Petar Lubarda – Biografija

Petar Lubarda (Ljubotinj, 27. jul 1907Beograd, 13. februar 1974), jedan od najvećih crnogorskih, srpskih i jugoslovenskih slikara 20. vijeka. Bio je redovni član SANU i spoljni član JAZU. U SANU je ostavio pismo u kojem zahtijeva da se pri svakom izlaganju njegovih djela obavezno naglasi da je po narodnosti Srbin.

Biografija

Osnovnu školu je pohađao u Ljubotinju, Cetinju i Herceg Novom, a gimnaziju u Herceg Novom, Šibeniku, Sinju i Nikšiću gdje počinje da slika. Studije slikarstva započeo 1925. godine u Umetničkoj školi u Beogradu, a nastavlja kratko u Parizu 1926. na Académie des Beaux Arts. U Crnu Goru se vraća 1932. i iste godine dolazi u Beograd. U Parizu drugi put boravi od 1938. do 1940.

Prvu samostalnu izložbu imao je 1925. u Nikšiću a potom 1927. i 1929. u Parizu i Rimu. Od 1927. godine učestvovao je na mnogobrojnim kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu.

Bio je član Društva srpskih umjetnika „Lada“ od 1938, Grupe „Samostalni“ od 1951, kao i ULUS-a, ULUCG-a i SULUJ-a.

Ratne godine od 1941. do 1944. provodi u zarobljeništvu u logorima u Njemačkoj i Italiji. Njegovog oca, kraljevskog oficira strijeljali su partizani, pa je izvjesno vrijeme, kao ideološki nepodoban, imao problema u umjetničkoj karijeri.

Od 1945. radi kao profesor na Likovnoj akademiji u Beogradu. Godine 1946. odlazi na Cetinje gdje učestvuje u fomiranju prvih stručnih likovnih institucija u Crnoj Gori: otvara se Umjetnička škola na Cetinju u kojoj je bio predavač i direktor. Škola se 1947—1948. premješta u Herceg Novi. U Beograd se vraća 1950. godine gdje ostaje do kraja života.

Dopisni član SANU postaje 1959, a redovni 1961.

Slikarsku zaostavštinu poklonio je Beogradu 1973. godine. Bio je oženjen Verom (umrla 2008. godine). Njihova kuća je pretvorena u legat (Legat Atelje Petra Lubarde) i obnovljena 2012. godine, a za publiku je otvorena 2014. godine.

Godine 1997. ustanovljeno je najveće priznanje „Petar Lubarda“ koje se dodjeljuje za likovnu umjetnost u Crnoj Gori.

Slikarstvo

Petar Lubarda, Kosovski boj, 1953

Slikarski put Petra Lubarde započinje tamo gdje je rođen – u crnogorskom kršu i brdima koji su mu se trajno urezali u stvaralačku memoriju. Praktično, u svemu što je slikao, kao plastična matrica može se identifikovati taj prvi vizuelni pejsaž koji ga je od rođenja okruživao. Kao da se u svakom od kasnijih znamenitih ciklusa vraćao linijama, oblicima i koloritu krajolika koji je ponio i nosio ma kuda da se kretao Crnom Gorom, Srbijom, Evropom i svijetom. Počeo je da slika na svojevrsni realistički način koji je već poprimio svijetlo-tamne valerske odnose svijetla koji su tragali za naglašenim govorom slikarske materije. Dramatika slikarskog prizora podignuta je na prelazu tridesetih u četrdesete godine, a simbolično je vidljiva u Zaklanom jagnjetu (1940).

Petar Lubarda, Zaklano jagnje, 1940

Za ovu sliku su mnogi kritičari istakli da po surovosti prizora nagovještava kataklizmu Drugog svjetskog rata. Posle rata, Lubarda se upustio u dotad nepoznatu avanturu u srpskom i jugoslovenskom slikarstvu otvarajući potpuno slobodne puteve kreativnosti, najprije u maninirizmu kolorističkog ekspresionizma, u kome je formu redukovao do granice prepoznatljivosti, a odmah zatim je svoje slikarstvo uveo u asocijativnu i apstraktnu fazu koja je definitivno obilježila ne samo njegov opus već i cjelokupno naše slikarstvo druge polovine dvadesetog vijeka. Od istorijskog je značaja bila njegova izložba održana 1951. godine u Galeriji ULUS-a u Beogradu koja je pokazala cijeli plastički program obnove našeg slikarstva posle epohe socijalističkog realizma i otkrila taj tanani prelaz iz ekspresivnog realizma u asocijativnu apstrakciju. Neka od najpoznatijih djela iz tog perioda su: Bitka na Vučjem dolu (1950), Guslar (1952), Konji (1953), Kosovski boj (1953).

Petar Lubarda, Zora nad Beogradom, 1972
Samostalne izložbe (izbor)
  • 1925. Gimnazija, Nikšić
  • 1929. Casa dell’ Arte Moderna Bragaglio, Roma
  • 1933. Francuski klub (Ratnički dom), Beograd
  • 1934. Umetnički paviljon, Beograd
  • 1951. Umetnička galerija ULUS, Beograd
  • 1952. Galerie Yougoslavie, Paris
  • 1954. Galerie Michel Warren, Paris
  • 1955. Leicester Galleries, London
  • 1958. Umjetnički paviljon, Titograd
  • 1959. Mala galerija, Ljubljana
  • 1961. Likovna galerija Kulturnog centra, Beograd
  • 1962. Galleria Penelope, Roma, Galerija Doma JNA, Beograd
  • 1963. Rabotnički univerzitet, slike poklonjene Skoplju posle zemljotresa, Skoplje
  • 1964. Galerija Doma JNA, Beograd
  • 1967. Muzej savremene umetnosti, retrospektiva, Beograd, Muzej na sovremenata umetnost, Skoplje, Galerija „Josip-Bepo Benković“, Herceg Novi
  • 1968. Umjetnički paviljon, Titograd, Umjetnički muzej SR Crne Gore, Cetinje, Narodni muzej, Kragujevac, Likovna galerija Kulturnog centra, Beograd
  • 1969. Galerija SANU, Beograd, Izložbena galerija slika „Petra Lubarde“, Kragujevac, Dom kulture „Olga Petrov“, Opovo
  • 1970. Gradski muzej, Sombor, Likovna galerija Doma kulture, Vrbas
  • 1971. Likovna galerija Kultrurnog centra, Beograd
Posthumne
  • 1974. Narodni muzej, spomen-izložba, Beograd, Izložben salon na Domom na JNA, komemorativna izložba, Skoplje, Atelje Petra Lubarde, momerijalna izložba, Beograd
  • 1978. Collegium artisticum, retrospektiva, Sarajevo, Moderna galerija, Budva, Moderna galerija, retrospektiva, Ljubljana
  • 1984. Muzej savremene umetnosti, Beograd
  • 1985. Galerija umjetnosti nesvrstanih zemalja „Josip Broz Tito“, Titograd, Moderna galerija, Budva
  • 1986. Galerija „Forum“, Nikšić
  • 1989. Galerija „Josip-Bepo Benković“, Herceg Novi
  • 1994. Biljarda, Cetinje
  • 1998. Muzej na sovremenata umetnost, Skoplje
  • 2000. Galerija „Nikola I“, Nikšić, Izložbeni prostor Zavičajnog muzeja – „Dvorac kralja Nikole“, Bar
  • 2004. Galeria Lorber, Shenkar College of Engineering and Desine, Ramat-Gan, (Israel)
  • 2007. Galerija RTS, Beograd
  • 2007. Prodajna galerija „Beograd“, Beograd
  • 2014. Kuća legata, Legat Petra Lubarde, Beograd
Bibliografija
Monografije
Enciklopedije
  • 1959. Enciklopedija leksikografskog zavoda, knj. 4. str. 651, Jugoslavenski leksikografski zavod, Zagreb
  • 1964. Enciklopedija leksikografskog zavoda, knj. 3. str. 343–344, Jugoslavenski leksikografski zavod, Zagreb
  • 1978. Mala enciklopedija Prosveta: Opšta enciklopedija, knj. 2. str. 429, Prosveta, Beograd
  • 1984. Likovna enciklopedija Jugoslavije, knj. 2. str. 209, Jugoslavenski leksikografski zavod „Miroslav Krleža“, Zagreb
  • 2001. Leksikon crnogorskih umjetnika 1946— (2001). str. 132–136, ULUCG, Podgorica
Knjige i druge publikacije (izbor)
  • 1953. Milan Kašanin, Savremeni beogradski umetnici. str. 31–32, Prosveta, Beograd
  • 1955. Miodrag B. Protić, Savremenici I, Nolit, Beograd
  • 1956. Oto Bihalji Merin, Lubarda – Kosovski boj, Jugoslavija, Beograd
  • 1965. Aleksa Čelebonović, Savremeno slikarstvo u Jugoslaviji. str. 39–40, Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd
  • 1970. Miodrag B. Protić, Srpsko slikarsvo XX veka, Nolit, Beograd
  • 1973. Lazar Trifunović, Srpsko slikarstvo 1900—1950, Nolit, Beograd
  • 1982. Miodrag B. Protić, Slikarstvo XX veka, Jugoslavija, Beograd, Spektar, Zagreb, Prva književna komuna, Mostar
  • 1982. Lazar Trifunović, Od impresionizma do enformela. str. 55–69, Nolit, Beograd
  • 1993. Ješa Denegri, Pedesete: teme srpske umetnosti, Svetovi, Novi Sad
  • 2001. Aleksa Brajović, Slika i misao Petra Lubarde, Zvonik, Beograd
Predgovori kataloga samostalnih izložbi (izbor)
Nagrade i priznanja

Lubardin grob u Aleji zaslužnih građana na beogradskom Novom groblju

  • 1937. Grand Prix na svetskoj izložbi, Pariz
  • 1939. I nagrada na Međunarodnoj izložbi, Hag
  • 1948. I savezna nagrada FNRJ, Beograd
  • 1948. I republička nagrada NR Crne Gore, Cetinje
  • 1949. I republička nagrada NR Crne Gore, Cetinje
  • 1953. Internacionalna otkupna nagrada, Bijenale, Sao Paolo
  • 1955. Nagrada Bijenala, Tokio
  • 1955. oktobarska nagrada grada Beograda, Beograd
  • 1956. Nacionalna nagrada Gugenhajm, Njujork
  • 1964. Sedmojulska nagrada RS Srbije, Beograd
  • 1965. Orden bratsva i jedinstva, Beograd
  • 1965. Orden zasluga za narod sa zlatnim vencem, Beograd
  • 1966. Nagrada AVNOJ, Beograd
  • 1967. I nagrada cetinjskog Likovnog salona „13. novembar“, Cetinje
  • 1969. Spomen-plaketa grada Beograd, Beograd
  • 1970. Umetnička povelja „Rabindranat Tagora“, Kalkuta
  • 1973. Herderova međunarodna nagrada, Beč
  • Počasni građanin Slovenj Gradca i Kragujevca

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *