Đuro Daničić – Biografija

Đuro Daničić (Đorđe J. Popović, Novi Sad, 4. april 1825Zagreb, 17. novembar 1882), srpski filolog, branilac Vukovih pogleda i veliki poštovalac njegovog rada, jedan od najznačajnijih radnika na proučavanju srpskog i hrvatskog jezika.

Biografija

Đuro Daničić, bista na Kalimegdanu, Beograd

Đuro Daničić rođen je pod imenom Đorđe J. Popović, kao četvrti sin novosadskog sveštenika Jovana Popovića i Ane, u Novom Sadu, 1825. godine. Rano je ostao bez oca (1838), a uspeo je da se obrazuje zahvaljujući požrtvovanoj majci. Od četvorice braće, dvojica su poznati – Miloš Popović (urednik “Srpskih novina” i “Vidovdana”) i Vasilije Popović.

Prve škole učio je u Novom Sadu i Požunu, a pravne nauke u Pešti i Beču, gdje je došao 1845. Pod uticajem Karadžića i Miklošiča počeo je da se bavi slovenskom filologijom, kojoj je kasnije, a naročito proučavanju srpskog jezika, posvetio cijeli život. Za vrijeme studija materijalno su mu pomagali Knez Mihailo Obrenović i Jovan Gavrilović. 1856. postao je bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu i sekretar Društva srpske slovesnosti, a 1859. profesor Liceja (Velike škole). 1865. ostavio je profesuru, i na kratko vrijeme postao činovnik Uprave pošta, a 1866. otišao je u Zagreb za sekretara tada osnovane Jugoslovenske Akademije. 1873. se vratio na katedru srpskog jezika u Veliku školu u Beogradu, predavajući u njoj do 1877.

Otišao je zatim na odmor u Zagreb, da produži rad na započetom velikom Rječniku hrvatskoga ili srpskoga jezika. Na tom poslu ga je i zatekla smrt. Njegovo tijelo preneseno je novembra iste godine (1882) u Beograd i tu je sahranjeno na Markovom groblju.

Svoje prezime zamijenio je 1847. prezimenom Daničić, kojim se potpisao na prvom svom naučno-polemičkom radu Rat za srpski jezik i pravopis, i pri tom prezimenu je posle stalno ostao. Razlog je bio jednostavan; samo da se izbjegne državna cenzura te knjige. Kasnije je našao da novo prezime ima itekako smisla, jer je govorilo “o sinu Vukovih “Danica” (kalendara). Bio je tada star samo 22 godine.

Naučni rad

Daničić je jedan od najvećih radnika na području ispitivanja srpskog jezika.

Njegov prvi rad objavljen je 1845. (u Podunavci) u zaštitu Vuka. Naučno obaranje teorije Vukovih protivnika, Daničić je iznio u raspravi Rat za srpski jezik i pravopis (1847), kojom je doprinio brzoj pobjedi Vukovih ideja. Zatim je dao Malu srpsku gramatiku (1850), u kojoj je srpski književni jezik prvi put naučno okarakterisan. Kasnije (od 1863) to je malo djelo izlazilo u više izdanja (1—7), pod nazivom Oblici srpskog jezika. Djela Daničića, u kojima je obrađivao različite strane srpskog jezika, jesu: Srpska sintaksa (1858), samo sa odjeljkom o padežima sa i bez predloga, zasnovana na tadašnjoj lokalističkoj teoriji o padežima, Osnove (1876), klasifikacija, sasvim mehanička, nastavaka za obrazovanje riječi, Korijeni (1877), bez velike teorijske vrijednosti, Istorija oblika (1874), najzad slavne akcenatske studije (Slav. Bibi., Miklošić, I, Glasnik, 8—9. Rad, 6, 14, 20), koje su obrazovale osnovu proučavanja slovenskog akcenta.

Daničićeva veća izdanja srpskih starih spomenika, većinom još nezamijenjena, jesu: Žitije Sv. Save (Teodosijevo, 1860, u izdanju pripisano Domentijanu), Žitija Sv. Simeona i Sv. Save od Domentijana (1865), Nikoljsko jevanđelje (bosanske redakcije, 1864), Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih (Danila i drugih, 1866), i mnoga druga manja dela, razvijena po naučnim izdanjima.

Preveo je Stari zavjet (Vuk je preveo Novi).

Reforma latiničnog pisma

Sahrana Đure Daničića

U svom započetom delu Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, Daničić je predložio reformu latiničnog pisma po ugledu na Vukovu reformu ćirilice, u kojoj bi se digrafi dj, lj, nj, zamijenili grafemama đ, ļ, ń, ģ, i time postigla puna kompatibilnost latinice sa ćirilicom, i izbjegle nedoumice u kojima grafeme iz digrafa stoje jedna do druge, ali se posmatraju odvojeno (npr. nadživeti, injekcija, podjednako itd.).

Od Daničićevih grafema, u širu upotrebu je jedino ušla grafema Đ đ, umjesto dotadašnjeg dj.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *