Rafaelo – Biografija

Rafaelo Santi da Urbino (ital. Raffaello Santi da Urbino; Urbino, 6. april 1483Rim, 6. april 1520) jedan je od najpoznatijih slikara italijanske renesanse.

Rafaelo Santi
Selfportrait of Raffaelo, Uffizi Florence.jpg

Pretpostavljeni portret Rafaela
Datum rođenja 6. april 1483.
Mesto rođenja Urbino
Datum smrti 6. april 1520. (37 god.)
Mjesto smrti Rim
Najvažnija djela

Rođen je 6. aprila 1483. u Urbinu, od oca Đovanija Santija (1435—1494), koji je na dvoru Montefeltro bio zaposlen kao slikar i majke Mađe de Batista Čarle.

Pored oca Rafael upoznaje poznate slikare koji su u to vrijeme takođe radili takođe na dvoru u Urbinu. Na mladog Rafaela su naročiti utisak ostavile geometrijski oblikovane slike Pjero dela Frančeska.

Prvo obrazovanje u slikarstvu Rafaelo dobija kod svog oca, koji je samim tim i njegov prvi učitelj. Kada je prešao u radionicu kod Pjetra Vanučija (Peruđina) nije poznato da li još u vremenu dok mu je otac bio živ i od njega preporučen, ili tek nakon njegove smrti, a smatra se i da ga je slikar Timoteo Viti lično preporučio Peruđinu. Po Vazariju koji je pisao o Rafaelovom životu, to bi bilo 1494. Peruđino je u to vrijeme imao veliku radionicu u Peruđi i u Firenci gdje je obučavao veliki broj učenika.

7. oktobra 1491. umire mu majka, a tri godine kasnije umire mu i otac, 1. avgusta 1494. u Urbinu.

Gavari raspeće, 1502, ulje na drvu, 283 x 167,3 cm, Nacionalna galerija, London.

Rafael je bio enormno produktivan i vodio je neobično veliku radionicu. On je uprkos svojoj ranoj smrti u 37. godini života, ostavio za sobom veliki broj radova. Mnogi njegovi radovi se nalaze u Vatikanskoj palati, pri čemu su freske u Rafaelovim sobama centralni i najveći radovi u njegovoj karijeri. Njegovi najpoznatiji rad je Atinska škola u vatikanskoj Stanza della Segnatura. Nakon njegovih ranih godina u Rimu veliki dio njegovog rada izveden u njegovoj radionici polazeći od njegovih crteža, sa znatnim gubitkom kvaliteta. Bio je izuzetno uticajan tokom svog života, mada je izvan Rima njegov rad bio poznat uglavnom iz njegovog kolaborativnog štampanja.

Nakon njegove smrti, uticaj njegovog velikog rivala Mikelanđela bio je sve rasprostranjeniji do 18. i 19. vijeka, kada su Rafaelovi mirniji i harmoničniji kvaliteti ponovo smatrani najvišim modelima. Njegova karijera prirodno pada u tri faze i tri stila, prvi je opisao Đorđo Vazari: njegove godine u Umbriji, zatim period od oko četiri godine (1504–1508) tokom koga je apsorbovao umjetničku tradiciju Florence, čemu je slijedilo njegovih zadnjih hektičkih i trijumfalnih dvanaest godina u Rimu, radeći za dvoje papa i njihove bliske saradnike.

Biografija

Vjenčanje Djevice, 1504, ulje na platnu, 170 x 117 cm, Brera, Milano.

Bio je učenik kod svog oca zlatara i kipara Đovanija Santija, koji je radio za humanistu i ljubitelja umjetnosti, vojvodu Urbina, Federika III Montefeltra. Rafael je rođen i odrastao u njegovoj palati u Urbinu koju je dizajnirao Frančesko Laurana, a koja je tada bila na glasu po svojoj umjetnosti. Njegova majka, Magija, preminula je 1491, a Rafaelov otac, koji se u međuvremenu ponovno oženio, preminuo je 1494, te je Rafael postao siroče s nepunih 11 godina. Njegov ujak Bartolomeo je postao njegov staralac, koji je prepustio mladom Rafaelu vođenje očeve radionice. Rafaelov otac mu je osim velikog bogatstva ostavio i dobre veze s mnogim umjetnicima tog doba, što mu je pomoglo kasnije u njegovoj karijeri.

Gospa od češljugara, 1505.-‘06., ulje na drvu, 107 x 77 cm, Ufici, Firenca.

Između 1498. i 1500. radio je u radionici umbrijskoga slikara Peruđina u Peruđi. U prvom razdoblju stvaralaštva radio je u duhu Peruđinovog slikarstva pretežno kompozicije iz života blažene djevice Marije. Likove smirene ljepote smještao je u prostore s dubokim perspektivnim rješenjima (Krunidba majke božje; Madona Konestabile; Vjeridba blažene djevice Marije). 1501. dobio je titulu „majstora“, čime je njegovo školovanje bilo okončano. Njegovo prvo samostalno djelo bila je oltarna slika za crkvu sv. Nikole Tolentinskog u mjestu Čita di Kastelo (danas sačuvana samo u djelovima koji su u različitim muzejima), a najpoznatije djelo mu je oltarna slika Raspeća u obližnjoj crkvi sv. Dominika.

Od jeseni 1504. Rafael boravi i radi u Firenci na svojim prvim slikama. Tu se upoznaje sa radovima ondašnjih slikara, Leonarda da Vinčija, Andrea del Sarta, Mikelanđela i Fra Bartolomea. U Firencu je došao sa namjerom da ostane nekoliko mjeseci i da prouči radove tih slikara, međutim, tu ostaje četiri godine i 21. aprila 1508. potpisuje pismo koje je poslao svom stricu sa „Rafaelo, slikar u Firenci”.

Firentinski uticaj

Rafael je vodio “nomadski” život, radio je u raznim centrima u sjevernoj Italiji, ali je proveo dobar deo vremena u Firenci, možda oko 1504. Međutim, iako je tradicionalno datiranje njegovog “firentinskog razdoblja” oko 1504—08., on vjerovatno nikada nije bio stalni stanovnik Firence. Možda je isprva posjetio grad kako bi osigurao materijale za radionicu u Peruđi, dobivši mogućnost da asimilira uticaj firentinske umjetnosti, gradeći svoj originalni stil. Freske u Peruđi iz oko 1505. pokazuju novi monumentalni kvalitet u kompoziciji, što može da predstavlja uticaj Fra Bartolomea, za kojeg Vasari kaže da je bio prijatelj Rafaela. Međutim najupečatljiviji uticaj u radu tih godina je Leonardo da Vinci, koji se vratio u grad 1500—1506. Rafael je počeo da koristi dinamične i složene kompozicije, a iako su njegove figure još uvijek uglavnom mirne, napravio je studije borbe golih muškaraca, jedne od opsesija firentinskog razdoblja. Drugi crtež je portret mlade žene koja koristi tročetvrtinski piramidalni sastav tek završene Mona Lise, ali još uvijek izgleda potpuno rafaelovski. Još jedna Leonardova kompozicija je piramidalna Sveta porodica koju Rafael ponavlja u nizu radova koji ostaju među njegovim najpoznatijim štafelajnim slikama. Tu je i Rafaelov crtež Leonardovog izgubljenog djela Leda i labud, iz kojega je iskoristio kontrapost pozu na svojoj slici Sveta Katarina Aleksandrijska. Takođe je usavršio i svoju verziju Leonardovog sfumato modelovanja, čime daje suptilnost svom slikanju, ali čuva lagano jasno svijetlo Peruđina.

Leonardo je bio više od trideset godina stariji od Rafaela, dok je Mikelanđelo, koji je bio u Rimu u tom razdoblju, bio stariji tek osam godina. Rafael je bio svjestan njegovih djela u Firenci, što se može vidjeti na njegovom Skidanju s krsta gdje npr. Velflin prepoznaje uticaj Gospe s Mikelanđelovog Doni tondoa u klečećoj figuri na desnoj strani, ali ostatak slike je daleko od njegovog ili leonardovog stila i postaje rafaelov prepoznatljiv stil koji se temelji na plastičnosti i monumentalnosti.

Rimsko doba

Portet Pape Julija II, 1512, ulje na platnu, 108,7 × 81 cm, palata Piti, Firenca.

Rafaelov autoportret u desnom uglu Atinske škole, Vatikan 1514.

Krajem 1508. po preporuci Bramantesa, Rafael dobija poziv od pape Julija II da dođe u Rim kako bi uljepšao privatne odaje sa freskama u Vatikanu.

U Rimu dobija nalog od pape da freskama ulepša tri sale (Stance). Devet godina je radio na te tri Stance u Vatikanu:

  • 1509. — 1511. u tom vremenu je radio na prvoj sali Stanza della Segnatura
  • 1511 — 1514. Stanza d'Eliodoro
  • 1514 — 1517. Stanza dell'Incendio di Borgo

1511. godine Rafaelo upoznaje Mikelanđela koji je radio tavanicu Sikstinske kapele. Kroz poznanstvo sa Sebastijanom del Pjombom, koji je takođe u to vrijeme radio u Rimu, Rafaelo se upoznaje sa venecijanskim slikarstvom. Kod svih fresaka koje je Rafael uradio za Vatikan, pomagali su mu učenici iz njegove radionice kao i ostali radnici koje je angažovao.

Kod programa za Sala di Constantino za koju je Rafaelo napravio idejnu skicu očigledno je malo figura koje je on lično svojom rukom nacrtao, a dalje izvođenje preuzeli su njegovi učenici od 1520. do 1524. Đulio Romano i Đovani Frančesko Peni.

Tokom radova na stancama umire papa Julije II 21. februara 1513. i Đovani de Mediči dolazi kao papa Lav X na presto 11. marta. I novi papa je takođe bio privržen Rafaelu i nakon smrti Bramantesa 11. marta 1514. proglašen je za nasljednika, i već 1. aprila te iste godine Rafaelo postaje arhitekta i izvođač radova.

1515. postaje konzervator antičkih spomenika u Rimu, a pritom ga podržava njegov prijatelj Baldasare Kasfiljone. Novembra te godine Rafaelo kupuje kuću u Borgo. Prvih sedam tepiha koji su tkani u Flandriji, okačeni su 20. decembra 1519. na zidove u Sikstinskoj kapeli. Na Veliki petak, 6. aprila 1520. u 37. godini života Rafael umire od neprekidne visoke temperature. Sahrana se izvršila sledećeg dana uz veliku počast, a sahranjen je u Panteonu.

Isusovo preobraženje, (Vatikanski muzeji, iz 1516—20.) je ostala nedovršena po Rafaelovoj smrti i dovršili su je njegovi učenici.
Djela

Rafael je majstor sklada, a njegova umjetnost je lirska i dramska. On je bio najreprezentativniji slikar renesanse koji je u svoju umjetnost uklopio sve dotadašnje spoznaje i iskustvo umjetnosti (kjaroskuro, sfumato i kompozicije od Leonarda, te karakternost i voluminoznost likova od Mikelanđela).

U firentinskom razdoblju nastaju njegove velike oltarne slike (Madona pod baldahinom; Polaganje u grob), veći broj Gospi (Madonna u zelenom (1505., Sveta porodica (1507.), Vjenčanje djevice (1504., Madonna del Granduka; Madona sa češljugarom; Madona Tempi; Madona Kolona; Lijepa vrtlarka, tzv. La Belle Jardinière), nekoliko prikaza svete porodice i portreta (Angiolo Doni), te mnogobrojni crteži i studije aktova. Njegova rana slika Vjenčanje djevice (Brera) pokazuje lirsku atmosferu; hram je u pozadini, komplikovana izvedba perspektive … nagoveštavaju Rafaelove kasnije radove kao arhitekte. Bio je i izvrstan portretista te je razvio svoj način slikanja Bogorodice kao čiste i idealizovane. Ona će postati modelom generacija slikara koji slijede.

Dok je Mikelanđelo radio na plafonu Sikstinske kapele, Rafael je slikao freske u Vatikanskim polujavnim sobama – stance (oko 1510). Troje od ovih fresaka, Atinska škola, Sveti razgovori i Poetika, su slavna remekdjela koja predstavljaju vrhunske discipline koje su se poštovale u renesansi: filozofiju, religiju i umjetnost. Predivno komponovane, jasne i mirne; one zrače spokojnošću.

Povremeno se ogledao i u scenografiji (Lodoviko Ariosto, Zamjena osoba, 1519). Za boravka u Rimu izradio je više portreta visoke umjetničke vrijednosti (Baldasare Kastiljone; Kardinal Tomaso Inghirami; Žena s velom; Julije II; Leon X s kardinalom Điulijem de’ Mediči i Luiđijem de’ Rosi) te nekoliko madona, u kojima je dosegnuo vrhunac svojeg izraza (Madona di Foligno; Madona dela sedija; Sikstinska madona i poznata okrugla slika, Madona dela seđiola). Poslednje su mu velike kompozicije Sv. Sisilija sa svecima i Isusovo preobraženje, koje su dovršili Điulio Romano i Điovan Franćesko Peni.

Kao graditelj sljedbenik je Bramanteova stila visoke renesanse i klasicizma Andrea Paladija. Projektovao je veći broj građevina: vilu Madama, palate dela Vale i Vidoni-Kafareli te grobnu kapelu Čiđi u crkvi Sta Marija del Popolo u Rimu.

 Slikarski materijali

Rafael je naslikao nekoliko svojih radova na drvenoj podlozi (Madonna of the Pinks) ali je isto tako koristio platno (Sistine Madonna) i bio je poznat po upotrebi sušnih ulja kao što su lanena ili orahova ulja. Njegova paleta je bila bogata i koristio je gotovo sve dostupne pigmente kao što su teget, olovo-limeno-žuti, karmin, cinober, alizarin, verdigris i oker. U nekoliko njegovih slika (Ansidei Madonna) koristio je i rijetki ekstrakt stabla Paubrasilia, metalni prah zlata i čak manje poznati metalni prah bizmuta.

Radionica

Vasari navodi da je Rafael na kraju imao radionicu sa pedeset učenika i pomoćnika, od kojih su mnogi kasnije postali značajni umjetnici. Ovo je vjerovatno bio najveći radionički tim sastavljen pod bilo kojim starim majstorom slikarstva, i daleko prevazilazi normu. Tim je obuhvatao uspostavljene majstore iz drugih delova Italije, koji su vjerovatno radili sa svojim timovima kao podizvođačima, kao i učenike i šegrte. Postoji veoma malo dokaza o unutrašnjim radnim aranžmanima radionice, osim samih umjetničkih djela, koje je često teško dodijeliti određenoj ruci.

Galerija

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *