Bela Bartok – Biografija

Bela Viktor Janoš Bartok (mađ. Béla Viktor János Bartók; Veliki Semikluš, 25. mart 1881 — Njujork, 26. septembar 1945), mađarski kompozitor, pijanista i etnomuzikolog. Za Bartoka se kaže da je jedan on najeminentnijih kompozitora dvadesetog vijeka. Jedan je od osnivača etnomuzikologije, antropologije i etnografije u muzici. Radio je kao profesor na Muzičkoj Akademiji Franca Lista, a istovremeno bio strastveni kolekcionar folk muzike iz zemalja Centralne Evrope. Njegov doprinos nije značajan samo za mađarsku ili evropsku istoriju muzike, značaj Bartokovog djela je univerzalan, od epohalne važnosti.

Porijeklom iz muzičke porodice: njegov otac, Bela Bartok je bio bivši direktor gradske škole, pijanista i svirao je u violončelo u orkestrima, čak se bavio i komponovanjem; njegova majka ga je podučavala, a i istovremeno i bila vrlo dobra pijanistkinja. Njegov stil je imao odlučujuću ulogu u razvoju njemačkog klasicizma i romantizma, a uzor mu je bio Brams. Uz podršku i pomoć Zoltana Kodalja, intenzivno se bavio istraživanjem narodne muzike, kako mađarske, tako i drugih naroda. Njegov opus obuhvata mnoga djela raznovrsnih žanrova i oblika, iz kojih se izdvaja opera Zamak kneza Mudrofuza. 1940. zbog rata napušta svoj dom na duži period i predaje na Univerzitetu na Harvardu u SAD, predmet mađarske muzike. Uprkos želji da se vrati u rodnu zemlju, umire 26. septembra 1945. godine, sa 64 godine, od leukemije, u Njujorku. Posthumno je nagrađen Košut nagradom 1948. godine. Biografiju Bele Bartoka je napisao njegov sin inženjer, Bela Bartok mlađi.

Biografija

Bela Bartok je rođen 25. marta 1881. godine, u malom banatskom gradu, Velikom Semiklušu (danas u Rumuniji, tada u Austrougarskoj. Bartok je odrastao u etnološko i kulturuloško različitoj sredini. Njegov otac je sebe i svoju porodicu smatrao potpuno mađarskom, jer je sa njegove strane Bartok porodica bila nižeg plemićkog porijekla iz okruga Borsod. Bartokovoj majci je maternji jezik bio njemački, ali je imala pojedine rodbinske veze sa strane Mađara, Poljaka i Slovaka.

Kao veoma mali, Bela je pokazao zavidan muzički talenat: prema riječima njegove majke, on je mogao da razlikuje različite ritmove koje je ona svirala na klaviru prije nego što je uspio da sastavlja pune rečenice. Sa četiri godine, znao je da svira četrdesetak jednostavnijih komada na klaviru, te ga je njegova majka zvanično počela podučavati iduće godine.

Bela je bio sitno i bolešljivo dijete, te je sa manje od pet godina patio od par ekcema. 1888, kada je Bela bio sedmogodišnjak, njegov otac, direktor poljoprivredne škole, je iznenadno umro. Belina majka je odvela njega i njegovu sestru, Eržebet, da žive u Nađsulušu (danas Vinogradivu, Ukrajina) i Požonju, (danas Bratislava, Slovačka). Tamo je Bela sa 11 godina imao prvi nastup koji je bio dobro prihvaćen od strane publike. Između ostalog, tamo je svirao svoju prvu komponovanu kompoziciju, koje je napisao dvije godine ranije. Riječ je o kraćem komadu pod nazivom Tok Dunava.

Bio je član Mađarske akademije. Studirao je od 1892. do 1896. u Bratislavi , kod Lasla Erkela, a od 1899. na Muzičkoj akademiji u Budimpešti. Po ugledu na Johanesa Bramsa, počeo je sa komponovanjem, da bi se sa Zoltanom Kodaljem okrenuo narodnoj muzici. 1940. godine se preselio u SAD gdje je umro u nemaštini i bolesti. Najznačajnija djela su mu tri koncerta za klavir, violinski koncert, tri gudačka kvarteta, koncert za violu i orkestar (po mnogima najljepši violski koncert, inače Bartokovo poslednje djelo) itd.

Porodični život

1909, sa 28 godina, Bartok se oženio Martom Cejgler (1893–1967), kada je ona imala tek 16 godina. Njihov sin, Bela III, se rodio 22. avgusta 1910. godine. Nakon približno 15 godina braka, razišli su se u junu 1923. godine.

Dva mjeseca kasnije, oženio se Ditom Pastori (1903–1982), studentkinjom klavira, deset dana nakon što ju je zaprosio. Tada je ona imala 19, a on 42 godine. Sa njom je dobio sina Petra, koji je rođen 1924.

Statue i biste

Bartokova statua stoji u Briselu, u Belgiji, blizu glavne železničke stanice na jednom javnom trgu, Spainplein-Place d'Espagne
Statua stoji na Malvern Kurtu, na samom jugu Južnog Kensingtona u podzemnoj železnici i to tačno na mjestu gdje je stajao dok je nastupao u Londonu.
Statua je postavljena ispred kuće u kojoj je Bartok proveo poslednjih osam godina u Mađarskoj, koja je danas pretvorena u memorijalnu kuću Bele Bartoka.
Bista Bartoka je postavljena na mjesto ispred kuće gdje je umro, u Njujorku.
Njegova bista se nalazi i ispred prednjeg dvorišta Državnog konzervatorijuma u Ankari, u Turskoj.
Bartokova statua koju je izvajao Imre Varga, stoji na obali rijeke Sene, na javnom parku, na Trgu Bele Bartoka, u Parizu.

Djela

Muzika za klavir

Velika fantazija za klavir, 1897.
Allegro barbaro, 1911.
Mikrokozma, 1932-1939.

Kamerna muzika

Gudački kvartet br. 1, 1909.
Gudački kvartet br. 2, 1917.
Gudački kvartet br. 3, 1927.
Gudački kvartet br. 4, 1928.
Gudački kvartet br. 5, 1934.
Gudački kvartet br. 6, 1939.
Kontrast za klarinet, violinu i klavir, 1938.

Muzika za orkestar

Skerco za orkestar, 1901.
Simfonija „Košut“, 1903.
Četiri komada za orkestar, 1921.
Muzika za gudače, udaraljke i čelo 1936.
Koncert za orkestar, 1943.

Koncertna muzika

Rapsodija za klavir i orkestar, 1904.
Skerco za klavir i orkestar – Burleska, 1904.
Koncert za klavir i orkestar br. 1, 1926.
Koncert za klavir i orkestar br. 2, 1931.
Koncert za klavir i orkestar br. 3, 1945.
Koncert za violinu i orkestar br. 1, 1908.
Koncert za violinu i orkestar br. 2, 1938.
Koncert za violu i orkestar

Balet

Čudesni mandarinski, balet-pantomima, 1927.
Drveni princ

Opera

Zamak kneza Mudrofuza

Ostalo

Veliki broj raznovrsnih narodnih pesama i igara različitog porekla

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *