Gertrude Stein – Književnica koja je znatno doprinijela razvoju moderne umjetnosti

Gertrude Stein (2.3.1874. – 27.7.1946.), američka spisateljica, koja je znatno doprinijela razvoju moderne umjetnosti i književnosti. Veći dio života je provela u Francuskoj.

Biografija

Rođena je u Allegheny, Pennsylvania u obrazovanoj porodici njemačko-jevrejskih imigranata. Njen otac, Daniel Stein, zaradio je prilično bogatstvo svojim investicijama u željeznicu. Kada je Gertrude imala tri godine, porodica se, zbog poslovnih razloga, preselila najpre u Beč, a zatim u Pariz. 1878., vratila se sa porodicom u SAD i živjela je u Oaklandu, ali su nastavili da posjećuju Evropu za odmore. Posle smrti roditelja, Gertruda je živjela sa roditeljima svoje majke u Baltimoreu.

Na Redcliffe Collegeu je učila psihologiju kod William Jamesa, a posle diplomiranja 1897. provela je ljeto u Woods Hole, Massachusetts, gdje je učila embriologiju na Marine Biological Laboratory, što je nastavila na Johns Hopkins Medical School, ali je 1901. napustila studije bez diplome.

Naredne, 1902. godine preselila se u Pariz, u vrijeme vrhunca umjetničkog okupljanja na Montparnasseu. Od 1903. do 1912. živi u Parizu sa svojim bratom Leom, koji je bio umjetnički kritičar. U Parizu je 1907. srela ljubav svog života, Alice B. Toklas, a 1909. Alice se preselila kod nje i njenog brata. Veći dio života Gertrude je živjela od para koje je zaradio njen otac, kao uostalom i njena braća. 1933., međutim, objavljuje memoare pod naslovom „The Autobiography of Alice B. Toklas“ i postaje bogata po sopstvenim zaslugama.

Ona i njen brat su imali jednu od prvih kolekcija kubističkog i modernog slikarstva. Posjedovala je radove Picassa (koji joj je bio prijatelj i uradio je i njen portret), Matissa, Deraina, Braquea, Grisa i drugih mladih autora.

Kada je Njemačka objavila Prvi svjetski rat, Gertrude i Alice su bile u posjeti Alfredu North Wihiteheadu u Engleskoj. Vratile su se u Francusku i pošto je Gertruda naučila da vozi kola prijavile su se da prevoze medicinski materijal za potrebe francuskih bolnica. Kasnije su bile nagrađene od strane francuske vlade za svoj doprinos.

Stein i Toklas su bile bliske prijateljice spisateljice Natalie Barney, koja je u Parizu organizovala književni salon i Akademiju žena, čija je članica bila i Gertrude. Gertrude je bila bliska prijateljica i sa bogatom spisateljicom i izdavačicom Bryher.

Tokom 1920-ih u salonu koji je Gertrude držala u Rue de Fleurus, 27, sa zidovima prekrivenim avangardnim slikama, okupljali su se veliki umjetnici i pisci, kao što su Ernest Hemingway, Ezra Pound, Henri Matisse, Thornton Wilder, Sherwood Anderson i Guillaume Apollinaire. Gertrude Stein je skovala termin „Lost Generation“ („izgubljena generacija“) za neke od ovih američkih pisaca, koji su živjeli i radili van Amerike. U toku ovog perioda sprijateljila se sa spisateljicom Monom Loy, sa kojom ostaje prijateljica do kraja života.

Gertrude Stein je bila vrlo duhovita, vesela i elokventna i imala je veliki krug prijatelja i prijateljica. Bila je vrlo uticajna u umjetničkim krugovima i njeno mišljenje je izuzetno uvažavano. Bila je mentorka Hemingwaya i kuma na krštenju njegovog sina.

Prije početka Drugog svjetskog rata, Gertrude je za New York Times izjavila da bi Hitler trebalo da bude nagrađen Nobelovom nagradom za mir: „Kažem da Hitler treba da dobije nagradu za mir, jer uklanja sve elemente rivalstva i borbe u Njemačkoj. Istjerujući Jevreje, demokratske i ljevičarske elemente, on istjeruje sve što vodi ka aktivnosti. Time… potiskujući Jevreje… on okončava borbu u Njemačkoj.“ Ovaj komentar je bio gotovo sigurno ironičan, jer su i ona i njena partnerka Alice B. Toklas bile Jevrejke.

Dok je Stein bila otvoreno lezbijska feministkinja, njeni stavovi bi ipak mogli da budu opisani kao konzervativni. Za nju je nezaposlenost bila lijenost i protivila se Franklinu D. Rooseveltu i njegovom New Dealu. Zastupala je nacionalističku stranu u Španskom građanskom ratu.

Drugi svjetski rat

Kada je Francuska okupirana u Drugom svjetskom ratu, Stein i Toklas su se preselile u seosku kuću koju su ranijih godina iznajmljivale u Biligninu, u Ainu, u regiji Rhône-Alpes. Seljaci su ih nazivali samo Amerikankama, nepominjući njihovo jevrejsko porijeklo, a one su imale dobre veze sa Bernard Faÿem, koji je imao veze u Gestapu. Kada je Bernard Faÿ posle rata bio osuđen zbog kolaboracionizma, Gertrude i Alice su pokrenule kampanju za njegovu amnestiju. Nekoliko godina kasnije, kada je Gertrude već umrla, Alice je novčano doprinijela njegovom bjekstvu iz zatvora.

Gertrude Stein je umrla od raka debelog crijeva u Neuilly-sur-Seine, 27. jula, 1946. Sahranjena je na čuvenom groblju Père Lachaise. Alice je naslijedila veći dio njene imovine.

Kao egzekutor njenog književnog opusa Stein je imenovala fotografa i pisca Carl van Vechtena, koji je objavio njene, do smrti neobjavljene, radove.

Djela

Kada se preselila u Pariz, 1903. počela je ozbiljno da se bavi pisanjem romana, pozorišnih komada, priča, libreta, pjesama. Vremenom je razvila svoj visoko idiosinkretički, dinamični, unekoliko repetitivni i duhoviti stil. Tipičan citat je:

Rose is a rose is a rose is a rose.

ili

Out of kindness comes redness and out of rudeness comes rapid same question, out of an eye comes research, out of selection comes painful cattle.

kao i

The change of color is likely and a difference a very little difference is prepared. Sugar is not a vegetable.

Ovi eksperimenti toka svijesti i ritmične slike imale su za cilj da prizovu „uzbuđenost čistog bića“ i mogu se tumačiti kao književni odgovor na kubizam. Mnogi njeni radovi se tumače kao feminističko prerađivanje patrijarhalnog jezika.

Stein je pisala svega po pola sata na dan, obično noću kada bi ispratila prijatelje. Alice B. Toklas bi sakupljala stranice i prekucavala ih i vodila je računa oko izdavanja. Generalno je pružala podršku, dok je Leo Stein, kritikovao djela svoje sestre.

1932. objavljuje The Autobiography od Alice B. Toklas, knjigu koja je njen prvi bestseler. Uprkos naslovu, u pitanju je zapravo njena autobiografija, u kojoj sebe opisuje kao vrlo samouvjerenu, rekli bi skoro arogantnu, uvijek ubijeđenu u to da je genije. Prezirala je svakodnevne poslove, koje je zato Alice završavala.

Izbor radova

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *