Franc Jozef Hajdn – Biografija

Franc Jozef Hajdn (nem. Franz Joseph Haydn; Rorau, 31. mart 1732 — Beč, 31. maj 1809), austrijski kompozitor i dirigent.

Hajdn je najznačajniji predstavnik epohe klasicizma. Njegov najplodniji stvaralački period bio je za vrijeme službe na dvoru mađarskog grofa Esterhazija, kod koga je radio kao dvorski kompozitor i dirigent dvorskog orkestra.

Šire muzičko obrazovanje stekao je kao član hora dječaka Bečke katedrale. U kompoziciji zapravo samouk, Hajdn se i kasnije, kao kompozitor i dirigent dvorske muzike knezova Esterhazi, razvijao samostalno, „odsječen od svijeta“, kako sam kaže, „i prisiljen da postane originalan“. Proveo je tri decenije, od 1761. do 1790, na kneževskim dvorovima u Ajzenštatu i Esterhaziju, dok je nakon 1790. većinom boravio u Beču.

„Dobri tata Hajdn“, čuvar klasične tradicije, prvi u velikoj trojki bečkih klasika, Mocartov prijatelj i učitelj mnogih muzičara svoga doba stekao je za života veliku popularnost i poštovanje koji su nakon smrti izblijedjeli, da bi ga 20. vijeka ponovo otkrili kao vrelo nepresušne muzičke dobrote.

Hajdn je dao neizmjerno bogat i raznovrstan opus, što svjedoči o lakoći stvaranja i o potrebi tadašnjeg muzičkog tržišta koje je stalno tražilo nova djela. Njegove 104 simfonije, 24 klavirska koncerta, 5 koncerata za violončelo, mnoštvo komornih kompozicija za različite instrumente i ansamble, tridesetak opera, oratorijuma, mise, kantate — sve to čini jedan od najbogatijih opusa u istoriji komponovanja uopšte.

Kako je Hajdn stario, u svoja djela uključivao je sve više seljačkih narodnih melodija koje je slušao u mladosti. Savršeni primjer je poslednji stav njegove poslednje simfonije, br. 104 — Londonske simfonije.

Težište njegovog stvaranja je na instrumentalnoj muzici, a posebno je razvio klavirsku sonatu, gudački kvartet i simfoniju. U operi daje veću važnost karakterizaciji likova. Najstariji je od trojice majstora bečke klasike.

Biografija

Mladost

Jozef Hajdn je rođen u mestu Rorau, Austrija, selu koje je u to vrijeme stajalo na granici sa Mađarskom. Njegov otac je bio Matijas Hajdn, kolar koji je isto tako služio kao „Marktrichter”, što je funkcija slična seoskom poglavaru. Hajdnova majka Marija, djevojačkog prezimena Koler, je ranije radila kao kuvarica u palati grofa Harača, predsjedavajućeg aristokrate naselja Rorau. Njegovi roditelji nisu mogli da čitaju muziku; međutim, Matijas je bio entuzijastični narodni muzičar, koji je tokom kalfskog perioda svoje karijere naučio da svira harfu. Prema Hajdnovom kasnijem sjećanjima, njegova porodica je bila izuzetno muzikalna, i često su pjevali zajedno i sa svojim komšijama.

Hajdnovi roditelji su uočili da je njihov sin bio muzički nadaren i znali su da u Rorauu ne bi imao mogućnosti da dobije ozbiljnu muzičku obuku. Iz tog razloga, u vrijeme kada je Hajdn imao oko šest godina, prihvatili su predlog svog rođaka Johana Matijas Franka, nastojnika škole i hora u Hajnburgu, da Hajdn postane Frankov šegrt u njegovoj kući kako bi se obučio kao muzičar. Hajdn je stoga otišao sa Frankom u Hajnburg koji je udaljen 12 km (7,5 mi) od njegovog rodnog mesta. On više nikad nije živio sa svojim roditeljima.

Život u Frankovom domaćinstvu nije bio lak za Hajdna, koji se kasnije prisjećao da je često bio gladan i ponižavan zbog prljavog stanja njegove odjeće. Počeo svoj muzički trening ovde, i uskoro je mogao da svira čembalo i violinu. Ljudi u Hajnburgu su mogli da ga čuju kako pjeva sopranske djelove u crkvenom horu.

Hajdnovo pjevanje je vjerovatno impresioniralo slušaoce, te je 1739, godine na njega bila skrenuta pažnja Georga fon Reutera, direktora muzike u katedrali Svetog Stefana u Beču, koji je bio u posjeti Hajnburgu i kome je bio potreban novi horski dječak. Hajdn je bio uspješan na Reuterovoj audiciji, i nakon nekoliko mjeseci daljeg vježbanja je preseljen za Beč (1740), gdje je radio sljedećih devet godina kao horski pjevač.

Hajdn je živio u kapelskom domu pred katedralom, zajedno sa Reuterom, njegovom porodicom, i četiri druga dječaka pjevača, među kojima je nakon 1745 bio njegov mlađi brat Mihael. Horski dječaci su podučavani u latinskom jeziku i drugim školskim predmetima, pored muzičke nastave za glas, violinu, i klavir. Reuter je bio od male pomoći Hajdnu u oblastima muzičke teorije i kompozicije, dajući mu samo dvije lekcije tokom cjelokupnog boravka kao horiste. Međutim, pošto je katedrala Svetog Stefana bila jedan od vodećih muzičkih centara u Evropi, Hajdn je puno naučio služeći kao profesionalni muzičar.

Poput Franka prije njega, Reuter se nije uvijek starao od tome da Hajdn ima dovoljno da jede. Kao što je kasnije rekao svom biografu Albertu Kristofu Diesu, Hajdn je bio motivisan da dobro pjeva, u nadi da će doviti više poziva da nastupa pred aristokratskom publikom — gdje su pjevačima obično služili hranu.

Samostalni muzičar

Do 1749, Hajdn je fizički sazrio do te mjere da više nije mogao da pjeva visoke horske djelove. Carica Marija Terezija se požalila Reuteru na njegovo pjevanje, nazvavši ga „kukurikanjem”. Jednog dana, Hajdn je bio obijesan, te je odsekao kiku kolege u horu. Ovo je bilo dovoljno za Reutera: Hajdn je prvo bio isključen iz hora, a zatim potpuno odbačen i poslat na ulicu. Imao je sreću da ga je privatio prijatelj Johan Mihael Spangler, koji je nekoliko mjeseci dijelio svoju porodičnu tavansku sobu sa Hajdnom. Hajdn je odmah počeo da traži karijeru kao slobodni muzičar.

Hajdn je imao poteškoća na početku, radeći mnoštvo različitih poslova: kao muzički učitelj, kao ulični serenader, i konačno, 1752. godine, kao sobar-pratilac italijanskog kompozitora Nikole Porporea, od koga je kako je kasnije rekao naučio „prave osnove kompozicije”. On je isto tako kratkotrajno radio za grofa Fridriha Vilhelma fon Haugvica, svirajući orgulje u kapeli Bohemijskog vijeća u Judenplacu.

Dok je bio horista, Hajdn nije dobio nikakvu sistematsku obuku o muzičkoj teoriji i kompoziciji. Kako bi kompenzovao taj nedostatak, radio je vježbe kontrapunkta iz teksta Gradus ad Parnassum od Johana Josefa Fuksa i pažljivo proučio rad Karla Filipa Emanuela Baha, priznavši kasnije da je on jako uticao na njegov rad.

Kako su se njegove vještine povećale, Hajdn je počeo da stiče javni ugled, prvo kao kompozitor opere, „Der krumme Teufel”, „Hromi đavo”, koja je napisana za komičnog glumca Johana Jozefa Feliksa Kurza, čiji je scenski naziv bio „Bernardon”. Ovaj rad je imao uspješnu premijeru 1753. godine, ali ga je cenzura ubrzo zatvorila zbog „uvredljivih primjedbi”. Hajdn je takođe primijetio, očigledno bez uznemirenja, da su radovi koje je on jednostavno poklonio, bili objavljivani i prodavani u lokalnim muzičkim prodavnicama. Između 1754. i 1756. Hajdn je isto tako radio kao honorarni muzičar na Bečkom dvoru. On je bio jedan od muzičara koji su iznajmljivani kao dodatni muzičari za balove davane za carsku djecu tokom karnevalske sezone, i kao dodatni pjevači u carskoj kapeli (Hofkapelle) u korizmi i Svetoj nedjelji.

Sa povećanjem njegove reputacije, Hajdn je vremenom dobio aristokratsko pokroviteljstvo, što je bilo presudno za karijeru kompozitora u to vrijeme. Grofica Tun, vidjevši jednu od Hajdnovih kompozicija, angažovala ga je kao svog nastavnika pjevanja i klavira. 1756, baron Karl Jozef Firnberg je zaposlio Hajdna na svom seoskom imanju, Vinzierl, gdje je kompozitor napisao svoj prvi niz kvarteta. Firnberg je kasnije preporučio Hajdna grofu Morzinu, koji je 1757. godine, postao njegov prvi poslodavac s punim radnim vremenom.

Dela

Čudak
Nenadani susret
Mjesečev svijet
Simfonija rastanka
Oksfordska simfonija
6 pariskih simfonija
12 londonskih simfonija
84 gudačka kvarteta (najvredniji po 6 tzv. Sunčanih, Ruskih, Pruskih, te Apponiji i Erdodoj)
pasija „Sedam poslednjih riječi Spasiteljevih“)
oratorijumi Stvaranje svijeta i Godišnja doba

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *