Andrija Maurović – Otac hrvatskog stripa

Andrija Maurović (29.03.1901 — 02.09.1981), hrvatski i jugoslovenski crtač stripova, slikar i ilustrator. Djelujući u maloj zemlji s nerazvijenom strip-tradicijom, zemlji neažurnih poslenika kulture, Maurović je, nažalost, iskusio sudbinu mnogih velikih umjetnika i ostao je gotovo anoniman izvan njenih granica.

Biografija

Andrija Maurović, rođen je 29. marta 1901. godine u malom mjestu Muo, kraj Kotora, kao sedmo dijete Bokeljke i Slovenca, apotekarskog službenika austro-ugarske vojske. Nakon kratkotrajnog boravka u Krakovu, u Poljskoj, porodica Maurović se preselila u Dubrovnik, gdje je Andrija proveo dane dječaštva i mladosti. Bio je slab đak, ali je od najranije mladosti pokazivao talenat za crtanje. U jesen 1920. godine prvi put odlazi u Zagreb u namjeri da studira slikarstvo, ali se zbog besparice vraća kući.

Prva izložba

Kao osamnaestogodišnjak, 1919. godine, na jednoj zajedničkoj izložbi je u Dubrovniku izložio svoje prve radove. O uspjehu tog prvog izlaganja nema nikakvih podataka, ali već sljedeće 1920. godine Maurović ponovo izlaže i to 32 slike u tehnikama akvarela, ulja, pastela i ugljena.

“Fali mu još dosta toga – osobito u tehnici; boje mu nemaju svježinu i prelazi su tvrdi ali se sve to dade postići školom i vježbanjem. Maurović je sada u 8. razredu gimnazije. Ovako mlad nas je začudio svojom prvom izložbom” – pisala je tadašnja kritika.

Studije

Kraće vrijeme (1921./1922.) bavio se glumom u sarajevskom pozorištu, a glumio je i u nekoliko nijemih filmova. Pokazalo se kasnije da je ovo kratko filmsko iskustvo uveliko odredilo njegov način kadriranja stripova i ilustracija.

Nakon odsluženja vojnog roka u Nišu, po drugi put odlazi u Zagreb kako bi otpočeo sa studiranjem na “Kraljevskoj akademiji za umjetnost i obrt”, što je bio tadašnji naziv za Akademiju likovnih umjetnosti. Upisao se u klasu Ferde Kovačevića.

Ovoga puta finansijski problemi su manji jer ga je pripomogla dubrovačka opština. Ipak, Maurović je zarađivao za život izradom ilustracija za plakate, časopise i knjige. U to vrijeme pravila Akademije zabranjivala su studentima takav rad, pa Maurović ubrzo prekida studije. U arhivi Akademije nisu pronađeni dokumenti na osnovu kojih bi se moglo utvrditi da je došlo do sukoba sa upravom i da je Maurović isključen sa Akademije.

Profesionalac

Nakon prekida školovanja u potpunosti se posvećuje ilustratorskom radu. Povremeno objavljuje karikature u dubrovačkom “Ježu”. Među sačuvanim brojevima “Ježa” prvi Maurovićev crtež naslovljen je Madam Pompadur i taj crtež možemo smatrati njegovim najranijim sačuvanim crtežom (“Jež”, Dubrovnik 1921., br. 4 od 1.5.1921).

Od 1925. godine povremeno sarađuje i sa tada najznačajnijim humorističko-satiričnim časopisom u Hrvatskoj “Koprive”, a od 1928. dobija povjerenje da radi naslovnice i zadnje strane za taj časopis i pokoji crtež unutar broja. Tokom 1930. godine većinu naslovnica je uradio Maurović što govori da je stekao ugled i status među ilustratorima i karikaturistima. Sarađivao je sa velikim brojem novina i časopisa među kojima su “Jutarnji list”, “Novosti”, “Koprive”, “Ženski svijet” i “Kulisa”.

Zlatno doba: 1935—1941

Uvozni strip, pretežno američki, sredinom tridesetih godina počeo je da osvaja čitaoce, pa su urednici zagrebačkih “Novosti” odlučili da otpočnu sa objavljivanjem domaćeg stripa, a taj veliki posao su povjerili Andriji Mauroviću. Svoj prvi strip “Vjerenica mača”, prema djelu francuskog pisca Paula Fevala, “Novosti” su počele objavljivati 2. maja 1935. godine. Reprint ovog Maurovićevog prvijenca, u okviru biblioteke “Velikani hrvatskog stripa”, objavio je Osiječki “Format” 2006. godine.

Posle “Vjerenice mača”, prvog “romana u slikama”, uslijedila su dva naučno-fantastična stripa, “Podzemna carica” i “Ljubavnica s Marsa”, a onda su se kao na pokretnoj traci počeli ređati stripovi: “Plen demona džungle”, “Razbojnikova vjerenica”, “Krvolok od Tanipura”, “Ognjem i mačem”, “Zlatarevo zlato” i mnogi drugi. Veliku slavu je stekao sa svoja prva dva vestern-stripa “Trojica u mraku” i “Sedma žrtva” za kojima slijede “Gospodar Zlatnih bregova”, “Poslednja pustolovina Starog Mačka”, “Sablast zelenih močvara”…

Strip junaci naprečac osvajaju publiku širom zemlje, a svom tvorcu donose ogromnu slavu – i isto toliko novca.

“Zarađivao sam po sedamdeset-osamdeset hiljada tadašnjih dinara mjesečno, a za taj novac je kuća mogla da se kupi”. – rekao je Andrija Maurović. “Ali, kako je dolazilo, tako je i odlazilo: piće, žene, lumpovanje, četa prijatelja koji se za tren okupe oko čovjeka punog para; koliko god da ih ima, nikad dovoljno, i ništa mi od svega toga nije ostalo…”

Svoj stvaralački vrhunac Maurović je imao između 1935. i 1941. godine. U drugoj polovini pedesetih godina (1956-60) nije objavio nijedan strip pokušavajući da se vrati na puteve čistog slikarstva. Često je govorio da ga slikarstvo odmara, a da je strip upropastio njegov život. U periodu 1970-76 takođe se uzdržava od crtanja stripova. U 1976. objavljuje svoj poslednji strip “Povratak Starog Mačka”.

Drugi svjetski rat

Početkom rata (1941-43.) Maurović nije crtao stripove, ali je tokom 1943. i 1944. za “Zabavnik” nacrtao sledeće stripove: Grob u prašumi, Seoba Hrvata, Knez Radoslav, Tomislav, Zlatni otok i Ahuramazda na Nilu.

Pred kraj Drugog svjetskog rata Maurović je pristupio partizanima i bio u sastavu Osme kordunaške divizije. Uglavnom je radio plakate i zidne novine. Nakon rata je nacrtao opus od 6 kratkih stripova iz partizanskog života. Ti stripovi su objedinjeni u strip-albumu “Priče o odvažnim ljudima” (Izdavač: KIC “Privlačica”, Vinkovci 1989). Za naslovnicu je upotrijebljena njegova slika (ulje na platnu) iz 1945. godine . Strip-album “Priče o odvažnim ljudima” sadrži sledeće stripove:

“Brodolomci na otoku Mega” (Scenario Marcel Čukli. Prvo objavljivanje “Horizontalni zabavnik”, 1952.)
“Protiv smrti (scenario Vicko Raspor. Prvo objavljivanje “Omladina”, 1954.)
“Rankov odred” (Scenario: Mahmud Konjhodžić i Norbert Neugebauer. Prvo objavljivanje “Plavi vjesnik”, 1961.)
“Vrijeme odvažnih” (Scenario Rudi Aljinović. Prvo objavljivanje “Strip magazin”, 1966.)
“Istinite priče o malim borcima” (Scenario Rudi Aljinović. Prvo objavljivanje “Kekec”, 1967/68.), sadrži zbirku kratki stripova: “Prijeteći pozdrav”, “Zaslađeni benzin”, “Most je popravljen”, “Spašeno selo”, “Ruke uvis”, “Ljekovi su nabavljeni”, “Spašena žetva”, “Snalažljivi kurir”, “Bijeg iz doma”, “Uništeni plakati”.

Poslednji šesti strip iz partizanskog opusa pod nazivom “Sinovi slobode” nije objavljen u ovom albumu jer su originalne table izgubljene, a reprint iz “Modre laste” nije bio zadovoljavajućeg kvaliteta.

Na ivici ponora

“Pio sam po desetak litara vina dnevno, po dva litra najjače rakije od kukuruza, pušio po osamdeset cigareta, predavao se jednako neumjerenim čulnim uživanjima – i tako preko dvadeset godina, dok nisam dospio na rub ponora, na granicu potpunog rastrojstva i kraha. Tek onda, kad mi je već bilo četrdeset pet godina, uspio sam da se trgnem, da bih koliko-toliko produžio mjenicu života.” – izjavio je Maurović za magazin “Start” .

Opus – bibliografija

Andrija Maurović je za života nacrtao preko 200 stripova. Veliki broj stripova je urađen po književnim djelima među kojima je vjerovatno najpoznatija adaptacija “Gričke vještice” po motivima istoimenog romana Marije Jurić Zagorke. “Večernji list” je prvi započeo objavljivanje, u periodu 1960/62., ali je strip u cjelosti objavljen u ediciji “Strip-strip”, u izdanju “Lykos” (koji će kasnije promijeniti ime u “Epoha”). Ediciju je štampao “Vjesnik” 1962. godine u 14 svezaka na ukupno 364 stranice.

Po romanima Šenoe je uradio “Zlatarevo zlato” i “Čuvaj se senjske ruke”. “Ljubavnica s Marsa” je djelo Alekseja Tolstoja, “Ognjem i mačem” Henrika Sjenkjeviča

Posthumno je NLC Media Grupa, Zagreb objavila Maurovićevu zbirku erotskih skica i crteža pod nazivom “Kandaul” ISBN 978-953-98075-7-1 koja je štampana u nekoliko izdanja. Crteži su rađeni u olovci. Na pojedinim mjestima olovka se razmazala, pa tekst nije dovoljno čitak. Na nekim tablama sličice su razrađene do najsitnijeg detalja dok su na drugima ostale samo kao proste skice. Maurović se nije previše trudio jer je stripove sa erotskom sadržinom radio iz razonode, samo za sebe.

Smrt

Poslednjih godina svog života Andrija Maurović je u svojoj okolini važio za čudaka i ekscentrika. Prihvatio je spartansko-asketski način života, opredijelio se za najstroži vegetarijanski način ishrane, ustajao zorom a legao s prvim mrakom. Odrekao se poroka i društva ljudi i vratio se svojoj prvoj ljubavi – slikarstvu.

Nakon kraće bolesti umro je u oskudici 2. septembra 1981. godine u vlastitoj kući u Zagrebu, na Pantovčaku 45.

Maurović je 9 godina nakon svoje smrti sahranjen po drugi put 16. decembra 1990. godine. Piscu Maurovićeve biografije, novinaru Aleksandru Vojinoviću, pripada zasluga, pored pisanja biografije, što su Maurovićevi posmrtni ostatci premješteni iz grobnice koja je bila u katastrofalnom stanju u pristojnu grobnicu na zagrebačkom groblju Mirogoj.

Priznanja

Kulturno društvo klub devete umjetnosti iz Ljubljane (Vošnjakova 4.) je 1978. godine ustanovio nagradu “Andrija”
Zagrebačko nevladino udruženje “Art 9”, koje okuplja strip crtače, scenariste, kolekcionare, istoričare i stripofile, ustanovilo je 2009. godine nagradu “Andrija Maurović” koja se dodjeljuje hrvatskim strip autorima za životno djelo.

Napomene

Na internetu se često provlači netačan podatak o međusobnoj vezi Andrije Maurovića i Vlaha Bukovca. Za magazin “Start” (br. 163, 23. april 1975.) Maurović je dao intervju (“Život uložen u strip”) u kojem je rekao:

“Kada sam došao na Akademiju, moj profesor aktova Vanka silno me poštivao i jednom me upitao gdje sam prije studirao. Tada sam izrekao prvu umjetničku laž. Slagao sam da sam učio u Vlaha Bukovca, koji je tada bio profesor u Pragu. Vanka mi je odgovorio da je to vidljivo iz mojih radova. I Kovačić me cijenio. Bilo mi je vrlo žao kad sam morao otići s Akademije jer sam se uzdržavao od svoga rada”.

Vlaho Bukovac je od 1903. godine, pa do svoje smrti 1922. godine, radio i živio u Pragu.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *