Leonardo Da Vinči – Univerzalni genije

Leonardo di ser Pjero da Vinči (ital. Leonardo di ser Piero da Vinci, Vinči, 15. april 1452Amboaz, 2. maj 1519), poznat kao Leonardo da Vinči, italijanski renesansni arhitekta, pronalazač, inženjer, vajar i slikar. Bio je opisan kao ideal „renesansnog čovjeka” i kao univerzalni genije. Poznat je po svojim remek-djelima, kao što su Tajna večera i Mona Liza, a njegovi izumi se danas koriste u modernoj tehnologiji, iako nisu primjenjivani u njegovo doba. Pomogao je razvoju anatomije, astronomije i građevinarstva. Bio je fasciniran misterijom ljudskog lica i mogućnošću čitanja „pokreta duše” kroz pokrete i izraze lica. Leonardov portret žene firentinskog zvaničnika toga vremena „Mona Liza” nadaleko je poznat po zagonetnom izrazu lica portretisane dame. Portret „Mona Liza” je prvi psihološki portret naslikan u istoriji, te se zato daje toliki značaj ovom djelu.

Biografija

Njegov život je prvi put opisan u biografiji Đorđa Vazarija „Vite” („Životi”).

Leonardo da Vinči se rodio u selu Ankijano, blizu grada Vinči u Italiji i bio je vanbračno dijete. Njegov otac je bio mladi bilježnik Pjetro da Vinči, a mati Katarina, koja je bila vjerovatno seoska djevojčica jer nema dokaza da je bila rob iz Srednjeg istoka koju je posjedovao Pjetro. Jedini pouzdani podatak o njoj jeste da se zvala Katarina i da se nedugo nakon Leonardovog rođenja udala za nekog Pjera del Vaka da Vinčija, zvanog Kavgadžija. Leonarda je krstio paroh Pijero di Bartolomeo. Mali Leonardo živio je bez majke, barem do vjenčanja ser Pjetra sa Firentinkom Albijerom di Đovani Amadori koja ga je njegovala s majčinskom ljubavlju u porodičnoj kući u Ankijanu. Ona je umrla 1464. godine, a već oko 1469, nakon smrti svog djeda Antonija, i Leonardo se seli u Firencu.

Leonardo da Vinči, Modulator

Leonardo je išao u školu u Vinčiju. Učitelji mladog Leonarda su bili zatečeni njegovim pitanjima i razmišljanjima. U školi je učio da čita, piše i računa. Takođe je učio geometriju i latinski. Kasnije je usavršavao znanje latinskog jer je smatrao da nije dovoljno naučio u školi. Nakon preseljenja u Firencu počinje da radi kao pomoćnik u jednoj radionici.

Kako se rodio prije zavedene konvencije o imenima, Leonardo se zvao imenom koje je značilo „Leonardo sin gospodara iz Vinče. Leonardo je sam potpisivao svoje radove kao „Leonardo” ili „Ja Leonardo” („Io Leonardo”). Mnogi autori njegove radove navode kao radove Leonarda, a ne kao radove Da Vinčija. Ime svoga oca, naravno, nije upotrebljavao zbog svog nelegitimnog porijekla.

Leonardo je rastao sa svojim ocem u Firenci. Tokom života je bio vegetarijanac. Oko 1466. godine je postao šegrt slikara Andrea del Verokija, a kasnije je postao nezavisan slikar u Firenci.

Leonardo je učio zanat u umjetničkoj radionici Verokija 1466. Andrea del Verokio je bio vodeći firentinski vajar, zlatar i slikar. Verokio je bio oduševljen crtežima mladog Leonarda i primio ga je u svoju radionicu, gdje je Da Vinči počeo da radi sa mnogim poznatim umjetnicima — Botičelijem, Peruđinijem, Di Kredijem. U junu 1472. Leonardo je postao član slikarskog esnafa, čime je završio šegrtovanje. U knjizi upisanih u esnaf Da Vinči je upisan pod imenom Lionardo.

Prvo poznato Leonardovo djelo je crtež doline Arna u mastilu — urađen 5. avgusta 1473. Na njemu se vidi Leonardova darovitost jer je realistično naslikao pejzaž, što niko prije njega nije uradio.

1476. Leonardo i Verokio su po narudžbini naslikali sliku Hristovog krštenja. Leonardo je naslikao prednjeg anđela i pejzaž. Razlika između ova dva umjetnika vidi se u izradi anđela.

1476. godine je bio anonimno optužen za homoseksualni odnos sa 17-godišnjim poznanikom Jakopom Saltarelijem koji se bavio prostitucijom, a koji mu je bio model. Skupa sa nekolicinom mladih muškaraca je bio optužen za homoseksualnost. Uslijed nedostatka dokaza, bio je proglašen za nevinog. U sledećim godinama je bio pod prismotrom „Noćnih stražara” — u renesansno doba se tako zvala moralna policija. Tvrdnja da je Leonardo da Vinči bio homoseksualac se javno prihvata. Najduži odnos je imao sa lijepim delinkventom Đanom Đakomom Kaproti da Orenom, kojega su zvali „mladi đavo” i koji je u njegovu službu stupio kada je imao 10 godina, kao njegov asistent. On je ovog mladića pomagao i posle smrti mu je ostavio svojim testamentom polovinu svojih vinograda.

Oko 1482. godine do 1499. godine je radio za Ludovika Sforcu, vojvodu u gradu Milanu, gdje je osnovao i vlastiti atelje sa učenicima. Tu je upotrijebljeno 70 tona bronze u pokušaju vojvode za odbranu od Francuza i Šarla VIII, koja je prethodno bila namijenjena za njegovu veliku skulpturu u gradu Milanu 1495. godine. Milano se predao bez rata i 1498. Sforca je svrgnut. Leonardo je ostao u Milanu sve do vremena kada je vidio kako francuski strijelci lukovima treniraju na njegovom modelu skulpture „Gran Cavallo” u polovičnoj veličini i otišao je najprije u Mantovu, pa zatim u Veneciju. U Firencu se vratio aprila 1500. godine.

U Firenci je stupio u službu Čezara Bordžije (sina pape Aleksandra VI, kojega su zvali „Vojvoda Valentino”) kao vojni arhitekta i graditelj. 1506. godine se vratio u Milano koji je tada bio u rukama Maksimilijana Sforce, od kako su istjerani Francuzi.

1507. godine se susreo sa lijepim 15-godišnjim aristokratom, grofom Frančeskom Melcijem koji je postao njegov učenik, životni drug i nasljednik.

Od 15131516. živio je u Rimu, gdje su u to vrijeme djelovali slikari Rafaelo Santi i Mikelanđelo. Iako sa njima nije održavao kontakte, smatra se da je izvršio odlučujući uticaj na preseljenje skulpture Davida – Mikelanđelovog remek-djela. Zbog toga Mikelanđelo nije bio oduševljen.

1515. godine je Milano opet okupiran i Leonardu je povjereno pravljenje dekoracije za mirovne pregovore u Bolonji između francuskog kralja Fransoa I i pape Lava X, kada je prvi put morao da se susretne sa kraljem. 1516. godine je stupio u službu kralja Fransoa I i upotrebljavao je zamak odmah pored kraljeve rezidencije. Dobijao je velika primanja i postao kraljev prijatelj.

Umro je u Francuskoj u gradu Amboaz u zamku Klo-Lise i u skladu sa njegovom poslednjom željom, njegov kovčeg je pratilo 60 prosjaka; sahranjen je u kapeli zamka Amboaz.

Leonardo da Vinči je imao mnogo prijatelja.

Slikar

„Slikarstvo je poezija, koja je vidljiva i ne da se čuti a poezija je slikarstvo koje se sluša i nevidljivo je”

Leonardo je poznat zahvaljujući svojim slikama kao što su „Tajna večera”, koja je naslikana 1498. godine i „Mona Liza” (koja je poznata i kao „La Gioconda” na italijanskom ili „La Joconde” na francuskom jeziku) koja se nalazi u Luvru u Parizu i naslikana je 15031506. – tih godina, iako se vode polemike da li je ovu sliku napravio sam ili zajedno sa nekim od svojih učenika. Do današnjih dana je sačuvano njegovih sedamdeset slika, ali ni jedna njegova skulptura.

1481. bio mu je povjeren zadatak da napravi sliku „Poklonjenje mudraca” (Firenca, galerija Ufici) za samostan Sv. Donata iz Skopeta, ali je slika ostala nedovršena, a Leonardo je otišao u Milano.

U Firenci mu je bilo povjereno da napravi veliku i opsežnu sliku „Bitka kod Angijarija”, dok je njegov rival Mikelanđelo trebalo da napravi sliku na suprotnoj strani zida. Posle razrade u nebrojenim skicama, on je napustio slikanje iz tehničkih razloga.

Koristio je novi kompozicijski pristup — centralna figura se nalazi napred i sve je podređeno njoj, dok su ostale figure i predmeti u pozadini, grupisani tako da još više ističu centralnu figuru. Njegove stilske inovacije su još uočljivije u Tajnoj večeri, gdje je jednu ustaljenu temu prikazao na sasvim drugačiji način. Umjesto da 12 apostola predstavi kao individualne figure, on ih grupiše u grupe koje okružuju Hrista kao centralnu figuru. Sasvim pozadi, kroz prozor je prikazan pejzaž. Da Vinči apostole i Hrista prikazuje u momentu kad Hrist objavljuje Judinu izdaju i na gotovo realistički način prikazuje različite emocije apostola, zaprepašćenih ovom viješću.

Mona Liza (1503—1505 /1506)

Mona Liza, Leonardovo najpoznatije djelo, jednako je poznato po inovacijama koje koristi u slikarskoj tehnici, kao i po misterioznom osmjehu subjekta koji Leonardo prikazuje. Ovo djelo je kohezija dvije tehnike koje je on ustanovio — sfumata i kjaroskura.

Da Vinči je uticao na skoro sve kasnije umjetnike visoke renesanse, a prije svega na Rafaela. U potpunosti je izmijenio milansku školu, a uticao je i na škole u Parmi, Firenci i drugim renesansnim centrima.

Iako je Leonardo stvorio relativno mali broj slika (od kojih je veliki broj nedovršen), on je ipak jedan od najuticajnijih i najinovativnijih umjetnika Renesanse. U njegovom ranom periodu, slikarski pravac koji je slijedio nije se mnogo razlikovao od stila njegovih učitelja, da bi sazrijevajući, Da Vinči vješto odbacio rigidan način tretiranja figura i objekata i praktično ih oživio, koristeći sfumato, svoju nadaleko popularnu tehniku.

Spisak slika

Primjedba: Podaci o godinama nastanka slika u raznim izvorima se u većini slučajeva znatno razlikuju.

Naučni rad

Oko 1483. godine Leonardo se odselio u Milano, da bi radio kao civilni i vojni inženjer za Ludovika Sforcu (poznatog i kao Ludoviko Moro -Ludovico il Moro/Ludoviko Crni), a posao slikara i skulptora mu je postao sporedno zanimanje. Leonardo je radio i kao dizajner i direktor dvorskih festivala. Tu je započeo svoje prve sistematske naučne studije bazirane na praktičnim iskustvima iz anatomije, botanike, matematike, fizike i mehanike. 1499. godine Leonardo se ponovo vratio u Firencu. Naredne godine stupio je u službu francuskog kralja, ostavši u njoj do 1506. godine, nakon čega se vratio u Firencu do 1507. Iz Firence je nastavio put za Milano gdje je živio narednih pet godina. Od 1516. godine pa do svoje smrti živio je u Francuskoj sa svojim učenikom i nasljednikom Frančeskom Melcijem (1491—1568)

Leonardo je najslavniji intelektualac renesansnog perioda zahvaljujući mnoštvu njegovih interesovanja: od vojne arhitekture, preko anatomije, geometrije, astronomije, građevinarstva, hidraulike, fizike do opšte tehnike.

Iako su ga za njegovog života patroni angažovali za najrazličitije poslove — od planiranja utvrđenja, zamkova i kanala, do kreiranja balskih odora — on je do današnjeg dana ostao poznat kao jedan od najvažnijih slikara u istoriji čovječanstva.

Da Vinči je cijelog života crtao, pravio skice i nacrte, mastilom ili olovkom. Sačuvano je 4 000 njegovih crteža, često malih dimenzija. Leonardo je pisao u zbijenim linijama, napisanim kao odraz u ogledalu, zdesna na lijevo. Uz njih su crteži biljaka i šeme zupčanika i točkova. Čitave stranice posvećene su oružju, kopljima, buzdovanima, mačevima egzotičnog oblika. Tu su, zatim, skice za pravljenje utvrđenja i šeme artiljerijskog oružja, crteži letećih mašina, tenkova, opreme za ronjenje i drugih fantastičnih stvari, vjekovima prije nego što su napravljene.

Čak je dizajnirao i robota, koji je mogao sjedjeti, mahati rukama i pomjerati glavu, dok bi otvarao i zatvarao anatomski vjernu vilicu. ” Mogu da pravim topove, malo oružje, korisno i veoma lijepih oblika, različito od onog koje se koristi.” pisao je umjetnik.

Da Vinči je crtao i različite životinje: pse, mačke, medvjede, konje, pa čak i zmaja. Bez znanja detalja o anatomiji, osim onih koje je mogao da vidi golim okom, nacrtao je „Drvo žila” na kome je prikazao položaj srca, pluća i glavnih arterija u ljudskom tijelu.

Vajar

Mnogo godina je proveo u stvaranju monumentalnih planova za izradu velike skulpture konjanika od bronze („Gran Cavallo”) koja je trebalo da stoji u gradu Milanu, ali rat sa Francuskom nije dozvolio da se ovaj projekat realizuje. Na osnovu privatne inicijative je u Njujorku igrađena skulptura po ovim planovima i 1999. godine je poklonjena gradu Milanu. Huntov muzej u gradu Limerik u Irskoj navodno posjeduje kopiju malog konja u bronzi koja je rad Leonardovog šegrta na osnovu majstorovog projekta.

Arhitekta

Mnogo Leonardovih zapisa se odnosilo na građenje i planiranje gradnje katedrala.

Njegove studije su počinjale ispitivanjem raznih građevinskih alata i pomoćnih sredstava za gradnju. Nadalje, on je nastavio u oblasti koja do tada nije bila ispitivana — u nosivosti stubova i podupirača, kao i svodova i lukova.

Arhitektonska studija

Eksperti su saglasni da je većina njegovih arhitektonskih studija bila teorijski rad. Njegovi radovi su označeni kao „kako projektovati konstrukciju za dekoraciju fasade” ili „kako dekorisati ravan napravljenu za proslave”. Sa druge strane, neki nacrti su interesantni u svojoj ambiciji da predstave ogromne građevine, kružna stepeništa, ulice sa mnogostrukim saobraćajem za pešake i komercijalnim saobraćajem. Ni jedan od ovih planova nije ostvaren.

Kao svoj arhitektonski rad, Leonardo je prezentovao model „idealnog grada” za Ludovika Sforcu. To je zahtijevalo potpuno preuređenje grada Milana što se, naravno, nikada nije ostvarilo. Samo mali broj Leonardovih radova u arhitekturi je ugledao svjetlost dana. Vjerovatno je sarađivao i sa drugim arhitektama, kao sa Bramanteom 1492. godine kod pregrađivanja trga Viđevano i kod nekih profanih objekata. Zna se da je predložio projekat centralne kule Milanske katedrale i 10. maja 1490. godine, iako je odbijen, bio je predložen da radi novi koji nikada nije završio.

1502. napravio je crtež visećeg mosta sa dužinom od 720 stopa u jednom segmentu (240 m), kao dio građevinskog projekta za sultana Bajazita II iz Konstantinopolja. Most je trebalo da bude izgrađen na ušću Bosfora, poznatog kao Zlatni rog. Nikada nije izgrađen, ali je njegova verzija obnovljena 2001. godine, kada je na osnovu njegovog projekta postavljen manji most u Norveškoj.

Na zalasku svog života je radio na projektima dvora kraljeve majke u Romorantinu u Francuskoj, ali, nažalost, ni ovaj projekat se nije realizovao.

Nauka i konstrukcija mašina

Uvjerljive i upečatljive su njegove studije koje su ubilježene u dnevnike koji sadrže 6.000 stranica primjedaba i crteža u kojima se nalaze prelazi između nauke i umjetnosti. Bio je ljevoruk i cijelog života je upotrebljavao ogledalsko pisanje jer se ovako lakše pisalo pomoću pera lijevom rukom.

Cijelog života trudio se da sastavi veliku enciklopediju koja bi sadržala sve sa detaljnim crtežima. Od vremena kako je napustio svoje studije latinskog i matematike, Leonarda su tadašnji naučnici u većini ignorisali kao naučnika.

Leonardo nikada nije objavio i ni na koji drugi način nije širio sadržaje svojih dnevnika. Njegovi zapisi su do 19. vijeka ostali zagonetni i nerazumljivi i nisu imali uticaja na razvoj nauke. U januaru 2005. godine naučnici su otkrili tajne laboratorije koje je on upotrebljavao za studije letećih mašina i koje su bile u srcu Firence, u zapečaćenim manastirskim prostorijama pored Bazilike najsvetije Djevice.

Astronomija

U astronomiji, Leonardo je vjerovao da Sunce i Mjesec kruže oko Zemlje, kao i da je Mjesec pokriven vodom i kao takav odbija svjetlost. Otkrio je uticaje mjeseca na plimu i osjeku.

Anatomija

Leonardo je učestvovao u sjeciranju i to je omogućilo izradu mnogih anatomskih crteža i planirao je velike radove ljudske i uporedne anatomije. Došao je na ideju kako sjecirati oko i taj se način upotrebljavao do 19. vijeka. 1490. godine je stvorio „Kanon proporcija” po idealnim proporcijama muškog tijela koji je popisao u svom radu rimski arhitekta Markus Vitruvijus Polio i ova studija je nazvana „Homo Vitruvius” („Vitruvijanski čovjek”), koji je jedan od najpoznatijih njegovih radova.

Njegova proučavanja anatomije vodila su ka projektu prvog robota u pisanoj istoriji. Projekat se zove i „Leonardov robot”; bio je vjerovatno nacrtan 1495. godine, ali je objavljen tek pedesetih godina 20. vijeka i nije poznato da li je neko pokušao da ga konstruiše.

Ratne mašine

Njegovi dnevnici sadrže i nekoliko pronalazaka vojnih mašina, kao na primjer automatima opremljeni tenk koji se pokreće snagom ljudi ili konja ili kasetnu bombu i to uprkos tome što je rat smatrao za najgoru ljudsku osobitost i djelatnost. Konstruisao je nešto kao top koji je podešavao ugao svoga dejstva, bio pokretan i bio upotrebljiv u ratu. Njegove ideje dale su osnov današnjem oružju kao što su revolveri i automati. Stvorio je radove i projekte koji, iako nisu bili propraćeni matematičkim računicama, kazuju da je Leonardo poznavao zakonitosti i značaj aerodinamike.

Drugi pronalasci

Dalji pronalasci se odnose na podmornicu, na ozubljenu mašinu koje se može smatrati prvim kalkulatorom i automobil koji bi bio pokretan pomoću opruga. Planirao je industrijsko zagrijevanje vode pomoću sunčane energije i paraboličkih ogledala. Pronašao je skafander koji je razradio u svojim studijama, iako se sastojao samo od zvona za glavu i plivajućih plutvi. Posle je dodao i kožno odijelo za plivanje u vodi. Isto tako je konstruisao i bušilicu koja se sastojala od mehanizma sa točkićima i imala je glavu.

Od daljih pronalazaka koji su našli primjenu u današnjem vremenu tu je npr. hidraulična testera. Imao je sistem klimatizacije koji bi redukovao jake promjene klime koje bi pogubno uticale na njegovu laboratoriju. Mjerio je vlažnost vazduha na osnovu mjerenja, u vidu neke vrste vagice, vune i voska i razlike u težini kada vuna povlači vlagu koja se prikazivala na jednoj skali.

Iako većina Leonardovih pronalazaka nije realizovana, mnogi od njegovih projekata su bili tehnološki obistinjeni.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *