Sergej Rahmanjinov – Biografija

Sergej Vasiljevič Rahmanjinov (rus. Сергей Васильевич Рахманинов, Semjonovo, 1. april 1873. – Beverli Hils, 28. mart 1943.), ruski pijanista, dirigent i kompozitor.

Rahmanjinov, smatran od mnogih najvećim pijanistom čitavog XX vijeka, posjedovao je legendarne tehničke mogućnosti i osjećaj za ritam – njegovi dugački prsti su pokrivali 13 intervala na klavijaturi (raspon od 30 centimetara). Kao kompozitor stvorio je, između ostalog, četiri klavirska koncerta, tri simfonije, dvije klavirske sonate, tri opere, 24 preludija, više horskih djela, rapsodiju na temu Paganinija. Većina njegovih djela je u stilu poznog romantizma srodno Čajkovskom ali i pod očitim uticajem Šopena i Lista.

Biografija
Mladost

Rođen je u Semjonovu, blizu Novgoroda u sjeverozapadnoj Rusiji, u imućnoj porodici. Roditelji su od mladog Sergeja očekivali nastavak već uhodane vojne karijere. Otac mu je, naime, bio oficir, a majka generalova kći, tako da je Sergeju, već po inerciji, bilo predviđeno visoko mjesto u vojnoj hijerarhiji. Njegovi roditelji su bili pijanisti amateri, a svoje prve časove klavira dobio je od majke na njihovom imanju u Onjegu. Roditelji ipak nisu primijetili izuzetan talenat koji je posjedovao mladi Sergej.

Zbog finansijskih poteškoća, porodica se preselila u Sankt Peterburg gdje je Sergej pohađao Konzervatorijum, prije nego što je prešao u Moskvu, gdje su mu učitelji klavira bili Nikolaj Zverev i Aleksandar Siloti. Moskovski život s proslavljenim Zverevom nije bio lak, jer je stari mentor imao čelični karakter, svoju gotovo vojničku disciplinu je praktikovao na učenicima.

Već u svojim ranim godinama Sergej je pokazao veliku vještinu i u komponovanju. Dok je još uvek bio na studijama, napisao je operu iz jednog čina – Aleko (za koju je nagrađen zlatnom medaljom za kompoziciju), svoj prvi koncert za klavir i svoj čuveni Preludijum u c-molu. Rahmanjinov je Zverevu povjerio svoju želju da komponuje više, tražeći posebnu sobu gdje bi mogao da komponuje u miru i tišini, ali je Zverev videći u njemu samo pijanistu, prekinuo svoje veze sa njim. Tišina na relaciji Rahmanjinov-Zverev je trajala pune tri godine. Međutim, nakon velikog uspjeha Aleka, Zverev ga je prihvatio kao pijanistu i kompozitora. Prva ozbiljnija djela za klavir je komponovao i izveo kao učenik kod Zvereva dok je imao trinaest godina. 1892, sa devetnaest godina, završio je svoj Koncert za klavir br. 1 (Op. 1, 1891) koji je preradio 1917.

Početne prepreke

Rahmanjinova Simfonija br. 1 (Op. 13, 1896) imala je svoju premijeru 27. marta 1897. godine, ali je bila uništena kritikama. Ovaj očajan prijem svog djela, zajedno sa stresom koji je izazvalo protivljenje Crkve njegovoj ženidbi sa svojom rođakom Natalijom Satinom, dovela je Rahmanjinova do nervnog sloma.

Tokom narednih godina veoma malo je stvarao, sve dok nije krenuo na časove autosugestivne terapije koje je držao psiholog Nikolaj Dal. Ubrzo je povratio svoje samopouzdanje i stvorio djelo koje je posvetio Dr. Dalu – „Koncert za klavir br. 2“ (Op. 18, 190001), melodiju koja jednostavno ostavlja bez daha. DJelo je veoma dobro primljeno na premijeri na kojoj je Rahmanjinov bio solista i do danas je ostalo kao jedno od njegovih najpopularnijih kompozicija.

Posle godina proganjanja, konačno mu je, 1902. dozvoljeno da se oženi Natalijom, a u njihovom braku koji je trajao do kompozitorove smrti, dobili su dvoje djece. Posle nekoliko uspješnih nastupa u svojstvu dirigenta, 1904. godine mu je ponuđen posao dirigenta u Boljšoj teatru, koji je zbog političkih razloga morao da napusti dvije godine kasnije. Zatim se, 1908. preselio u Italiju, a kasnije i u Njemačku, čekajući da se politička situacija u Rusiji normalizuje. U to vrijeme je napisao i svoju bravuru – Koncert za klavir br. 3 (Op. 30, 1909.), putovao je dosta po svijetu i dirigovao u brojnim respektabilnim teatarskim kućama.

Emigracija u SAD

Svoju prvu turneju u Sjedinjenim Američkim Državama, kao pijanista, je imao tokom 1909. godine, a ova veoma uspješna turneja ga je učinila popularnom ličnošću u Americi.

Nakon Oktobarske revolucije iz 1917, koja je značila kraj stare Rusije, Rahmanjinov je, poput mnogih drugih ruskih umjetnika, zajedno sa svojom porodicom zauvijek napustio svoju otadžbinu.

Emigracijom u Ameriku 1918. godine, započeo je novi period njegovog života i stvaranja, u kome je kompozitorska aktivnost ostala, nažalost, tek u drugom planu, dijelom zbog toga što je morao držati veliki broj koncerata kako bi izdržavao porodicu, a dijelom i zbog nostalgije za rodnim krajem. Pad u stvaralaštvu Rahmanjinova je bio značajan. Između 1892. i 1917. (za vrijeme života u Rusiji) napisao je 39 kompozicija, dok je u periodu između 1918. i njegove smrti 1943, živjeći u SAD, završio samo 6 djela.

Kako su godine prolazile, bio je sve više melanholičniji i svjesniji činjenice da se više nikada neće vratiti u svoju voljenu otadžbinu. Mnogi koji su ga poznavali, kasnije su ga opisivali kao najtužnijeg čovjeka koga su ikada znali. Uprkos tome, njegova „Rapsodija na temu Paganinija“, danas jedno od njegovih najpoznatijih djela, je napisano u to doba (1934.) u Švajcarskoj.

Rahmanjinov i njegova žena postali su američki državljani 1. februara, 1943. Njegov poslednji koncert koji je održan 17. februara, 1943. na Univerzitetu u Tenesiju, proročki je sadržao Šopenovu sonatu u kojoj je čuveni posmrtni marš.

Smrt

Grob Sergeja Rahmanjinova

Rahmanjinov se osjećao bolesno na koncertnoj turi pozne 1942. godine. Otkriven mu je melanom. Njegova porodica je bila obaviještena ali on nije. Program poslednjeg koncerta, održanog 17. februara 1943. u gimnaziji Alumni na univerzitetu Tenesi u Knoksvilu, uključivao je Sonatu za klavir br. 2 Šopena, čiji je treći stav poznati posmrtni marš (Marche funèbre). Nakon koncerta osjećao se toliko loše da je morao da se vrati u svoju kuću u Los Anđelesu.

Rahmanjinov je umro od melanoma 28. marta 1943. godine na Beverli Hilsu u Kaliforniji, četiri dana prije svog 70-og rođendana. Na sahrani, hor je pjevao Svenoćno bdenije (op. 37). Rahmanjinov je želio da bude sahranjen na njegovom imanju u Švajcarskoj, ali zbog Drugog svjetskog rata to je praktično bilo nemoguće. Sahranjen je 1. juna na groblju Kencisko u Njujorku.

Djela

Portret Sergeja Rahmanjinova (1925), Konstantin Somov (1869—1939)

Pored brojnih klavirskih komada i kamerne muzike pisane za klavir, brojnih simfonijskih djela, sve do operskih i duhovnih, pažnju posebno zaslužuju i često se u svijetu i integralno izvode – njegova četiri klavirska koncerta i jedna koncertna rapsodija na Paganinijevu temu za klavir i orkestar. Ova je djela Rahmanjinov stvarao praktično tokom cijelog stvaralačkog vijeka.

Koncert za klavir i orkestar br. 2 u c – molu (Op. 18, 1901.), svakako je najpopularnije majstorovo djelo u ovom muzičkom rodu. Komponovan je u najljepšem periodu Rahmanjinovog života i rada i obiluje bogatstvom muzičkih ideja, za koje je karakteristično da se kreću, takoreći meditiraju oko jedne melodijske osnove, često i oko jedne osnovne note. Ovakav meditativan način muzičkog stvaranja, posebno će karakterisati tri kasnije majstorove opsežne, jednosatne simfonije. Tri stava Koncerta (Moderato, Adagio sostenuto, Allegro scherzando) obrazuju cjelinu trajanja 34 minuta.

“Šest muzičkih trenutaka” (Op. 16, 1896.), svojevrsnu svitu kontrastnih karakternih studija u kojima do punog izražaja dolazi autorova nepresušna melodijska i harmonijska invencija, Rahmanjinov je komponovao 1896. u 23. godini. Ovaj majstorski ciklus napisan je u razdoblju između nastanka Prve simfonije u d-molu (1895) i njene neslavno propale premijere održane pod dirigentskim vođstvom Aleksandra Glazunova (Sankt Peterburg, 1897.), koja je mladog kompozitora gurnula u duboku stvaralačku krizu.

Premda svojim žanrovski određenim nazivom ova prelijepa Rahmanjinovljeva klavirska partitura priziva u sjećanje istovjetno naslovljen ciklus Franca Šuberta (Moments musicaux, D. 780), ono što je zajedničko tim dvijema partiturama jedino je njihova nominalna istovjetnost. Za razliku od Šuberta, ovde su posrijedi raznolikije i snažnije kontrastne kompozicije sa mnogo visokih tehničkih zahtjeva. Raznovrsnost tonske topline u ovom izvanrednom ciklusu seže od široko razvijenog intimizma, gotovo nokturalno zasnovanog trećeg dijela (Andante cantabile u h-molu) sve do zasićene tonske bujice četvrtog dijela (Presto u e-molu), koji je dramatski napet, olujni ugođaj, s brzim pasažima najprije u desnoj a zatim u obije ruke. Temu koja izražajno postaje sve snažnijom karakteriše punktiran uzmah prije svakoga skoka. Nezaustavljiv porast sloga logično dovodi do završne eksplozije. U ovom ciklusu više nema baš ni jednog momenta salonske muzike, čime su – ponekad bile opterećene njegove kompozicije. Nastavljajući, na njemu posebno dragocjenim kompozitorskim iskustvima Šumana i Šopena, mladi Rahmanjinov upravo u ovoj partituri na inventivan i osoben način bitno produbljuje izražajnost svoje klavirske muzike, koja će kroz samo nekoliko godina dostignuti vrhunac u majstorskim ciklusima „Deset preludija“ (Op. 23, 1901-1903) i „Trinaest preludija“ (Op. 32, 1910.).

U svakom, od ova dva ciklusa (Op.23 i Op. 32.), se nižu, po načelu kontrasta, poređane lirske i dramske situacije, tehnički ili muzikalno zahtjevniji doživljaji, koji na neki čudan način ipak svi proizlaze iz sličnog melodijsko-harmonijskog jezgra. Četvrti preludijum iz Op. 23, u d-duru (Andante cantabile) je lagana, melodiozna meditacija sa zanimljivim višeglasnim kontrapunktom u desnoj ruci. Unutar harmonijskog tkiva pritom dolazi do neprestanog zamućivanja i bistrenja osnovnog tonaliteta. Sedmi preludijum (takođe iz Op.23), u c-molu (Allegro) uporno je tonsko talasanje iz kojeg postupno izbijaju melodijski obrisi. U strukturalnom pogledu to je pandan Ravelovom zvučnom svijetu.

Napisao je „tri simfonije“ od kojih se Prva simfonija u d-molu (Op. 13, 1895.) koja je doživjela veliki neuspjeh na svojoj premijeri, danas smatra njegovom najboljom. Prepuna je mladalačkog entuzijazma, uzvišenih melodija, pokazuje početak njegove opsesije ruskim pravoslavnim pjesmama, motivsko korišćenje zvona. Druga simfonija u e-molu (Op.27, 1908.) i Treća simfonija (Op. 44, 1937.) su bile mnogo popularnije. Njegova Druga simfonija se satoji od četiri stava (Largo – Allegro moderato, Allegro molto, Adagio, Allegro vivace) koja su prožeta dramatičnim sekvencama koje se identifikuju sa ruskom simfonijskom tradicijom, zasnovanom od njegovih romantičarskih prethodnika, koji naglašavaju motiv i neprekidni, prelijepi tok melodije.

Rahmanjinov je napisao dva velika horska djela : „Liturgija Sv. Jovana Zlatoustog“ (Op. 31, 1910.) djelo simfonijskih proporcija koje je napisao za manje od tri nedjelje i „Svenoćno bdenije“ (Op. 37, 1915.), koje je veoma dobro prihvaćeno od strane publike i kritike, a samom Rahmanjinovu je to bilo jedno od svoja dva omiljena djela. Njegovo drugo omiljeno djelo jesu „Zvona“ (Op. 35), djelo pisano za hor i orkestar, zasnovano na istoimenoj poemi Edgara Alana Poa.

Njegova kamerna muzika obuhvata „Elegični trio“ (Op. 9, 1893.), klavirski trio napisan u sjećanje na Čajkovskog i sastoji se iz tri stava (Moderato, Quasi variazione, Allegro risoluto). Takođe, dobro je poznata i „Sonata za čelo i klavir“ (Op. 19, 1901.), koju je posvetio svom prijatelju, vrsnom violončelisti Brandukovu i koje otkriva njegovo neobično detaljno znanje o ekspresivnim kvalitetima violončela, ali i klavira; jer se klavir u većini taktova ne ponaša kao podređeni, već katkad i dominantni partner.

Mada Rahmanjinov nije prvenstveno poznat kao operski kompozitor (napisao je svega tri opere), ipak se svi slažu da je u partiturama njegovih opera postigao jedan zavidni vrhunac. Naročito to važi za Aleko koju je volio Čajkovski i najčešće je, zbog strukturalnih sličnosti upoređivao s Leonkavalovom Kavalerijom rustikanom. Rahmanjinov je za temu uzeo poemu Aleksandra Puškina Cigani. Aleko, mladić koji na strasan i uvjerljiv način pokazuje želju za jednim nesputanim životom i slobodnom ljubavlju, stradaće kada tim načelima pridruži gorljivu posesivnost. Ali, Rahmanjinov će ga i tada slikati s velikim simpatijama, dajući u Aleku po prvi put veliki zamah svom melodijskom stilu i sjajno orkestriravši ovu „jednočinku“.

Ovaj kolosalni pijanista najradije je svirao muziku Frederika Šopena, Franca Lista i Roberta Šumana, a s izuzetkom Drugog klavirskog koncerta sasvim rijetko je izvodio svoja djela. Uvijek je govorio da su mu svoje kompozicije previše duge; često ih je skraćivao pa je šta-više i drugim pijanistima govorio da učine isto.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *