Maximilien Robespierre – Biografija

Maximilien Robespierre (fr. Maximilien François Marie Isidore de Robespierre, 6. maj 1758.-28. jul 1794.) jedan od najpoznatijih vođa Francuske revolucije. Njegovi sljedbenici znali su ga kao “nepotkupljivog”, zbog njegove moralne posvećenosti revoluciji. Bio je istaknuti član Komiteta javne bezbednosti (Komitet javnog spasa) i jedan od pokretača Vladavine terora, koja je okončana njegovim hapšenjem i pogubljenjem. Politički je bio vođen idejama Žan-Žaka Rusoa i prosvetiteljstva.

Rani život

Rođen je 6. maja 1758. u Arasu u Francuskoj. Porodica mu je irskog porijekla, a iz Irske su izbjegli u doba protestantske reformacije oko 1607. Drugi tvde da mu je porodica od srednjeg vijeka u sjevernoj Francuskoj. Otac mu je bio advokat, a Maksimilijan je najstariji od četvoro djece. Majka mu je umrla 1767. Otac mu je lutao Evropom do smrti u Minhenu 1777. Djeca su odrasla kod maminog djeda i ujaka. Maksimilijen je pohađao koledž u Arasu, a 1770. je na preporuku biskupa dobio školarinu za gimnaziju Luj Veliki u Parizu. Tu je naučen idealizovanoj slici Rimske Republike i njenih velikih govornika Cicerona i Katona. Kada je gimnaziju posjetio kralj Luj XVI Robespjer je održao pozdravni govor.

Portret Robespjera (1786.)
Rani politički život

Završio je studije prava sa odličnim uspjehom i primljen je u advokatsku komoru 1781, pa se vratio u Aras. Bio je cijenjen, pa ga je biskup od Arasa postavio da bude sudija za kriminal u Arasu u martu 1782. Bio je sudija do 1788. Izabran je 1783. u akademiju u Arasu, a 1784. je dobio odlikovanje od akademije u Mecu za esej o tome da li rođaci osuđenog kriminalca trebaju snositi posljedice sramote. Postao je poznat tokom 1788. kada sudjeluje u diskusijama o načinu kako se treba birati Skupština staleža. Uspio je da bude izabran kao poslanik trećeg staleža u skupštinu staleža. Kada se sastala Skupština staleža 5. maja 1789. Robespjer je bio jedan od vodećih radikala. Robespjer je bio vatreni sljedbenik ideja Žan-Žaka Rusoa i počeo ih je oblikovati u svoju viziju. Kada je Ustavotvorna skupština provincijskih pravnika i bogate buržoazije počela sa nacrtom ustava, Robespjer se okrenuo narodu Pariza. Bio je čest govornik na Ustavotvornoj skupštini. Govorio je preko 150 puta do 1791. Kada je Robespjer shvatio da njegove ideje nisu popularne u skupštini, okrenuo se Društvu prijatelja ustava, poznatom kao klub jakobinaca. U početku su oni predstavljali samo delegate iz Bretanje, ali kad je skupština došla u Pariz primali su različite vođe pariske buržoazije. Prišlo im je mnogo malih trgovaca i zanatlija. Robespjer je našao publiku i sljedbenike. Kada su se bogati buržuji Pariza i umjereni deputati odvojili u poseban klub, smanjio se uticaj starih vođa jakobinaca. Grupa jakobinaca se odvojila 1791. zalažući se za ustavnu monarhiju. Posle toga Robespjerovi sljedbenici su počeli dominirati jakobincima. Smrt Miraboa je ojačala uticaj Robespjera u skupštini. Robespjer je 15. maja 1791. predložio da oni deputati koji su u ustavotvornoj skupštini ne trebaju da budu u sljedećoj skupštini. Posle neuspjelog pokušaja bijega i hapšenja kralja Luja XVI Robespjer je rekao da on nije ni monarhista ni republikanac.

Poprsje Robespjera, rad Desena (1792)
Robespjerovo suprostavljanje ratu sa Austrijom

Francuska je novim ustavom iz 1791. postala ustavna monarhija. Kralj je dijelio vlast sa zakonodavnom skupštinom. U Zakonodavnoj skupštini (Nacionalnom konventu) Žak Briso iz partije Žirodinaca zahtijevao je da Francuska objavi rat Austriji. Žan Pol Mara i Robespjer su se suprostavljali jer su se bojali mogućeg militarizma, koji bi mogao ići u prilog reakcionarnim silama. Za rat su se zalagali kralj, desnica i žirodinci. Kralj se nadao da će se ratom povećati njegova popularnost, a žirodinci su se nadali da će ratom proširiti revoluciju po Evropi. Žirodinci su bili razočarani tim otporom od očekivanih saveznika i zbog toga se među njima javlja neprijateljstvo. Rat Austriji je objavljen 20. aprila 1792.

Tokom ljeta 1792. ni žirodinci ni Robespjer nisu aktivno učestvovali u rušenju monarhije. Bilo Varen i Žorž Danton uz pomoć pariske komune su predvodili pobunu 10. avgusta 1792. i zauzeli su kraljev zamak Tiljerije. Kralj i kraljica su bili zarobljeni. Robespjer se tada priključio Pariškoj komuni a vođe komune su bile itekako zadovoljne što su dobile Robespjerovu pomoć. Već 16. avgusta Robespjer je tražio od Zakonodavne skupštine da uspostave revolucionarni tribunal i da sazovu Konvent. Krnja Zakonodavna skupština sa samo trećinom delegata suspendovala je monarhiju. U njoj su bili samo jakobinci. Robespjer nije uspio da spriječi septembarski masakr i to je pokazalo da komuna više vjeruje Bilou nego njemu. Kada je sazvan Nacionalni konvent 20. septembra 1792. Robespjer je ponovo izabran kao prvi delegat Pariza. Robespjer i njegovi saveznici su bili u klupama koje su bile odotraga, uzvišene. Zbog toga su dobili naziv montanjari. Ispod njih su bili žirodinci pomešani sa nezavisnima.

Na Konventu žirodinci su odmah napali Robespjera da je želio diktaturu. Robespjer je odgovorio na optužbe.

Pogubljenje Luja XVI

U svom govoru od 3. decembra 1792. Robespjer je tvrdio da je kralj izdajnik jer je pokušao da pobjegne. Tvrdio je da kralj predstavlja opasnost po zemlju. Razvila se debata u kojoj su se žirodincima i nekolicini rojalista suprostavljali Robespjer, Žan Pol Mara, Žorž Danton, Antoan de Sen-Žist. Žirodinci su zahtijevali da treba biti suđenje. Glasanjem u konventu sa 721:0 (29 odsutnih) proglasili su kralja krivim. Žirodinci su se suprostavljali pogubljenju kralja i zahtijevali su da se njegova krivica stavi na narodni referendum. Robespjer i njegovi saradnici su naglašavali da zahtjevom za referendumom žirodinci pokazuju simpatije za kralja i da odgađaju pogubljenje. Rezultat glasanja je bio 424:283 protiv referenduma. Kralj Luj XVI je pogubljen na giljotini 21. januara 1793.

Uništenje žirodinaca

Nakon pogubljenja kralja rastao je uticaj Robespjera i Dantona na račun žirodinaca. Politika je postala radikalnija, a jakobinci su podstrekavali javnost protiv žirodinaca. Udružuju se sa siromašnim radnicima. Velika masa naoružanih iz pariške komune došla je u Nacionalni konvent i uhapsila 32 žirodinska poslanika pod optužbom za kontrarevoluciju.

Osnivanje komiteta javne bezbjednosti

U Parizu je 11. marta 1793. osnovan revolucionarni tribunal. Jakobinci su državnim udarom 31. maja 1793. preuzeli vlast uz pomoć podrške javnosti i najsiromašnijih radnika. Komitet javne bezbjednosti je osnovan 6. aprila. Imao je devet članova. Nacionalni konvent je 27. jula 1793. izabrao Robespjera u komitet, iako ovaj to nije tražio. Komitet opšte bezbjednosti je bio zadužen za unutrašnju policiju.

Slika iz 19. vijeka o noći 9. termidora, kada je Robespjer ranjen
Robespjerova uloga u teroru

Istoričari se ne slažu o Robespjerovoj ulozi u teroru. Jedni tvrde da je on imao manju ulogu u komitetu javne bezbednosti. Ipak, jasna je uloga Robespjera kao vođe, govornika i najavljivača terora. Robespjer se uobičajeno smatra dominantnom silom u komitetu javne bezbjednosti. Bio je jedan od najpopularnijih govornika u Konventu i njegovi pažljivo pripremljeni govori ostavljali su duboki utisak. Njegove pohvale revolucionarne vlade i vrlina pokazivale su njegovo vjerovanje da je teror bio nužan i neizbježan. Robespjerovo uvjerenje je bilo da su vrline i politički teror bile povezani i nužni. Iako nije imao diktatorskih ovlasti davao je smjer jakobinskoj diktaturi. Tokom zime 1793-1794 dolazi do sukoba članova komiteta sa hebertistima, koji su bili radikalniji,. Bili su ateisti i odlikovali su se zalaganjem za uništenje neprijatelja revolucije. Od 13. februara do 13. marta 1794. Robespjer se zbog bolesti povukao iz Komiteta. Tada je zaključio da bi kraj terora značio i kraj političke moći. Raskinuo je sa Dantonom i herbertistima. Optužio je protivnike za potpomaganje stranih sila. Optužbe protiv Dantona su bile da je korumpiran, da je špijun i da je kovao zavjeru za uspostavljanje monarhije. Te optužbe su i po revolucionarnim mjerilima bile jako neuvjerljive. Robespjer se 15. marta ponovo pojavljuje na Konventu, a 19. marta se hapse Herbert i 19 njegovih sljedbenika. Pogubljeni su 24. marta 1794. na giljotini. Žorž Danton i njegovi prijatelji su uhapšeni 30. marta. Suđeno im je 2. aprila, a 5. aprila su pogubljeni na giljotini.

Posle pogubljenja Dantona Robespjer je koristio uticaj na jakobinski klub da bi dominirao pariškom komunom preko svojih sljedbenika. Dva njegova sljedbenika su izabrana za gradonačelnika i zamjenika. Pokušao je da utiče i na vojsku preko svoga sljedbenika Antoana Sen-Žista, koga je poslao na misiju na granicu. U Parizu je Robespjer ojačao teror. Nadao se da Konvent može izglasati svaku odluku, koju bi on diktirao. Da bi se osigurao za takvu mogućnost njegov prijatelj u komitetu Žorž Kuton uvodi 10. juna drastični zakon po kome je tribunal postao sud, koji je osuđivao, a da nisu bili potrebni svjedoci. Zbog toga je do Robespjerove smrti na giljotini pogubljeno 1285 ljudi.

Robespjerova potreba za revolucionarnom promjenom nije bila ograničena samo na politiku. On je insistirao i na duhovnoj promjeni francuske nacije na deističkim vjerovanjima. Na Robespjerovo insistiranje je 7. maja 1794. Konvent donio dekret kojim je ustanovljeno Vrhunsko biće. Žan Žak Ruso je ideju Vrhunskog bića izložio u djelu Društveni ugovor. U čast Vrhunskog bića održana je proslava 8. juna 1794. Tada je Robespjer održao govor u kome je naglasio da se Vrhunsko biće razlikuje od tradicionalnog boga u hrišćanstvu. Tvrdio je da je Vrhunsko biće radikalni demokrata, kao jakobinci. Tvrdio je da je njegova besmrtna ruka ucrtala u srca svih ljudi pravo i jednakost i da je naredio da svi ljudi trebaju biti slobodni i živjeti u pravdi. Govorio je da nije stvorio kraljeve i popove da zauzdaju ljudsku rasu.

Pad Robespjera

Krajem juna 1794. Robespjer izlazi iz Konventa i planira sljedeće poteze. Ponovo se pojavio 26. jula 1794. i držao je dva sata dug govor upozoravajući na urote protiv republike. Optužio je neke poslanike za nepravde i za pretjerani teror i naglasio je da se komitet javne bezbjednosti treba reformisati. U početku se konvent složio sa njim, ali posle govora protivnika konvent je odbio da prihvati Robespjerove ideje, pa su ih dali komitetu na razmatranje. Sljedećega dana 27. jula 1794., koji se zvao 9. termidor po revolucionarnom kalendaru, Antoan Sen Žist je počeo da govori u korist Robespjera. Međutim, protivnici su ustali i uzviknuli “Dolje sa tiranom”. Oko 17:00 naređeno je hapšenje Robespjera, Sen Žista, Kutona i dva mlađa poslanika. Vojska komune odvodi ih u gradsku skupštinu, ali Robespjerovi sljedbenici ga oslobađaju. Vojska Nacionalne garde ih ponovo hapsi a pri hapšenju Robespjer biva ranjen. Robespjer je 28. jula 1794. izveden pred tribunal i pogubljen na giljotini bez suđenja. Pogubljeni su i Kuton, Sen Žist i devetnaest sljedbenika.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *