Rani radovi – Priča o filmu

Rani radovi, jugoslovenski crno-bijeli igrani film snimljen 1969. godine u režiji Želimira Žilnika, poznat kao jedno od međunarodno najuspješnijih ostvarenja jugoslovenske kinematografije, ali i svojevrsni vrhunac tzv. Crnog talasa, poznatog po eksplicitnom političkom angažmanu koji je podstakao reakciju komunističkih vlasti koja će sa vremenom dovesti do zabrana i represije prema jugoslovenskim rediteljima.

Žilnik je inspiraciju pronašao prethodne godine u burnim svjetskim studentskim demonstracijama koje su imale svog odraza i u tadašnjoj Jugoslaviji, kao i sovjetskoj invaziji Čehoslovačke i gušenju Praškog proljeća koje ga je potaklo da ozbiljno preispituje raskorak između visokih ideala službene marksističke ideologije i njene primjene u praksi. Kao naslov je poslužila istoimena knjiga u kojoj su sabrana rana djela Marksa i Engelsa, u kojima njihova ideologija nije bila čvrsto i dogmatski formulisana, te je zbog toga uživala popularnost među nonkonformistički raspoloženim dijelom tadašnje ljevičarske inteligencije u Jugoslaviji, uključujući i tzv. “praksisovce“.

Žilnik je svoj stav iskazao prikazujući snažan kontrast između mladih, idealističkih protagonista koji se fanatično drže marksističkih principa i daleko banalnije i prozaičnije stvarnosti u ruralnim krajevima tadašnje Vojvodine, odnosno kroz prikaz konflikta između ideala i stvarnosti koja se pretvara u crnohumornu grotesku. Film je nedugo nakon premijere u Beogradu potakao javnog tužioca da pokrene proces njegove zabrane. Uprkos toga, nekoliko mjeseci kasnije je prikazan na Berlinskom filmskom festivalu gdje je doživio trijumf, osvojio Zlatnog medvjeda i time ostvario jedno od najviših priznanja u istoriji jugoslovenskog filma. Veruje se da su upravo Rani radovi, ali i Zaseda Živojina Pavlovića, nedugo potom prikazana u Puli, podstakli objavljivanje članka Crni val u jugoslovenskoj kinematografiji u partijskom glasilu Borba, koji je označio početak kampanje protiv Crnog talasa.

Žilnik je originalno planirao režirati nastavak pod naslovom Kapital, koji je trebao biti inspirisan istoimenim Marksovim djelom, ali je umjesto toga postao predmetom zvaničnih osuda, te je izbačen iz Partije i neko vrijeme bio primoran da kao emigrant živi u Zapadnoj Njemačkoj.

Radnja

Rani radovi na alegoričan način izlažu priču mladih učesnika studentskih demonstracija, juna 1968. u Beogradu: tri mladića i djevojka Jugoslava, suprostavljaju se malograđanskoj rutini svakodnevnice. U želji da „promijene svijet“, nadahnuti tekstovima mladog Karla Marksa, odlaze u sela i fabrike, da „probude svijest“ ljudi, da ih ohrabre u borbi za emancipaciju i dostojanstven život. U tom boravku i radu na terenu se suočavaju sa primitivizmom i bijedom ali i sa sopstvenim ograničenjima, slabostima, nemoći, ljubomorom. Bivaju i hapšeni. Frustrirani što je planirana revolucija neostvarena, tri mladića odlučuju da eliminišu Jugoslavu, svjedoka njihove nesposobnosti. Pucaju u nju, prekrivaju je partijskom zastavom, pale njeno tijelo, te od namjeravane akcije ostaje taman stub dima koji se diže u nebo.

Poruka na kraju filma glasi:

Oni koji revoluciju izvedu tek do pola, samo kopaju sebi grob.
— Antoan de Sen-Žist

Uloge

Glumac Uloga
Milja Vujanović Jugoslava
Bogdan Tirnanić
Čedomir Radović
Marko Nikolić
Slobodan Aligrudić
Želimira Žujović

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *