Mir-Jam – Biografija

Milica Jakovljević (Jagodina, 22. april 1887Beograd, 22. decembar 1952), poznata pod pseudonimom Mir-Jam, srpska novinarka i književnica. Novinarsku karijeru je započela u beogradskim „Novostima”, a nastavila u „Nedeljnim ilustracijama”. Pod pseudonimom Mir Jam objavila je više ljubavnih priča i romana. Jedna je od samo tri žene, među sto najznačajnijih srpskih novinara, uvrštene u monografiji o dva vijeka srpskog novinarstva (1791-1991).

Biografija

Milica Jakovljević rođena je u Jagodini, u velikoj porodici Jakova Jaše Jakovljevića, državnog činovnika. Jakov Jakovljević je bio udovac sa osmoro djece. Kako je djeci bila potrebna majka ili zamjena za majku, rođaci i prijatelji su mu savjetovali da se oženi izvjesnom Simkom, udovicom bez djece. U to vrijeme, kada u braku nije bilo djece, smatralo se da je ženina krivica, pa ako Simka nije imala djece do sada, neće ih imati ni ubuduće. Ali već posle prve godine braka Simka Jakovljević rodila je kći Milicu. Kako su se državni činovnici često, zbog potrebe službe, selili iz mjesta u mjesto, Simka je tri godine kasnije, 1890. u Knjaževcu rodila sina Stevana, a u Kragujevcu najmlađu ćerku Zoru. Stevan Jakovljević, brat Milice Jakovljević, takođe je postao poznati srpski pisac, autor prvog srpskog bestselera “Srpska trilogija“.

Prema sjećanjima glumice Nevenke Urbanove, Milica Jakovljević je bila “lepa, raskošna plavuša koja je na plaži čitala Rablea u originalu.” Govorila je ruski i francuski jezik. Iako je u svojim djelima pisala uglavnom o ljubavi i braku, sama se nikada nije udavala.

Djetinjstvo i mladost

Djetinjstvo i mladost provela je u Kragujevcu. Završila je Višu žensku školu u Beogradu, gdje se školovala za učiteljicu. Od 1906. do 1919. godine radila je kao seoska učiteljica. Prvu službu dobila je u selu Krivi Vir, ispod Rtnja.

Novinarska karijera

Posle Prvog svjetskog rata, preselila se u Beograd i započela novinarsku karijeru u dnevnim novinama „Novosti”, zatim je pisala u „Nedeljnim ilustracijama”, a po oslobođenju je bila kratko i novinar večernjeg lista „Glas”. Prema sopstvenim riječima (u pismu upućenom Udruženju novinara Srbije) Milica Jakovljević je započela novinarsku karijeru 1. juna 1921. i radila neprekidno do 6. aprila 1941. godine. Prvih 5 godina provela je u „Novostima” a narednih 15 u „Nedeljnim ilustracijama”.

Pod okupacijom, koju je provela na ivici siromaštva i bijede, Milica Jakovljević je 1941. godine odbila poziv da sarađuje u okupacionim dnevnim listovima „Novo vreme” i „Obnova”, pod izgovorom da je umorna i stara, kako ne bi okaljala svoj i obraz brata Stevana, majora kraljevske vojske u zarobljeništvu.

Međutim, 1945. godine, uprkos iznurenosti i godinama, pokušala je da nastavi novinarsku karijeru u „Glasu” koji je posle ilegalnog ratnog perioda (od 1942), nastavio izlaženje u oslobođenom Beogradu 7. novembra 1944. Uoči aprilskog sloma Kraljevine Jugoslavije 1941. godine, Udruženje novinara Srbije imalo je 264 člana, među kojima je bilo svega 12 žena. Drugi svjetski rat je prepolovio članstvo. Ništa bolje nisu prošle ni njegove članice. Tri nisu dočekale oslobođenje, jedna je osuđena na robiju zbog saradnje sa okupatorom, tri su prestale da se bave novinarstvom, a samo ih je pet obnovilo članstvo 1945. godine, među njima i Milica Jakovljević.

U monografiji o dva vijeka srpskog novinarstva (1791-1991), među sto najznačajnijih novinara uvrštene su samo tri žene – Maga Magazinović, Desa Glišić i Milica Jakovljević – Mir Jam.

Posleratne godine

Prema tadašnjim pravilima Udruženja, novinar koji šest mjeseci bude nezaposlen gubi status novinara. Milica Jakovljević nije uspjela da se održi u „Glasu”. Od pet novinarki ona je bila najstarija i nije mogla da izdrži preveliki novinarski napor, koji u tadašnjim uslovima („nema odmora dok traje obnova”) nije imao ograničene ni normu ni vrijeme. Udruženje je 1945. godine izbrisalo iz članstva 22 novinara. Među njima je izbrisana i Mir-Jam. Po okrutnom slovu pravila, brisana je iz članstva Udruženja 14. decembra 1945. godine. Legendarna Mir-Jam, iskusni novinar i publicista, 1945. uzaludno je pokušavala da se zaposli. Na sjednici Saveza književnika Jugoslavije Oskar Davičo potpisao joj je profesionalnu osudu: „Neki drugovi ne pišu borbeno, onako kako naša stvarnost zahteva. Oni ne pišu komunistički, pišu buržujski sentimentalno i sladunjavo, kao Mir Jam”. Molba za zaposlenje Mir Jam odmah je odbijena s obrazloženjem da je imala prekid u radu deset mjeseci, zbog čega je izgubila status novinara. Prećutano je da je „prekid” nastupio jer je Milica odbila da radi u okupacionoj štampi.

Uprkos izrazima lojalnosti i svom angažovanju u novoj vlasti Stevan Jakovljević nije mogao da spase svoju sestru Milicu. Uspio je samo da joj obezbijedi malu penziju. Posle rata, do kraja života, živjela je vrlo bijedno. Nova vlast odbacila ju je bez zvaničnog objašnjenja. „Rehabilitovana” je tek 1972. postavljanjem predstave „Ranjeni orao” po njenom romanu na scenu Ateljea 212.

Godine 1972. rodbinu, koja je mislila da ima autorska prava, iznenadio je tada bivši beogradski knjižar Ivan Veselinović, koji se pojavio s ugovorom iz 1946. kojim mu je Milica Jakovljević prenosi sva autorska prava. Na pozadini dokumenta Mir-Jam se zahvaljivala „anđelu čuvaru” Veselinoviću jer joj je „dao novac da kupi nešto uglja” da se ne smrzne. U raspravu o autorskim pravima se umiješala opština Stari grad, podsjećajući da je svojevremeno, Zakonom o nacionalizaciji Veselinoviću oduzeto preduzeće, uključujući i sve ugovore. Tako se opština deklarisala kao nasljednik Mir-Jam i njenih autorskih prava, od kojih je rodbina dobijala zagarantovani dio.

Javnosti nije poznato kako je Mir-Jam provela poslednje godine života. Početkom zime 1952. godine dobila je zapaljenje pluća koje je za nju imalo koban ishod. Umrla je 22. decembra, okaljanog imena i djela. Vijest o njenoj smrti nisu objavile ni jedne tadašnje novine. Za razliku od Džejn Ostin, sa kojom su je svojevremeno poredili, a čija je kuća pretvorena u muzej posvećen ovoj spisateljici, kuća u Molerovoj ulici u Beogradu, u kojoj je Milica Jakovljević živjela, umrla, ali i napisala sva svoja djela, srušena je. Nigdje nema njene spomen ploče, biste, niti ulice sa njenim imenom.

Književni rad

Široj javnosti Milica Jakovljević ostala je poznata po svojoj pitkoj prozi koja je obilježila domaću književnost između dva svjetska rata. Pod pseudonimom Mir-Jam objavila je više ljubavnih priča i romana. Laki, ljubavni sadržaji, kao i jednostavan, često sladunjav i iznad svega slikovit stil, obezbijedili su njenim romanima stalnu popularnost. Stvarnu vrijednost njenih romana predstavlja detaljno i autentično dočaravanje života i vrijednosti građanske klase u međuratnoj Jugoslaviji, koje joj je donijelo nadimak Džejn Ostin srpske književnosti.

1939. odvažila se da napiše i pozorišnu dramu „Tamo daleko”, koja je, sa Žankom Stokić u glavnoj ulozi, trijumfalno izvedena.

Bila je najpopularnija i najčitanija spisateljica u Kraljevini Jugoslaviji ali je posle oslobođenja odbačena, bez zvaničnog objašnjenja. Mnogi su se prilagodili novom poretku i „stvaranju novog čoveka”. Ona nije.

Objavljena dela

Romani

  • Ranjeni orao
  • To je bilo jedne noći na Jadranu
  • Nepobedivo srce
  • Otmica muškarca
  • Greh njene majke
  • U slovenačkim gorama
  • Samac u braku
  • Mala supruga
  • Izdanci Šumadije – autobiografski roman
Zbirke pripovjedaka
  • Dama u plavom
  • Devojka sa zelenim očima
  • Časna reč muškarca
  • Sve one vole ljubav

Pozorišni komadi

  • Tamo daleko
  • Emancipovana porodica
Ekranizovani romani
Pozorišne predstave
  • Tamo daleko (1939.)
  • Ranjeni orao (Atelje 212, 1972.)
Feminističko angažovanje

Mir-Jam se zalagala i za ženska prava. U vrijeme kada je većina dama još bila neobrazovana i potlačena, ona se borila za rodnu ravnopravnost, baveći se suštinskim problemima ženskog pola. Izdvojila se tekstom „Treba li podići ženi spomenik”, zalažući se da se damama prizna svako umijeće.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *