorkog. Živjeti je temeljen na Smrti Ivana Iljiča Lava Tolstoja. Dersu Uzala je bio temeljen na istoimenim memoarima ruskog istraživača Vladimira Arsenjeva iz 1923. godine. Djelovi priče iz Riđobradog mogu se naći u Uvrijeđenima i poniženima Dostojevskog.

Između neba i pakla je bio temeljen na King's Ransom američkog pisca krimića Eda McBaina. Tjelesna straža je vjerovatno temeljena na romanu Dašiela Hameta Crvena žetva, s dodatkom američkih vesterna, dok je Pas lutalica inspirisan detektivskim romanima Žorža Simenona. Američki reditelj Džon Ford takođe je izvršio veliki uticaj na njegov rad.

Iako su mu neki japanski kritičari prigovarali da je „prozapadnjački“, Kurosawa je bio i pod uticajem japanske kulture, uključujući kabuki i noh pozorišta i žanrom Jidajigeki (drame tog perioda).

Kad je Kurosava otišao da upozna Džona Forda, reditelja za kojeg se obično govorilo da je izvršio najveći uticaj na Kurosavu, Ford je jednostavno rekao, „Stvarno voliš kišu“. Kurosava je odgovorio, „Stvarno si obraćao pažnju na moje filmove“.

Njegov uticaj

Kurosavini filmovi izvršili su veliki uticaj na svjetsku kinematografiju i nastavljaju inspirisati reditelje i druge, širom svijeta.

Sedam samuraja

Vesterni

Sedam samuraja je doživio remakeove u raznim filmskim žanrovima, uključujući vesterne, naučnu fantastiku i kineske borilačke vještine. Glavne verzije, od kojih sve koriste istu strukturu priče, uključuju filmove:

Postoji još nekoliko verzija koje su više djelimično temeljeni na originalnom motivu, uključujući Tri amigosa i Život insekata.

Indijski filmovi

Film je poslužio kao inspiracija indijskim filmovima koji uključuju sličnu radnju:

  • Khotay Sikkay
  • China Gate Rajkumara Santošija
  • Virumaandi Kamala Hasana

Romani

Priča je bila inspiracija za brojne romane, među ostalima i za peti roman Stephena Kinga iz serijala Mračni toranj, Wolves of the Calla.

Rašomon

Rašomon je takođe doživio remake, film Bijes Martina Ritta iz 1964. godine. Tamilski filmovi Andha Naal (1954.) i Virumaandi (2004.), takođe koristi metodu pripovijedanja koju je koristio Kurosava u Rašomonu. Film iz 2005. godine, Junak, s Džetom Lijem, isto tako koristi stil sličan onom iz Rašomona.

Rašomon nije samo pomogao japanskom filmu da se otvori svijetu, nego je ušao u engleski jezik kao izraz za nepovezano, nelogično prepričavanje (Rašomon-efekt).

Tjelesna straža

Tjelesna straža (Yojimbo) bila je temelj za vestern Sergia Leonea Za šaku dolara i dva filma s Bruceom Willisom, Posljednji preživjeli i Opaki igrači.

Skrivena tvrđava

Skrivena tvrđava je izvršila veliki uticaj na Ratove zvijezda Džordža Lukasa, posebno na epizode IV i VI, s naglaskom na likove R2-D2 i C-3PO. Lucas je kroz cijelu sagu koristio i efekt iščeznuća.

Saradnje

Tokom svog najproduktivnijeg perioda, od kraja četrdesetih do sredine šezdesetih, Kurosava je često radio s istom grupom saradnika. Furnio Hajasaka komponovao je muziku za sedam njegovih filmova – najpoznatiji su muzički brojevi za Rašomon, Živjeti i Sedam samuraja. Mnogi od Kurosavinih scenarija, uključujući Krvavo presto, Sedam samuraja i Haos, su zajednički napisani s Hideom Ogunijem. Joširo Muraki je bio Kurosavin scenograf za većinu njegovih filmova nakon Stray Doga 1949. godine, a Asakazu Nakai je bio njegov snimatelj na 11 filmova uključujući Živjeti, Sedam samuraja i Haos. Kurosava je volio raditi s istom grupom glumaca, posebno Takašijem Šimurom, Tatsuom Nakadaijem i Toširom Mifuneom. Njegova saradnja s potonjim, koja je započela s Pijanim anđelom 1948. godine, a završila 1965. godine s Riđobradim, je jedna od najslavnijih reditelj-glumac kombinacija u istoriji filma.

Filmografija

  • Sanshiro Sugata (1943)
  • The Most Beautiful (1944)
  • Sanshiro Sugata Part II aka Judo Saga 2 (1945)
  • They Who Step on the Tiger's Tail (1945)
  • No Regrets for Our Youth (1946)
  • One Wonderful Sunday (1946)
  • Drunken Angel (1948)
  • The Quiet Duel (1949)
  • Stray Dog (1949)
  • Scandal (1950)
  • Rashomon (1950)
  • The Idiot (1951)
  • Ikiru aka To Live (1952)
  • The Seven Samurai (1954) (sedam samuraja)
  • Record of a Living Being aka I Live in Fear (1955)
  • The Throne of Blood aka Spider Web Castle (1957)
  • The Lower Depths (1957)
  • The Hidden Fortress (1958)
  • The Bad Sleep Well (1960)
  • Yojimbo aka The Bodyguard (1961)
  • Sanjuro (1962)
  • High and Low aka Heaven and Hell (1963)
  • Red Beard (1965)
  • Dodesukaden (1970)
  • Dersu Uzala (1975)
  • Kagemusha aka Shadow Warrior (1980)
  • Ran (1985)
  • Dreams aka Akira Kurosawa's Dreams (1990)
  • Rhapsody in August (1991)
  • Madadayo aka Not Yet (1993)

Nagrade

Američka filmska akademija

Berlinski filmski festival

Britanska filmska akademija

Francuska filmska akademija

  • 1980. – Najbolji strani film Kagemuša

Kanski filmski festival

Udruženje kritičara Njujorka

  • 1985. – Najbolji strani film Ran

Venecijanski filmski festival

  • 1951. – Najbolji film Rašomon
  • 1954. – Najbolja režija Sedam samuraja
  • 1982. – Počasna nagrada za životno delo

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *