Benny Goodman – Kralj swinga

Beni Gudman (engl. Benny Goodman), pravo ime Beno Gutman (mađ. Benő Guttman; Čikago, 30. maj 1909Njujork, 13. jun 1986) američki džez muzičar jevrejsko-mađarskog porijekla poznatiji kao „Kralj svinga“ (King of Swing) ali i kao „Patrijarh klarineta“ i „Profesor“.

Djetinjstvo

Beni Gudman je rođen u Čikagu kao sin siromašnih jevrejskih emigranata iz Mađarske. U svojim ranim godinama postaje dobar muzičar. Sa 10 godina prvi put uzima klarinet u ruke. U šesnaestoj godini na jednom nastupu imitirao je Teda Luisa a u publici se našao Ben Polak. Nedugo nakon toga Beni Gudman se pridružuje orkestru Bena Polaka, u to vrijeme jednom od najboljih orkestara Čikaga. Ubrzo posle toga, Gudmanov otac gine u saobraćajnoj nesreći.

Karijera

Gudman napušta Njujork i postaje uspješan muzičar u periodu između 1920. i 1930. godine. Prvu ploču snima 1926. godine zajedno sa Polakovim bendom. Prije nego što će osnovati sopstveni bend, svirao je u bendovima Teda Luisa, Ajšama Džonsa i Reda Nikolsa.

Godine 1932. Gudman osniva sopstveni bend a 1934. učestvuje u audiciji NBC-ija za “Let's Dance” radio-program.

Zajedno sa Flečerom Hendersonom osniva bend u kojem je Henderson pisao aranžmane. U bendu su po prvi put zajedno nastupali bijeli i crni muzičari što je u ono vrijeme bilo nepojmljivo. Formiranjem ovog benda nastaje sving, novi pravac u američkoj muzici.

Koncert u Karnegi holu

Krajem 1937. godine, Gudmanov producent Vin Nejtanson predložio je Gudmanu i njegovom bendu da nastupe u Karnegi holu u Njujorku.

Koncert je održan 18. januara 1938. godine. Sedam dana pred koncert, ulaznice (2,760 mesta) su bile rasprodate uprkos tada visokoj cijeni od 2,75 američkih dolara. Reakcija publike je u početku bila prilično mlaka, što je podsjetilo bend na par ranijih koncerata u kojima su kao gosti nastupali članovi orkestara Djuk Elington i Kaunta Bejsija i koji takođe nisu dobro prošli. Ali, kako je koncert odmicao, sve se promijenilo. Neke od potonjih numera su dobro primljene, a vokalnu deonicu Marte Tilton u kompozicijiLoh Lomond“, iako nije bila ništa posebno, publika je ispratila ovacijama i petostrukim bisom. Ovacije publike natjerale su Gudmana da se jedini put te večeri obrati publici naglasivši da je bend, ne očekujući toliko biseva, ostao bez materijala, ali da će Marta Tilton rado otpjevati još poneku pjesmu. Uspjeh koncerta bio je osiguran kada je bend zasvirao poletnu kompoziciju Sing, Sing, Sing, a nezaboravan momenat se desio kada je Gudman, završivši svoju solo-deonicu, neočekivano „predao štafetu“ klaviristi Džesu Stejsiju. Kritičari se slažu da je solo-deonica Džesa Stejsija na kraju kompozicije „najbolja stvar koju je ovaj klavirista ikad napravio“.

Po nekima, ovaj koncert je najznačajniji događaj u istoriji džeza. Sigurno je jedino da je posle ovog koncerta široka publika prihvatila džez.

Tokom 1950. godine prodato je više od milion primjeraka ploča sa snimkom ovog koncerta.

Nastavak karijere

Krajem tridesetih godina prošlog vijeka bend dostiže vrhunac slave i kao big bend, i kao trio i kao kvartet i kao sekstet. Sredinom četrdesetih popularnost benda opada zbog nekoliko razloga: mnogi od talentovanih muzičara iz benda bili su poslati na ratišta (u jeku je bio Drugi svjetski rat), poslovi u fabrikama su bili bolje plaćeni a na vrhuncu popularnosti bili su solo pjevači poput Frenka Sinatre.

Pored toga, Gudman nije zapostavio ni klasična djela pisana za klarinet i često je nastupao sa drugim klarinetistima. Dva puta je snimio kompoziciju „Klarinetski kvintet“ Volfganga Amadeusa Mocarta, prvi put sa Budimpeštanskim gudačkim kvartetom a drugi put sa gudačkim kvartetom Bostonskog simfonijskog orkestra. Snimao je i klarinetske koncerte Volfganga Amadeusa Mocarta, Karla Marije Vebera i Karla Nilsena.

Slava

Za Gudmana se kaže da ono što je on uradio za džez i sving ima isti značaj kao i rad Elvisa Preslija za rokenrol iako stoji tvrdnja da je mnoge Gudmanove aranžmane, nekoliko godina ranije odsvirao Flečer Henderson sa svojim bendom. Beni Gudman je jedan od najpoznatijih muzičara 20. vijeka, da nije bilo njega – ne bilo ni svinga ni ere velikih bendova (Big Band Era).

Zanimljivosti

Beni Gudman je jedan od prvih bijelaca koji se usprotivio rasnoj segregaciji.

Nakon Gudmanove smrti u biblioteci univerziteta Jejl pohranjen je najveći dio privatne kolekcije Benija Gudmana.

Jednu od prvih ploča sa koncerta u Karnegi holu pronašla je Gudmanova ćerka u klozetu.

Gudmanove turneje po Sovjetskom Savezu i Dalekom istoku su bile veoma uspješne.

Gudmanovu kompoziciju “Sing, sing, sing” Američki nacionalni radio proglasio je za jednu od 100 najvažnijih američkih muzičkih djela.

Porodica

Bio je oženjen sa Alisom Hamond Dakvort, sestrom njegovog prijatelja Džona Hamonda. U braku su imali dvije kćerke, Bendži i Rejčel.

Beni Gudman je preminuo 13. juna 1986. godine u Njujorku u sedamdeset sedmoj godini života. Klarinet je svirao gotovo do poslednjeg dana.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *