Caravaggio – Prvi velikan baroknog slikarstva

Mikelanđelo Merizi (Amerigi) Da Karavađo (ital. Michelangelo Merisi, il Caravaggio) (rođen 29. septembra 1571. — umro 18. jula 1610. godine), italijanski slikar aktivan u Rimu, Napulju, Malti i Siciliji između 1593. i 1610. godine. Smatran je prvim velikanom baroknog slikarstva. Njegove slike odlikuje jedan nekompromisan realizam koji je okarakterisan kao naturalizam – radi razlikovanja od dotadašnjih pokušaja – i upotreba izrazitog kontrasta svjetlo-tamno (kjaroskura). Krajem XVI veka, Karavađo se pojavio u Rimu, u kojem je svojim sirovim realizmom i negiranjem starih majstora, počeo da razara njihove doktrine i da potčinjava italijansku umetnost svome uticaju.

Karakter i uticaj Karavađovog stila

Dok je većina drugih italijanskih umjetnika slijepo slijedila elegantni, skoro baletski stil kasnog manirizma, Karavađo je biblijske priče interpretirao kao visceralne i često krvave drame. Prikazivao je događaje iz „daleke svete prošlosti” kao da su se dešavali u njegovo vrijeme, nerijetko radeći sa živim modelima koje je presvlačio savremenom odjećom. Naglašavao je siromaštvo i običnost Hrista i njegovih sljedbenika, apostola, svetaca i mučenika, ističući njihovu pocjepanu odjeću i prljavštinu na stopalima. Takođe je razvio poseban oblik kjaroskura upotrebljavajući ekstremne kontraste svjetla i sjene kako bi naglasio detalje, gestikulaciju ili izraz lica, mršavost ruke, ili očaj i žudnju portetisanog. Njegov uticaj na tok zapadne umjetnosti je veliki i nije ograničen samo na slikarstvo. Karavađovo djelo je uticalo na mnoge kasnije umjetnike, na Rembranta u Holandiji, Velaskeza u Španiji i Teodora Žerika u Francuskoj. Osjećaj za dramatično konstruisanje scene i inovativan tretman svjetla i sjene takođe je direktno inspirisao mnoge ličnosti na polju filma, uključujući režisere Pjera Paola Pazolinija i Martina Skorseza.

Svi savremenici u Italiji nisu djelili isti entuzijazam i divljenje Karavađovom stvaralaštvu. Hvalili su ga njegove kolege umjetnici i poznavaoci umjetnosti, ali običan čovjek, kome je djelo u stvari bilo namijenjeno, je smatrao da mu nedostaje pristojnost i uvaženost, kvaliteti koji su prisutni u djelima većine drugih umjetnika epohe. Oni su mu zamjerali što na njegovim slikama vide sebi slične, budući da im je bilo draže da vide idealizovane i rječitije pobožne slike.

Karavađova umjetnička reputacija je bila zasjenjena tokom njegovog života i kasnije, turbulentnim i krajnje tragičnim okolnostima njegovog ličnog života. U Rimu je počinio ubistvo i nasilan napad dok je bio na vrhuncu svoje umjetničke karijere, i nakon toga – uprkos što je poslije stvorio svoja najbolja djela – ostatak života je proveo kao bjegunac od pravde. Od polovine 20. vijeka, njegovi nasilnički ispadi i nestabilan karakter postali su predmet popularne mašte i konsturisanja različitih mitova, gdje je percipiran kao autsajder svoga vremena koji se pobunio protiv autoriteta. Pretpostavljena, ali nedokazana Karavađova homoseksualna naklonost, zaključena na osnovu njegovih djela i određenih istorijskih dokumenata, je dodatno uvećala intrigu o njegovoj legendi. Njegov karakter je savršen tip starog majstora za današnju publiku naviknutu na instant-slavu, u konstantnoj potrazi za kultom samodestruktivnog genija s kojim bi se mogla identifikovati. Istina je vidno drugačija, a to je da je Karavađo bio intelektualno kultivisan i ozbiljan umjetnik, što ne nagovještavaju površni mitovi koji su oko njega stvoreni. Bliža analiza arhivskih podataka o njemu, njegovim prijateljima i neprijateljima – najveđim dijelom prikupljenih u istraživanjima arhiva u Rimu, Napulju i Malti krajem 20. vijeka – pokazuju da je čak i njegovim najimpulsivnijim radnjama vladala određena logika, pa i kad se vladao logikom osvetnika. Karavađo je po karakteru bio nasilan čovjek, ali je takođe činjenica da je živio i stvarao u nasilnička vremena.

Biografija
Rani život i formiranje u Lombardiji od 1571–92. godine

Bio je prvi sin Ferma Merizija i njegove druge žene Lučije Aratori. Rodio se u jesen 1571. godine, najvjerovatnije u malom gradiću Karavađo koje je pripadalo okrugu Kremoni, od kojeg je kasnije dobio nadimak. Njegovo hrišćansko ime Mikelanđelo, može sugerisati da se možda rodio 29. septembra, datuma kada se u njegovom mjestu slavio Arhanđel Mihajlo. Kršten je 30. septembra u crkvi u Milanu. Uprkos nagađanjima koja je raširio Đulio Mancini, autor jedne od Karavađovih prvih biografija, da je njegov otac radio kao arhitekta za moćnog Frančeska Sforcu I, markiza gradića Karavađo, istorijski podaci iz lokalnih arhiva govore drugačiju istinu. Fermo Merizi nije bio arhitekta već kamenorezac kog tadašnji dokumenti pominju kao „maestro”, tj. kvalifikovanog zanatliju koji je mogao imati vlastitu radionicu i upošljavati učenike. Karavađova porodica ipak jeste imala veze sa lokalnim plemstvom, ali preko majčine strane. Njegov deda po majci, Đovani Đakomo Aratori, je bio geodet koji je služio kod Frančeska Sforce I kao zakupnik zemljišta i pravni svjedok porodice Sforca. Aratorijeva ćerka Margarita, Karavađova tetka, bila je dojilja djeci Sforce I i njegove žene Kostance Kolone, markiškinje Karavađa. Sforca i Kolona su tada bili među najmoćnijim i najuticajnim porodicama u Italiji. Njihovo poznanstvo će kasnije Karavađu biti veoma značajno. Kostanca Kolona mu je često pomagala kad je bio u problemima i naročito kasnije, kada je postao bjegunac od pravde.

Umjetnikov rani život je bio podijeljen između rodnog Karavađa i grada Milana gdje je njegov otac imao radionicu. U ljeto 1576. godine Milan je pogodila kuga. Prema gradskoj arhivi popisa stanovnika, te godine je petogodišnji Karavađo boravio sa porodicom u Milanu. U jesen naredne godine su se vratili u Karavađo da bi se sklonili od kuge koja se već bila pretvorila u epidemiju, pomorivši više od petine lokalnog stanovništva. Nažalost, krajem 1577. godine, od kuge su mu umrli otac Fermo, deda i baba po ocu, i ujak Pjetro. Moguće je da je ovaj osjećaj tragičnog gubitka u ranom djetinjstvu oblikovao i uticao na pojavu njegovog kasnijeg zapaljivog karaktera.

O njegovom djetinjstvu nakon ovog događaja i počecima umjetničkog obrazovanja je vrlo malo toga ostalo zabilježeno. U jednoj arhivi je pronađeno da je 6. aprila 1584., sa dvanaest godina, potpisao ugovor za četvorogodišnju obuku sa jednim manjim milanskim majstorom fresko slikarstva, Simonom Petercanom. Koliko se s njim uistinu zadržao, nije poznato.

Karavađova biografija je isprepletana mnogim pričama o ubistvima, tučnjavama, tamnicama i bežanja iz istih, pričama koje ga pokazuju kao brutalnog i neobuzdanog čoveka. Spremnog da potegne nož na svakog ko ne deli njegovo mišljenje. Čoveka koji život provodi po krčmama, u društvu sa skitnicama, kafanskim ološem i kockarima, koji pred policijom beži iz mesta u mesto.

Prvi uticaji

Mnoge osobine koje su prisutne u Karavađovom slikarstvu su oblikovane miljeom u kom se razvijao u umjetnika. U vrijeme njegovih formativnih godina, u Milanu je dominirao katolički arihibiskup kontrareformacije Karlo Boromeo. Boromeove propovjedi su dosegle svoj vrhunac u godinama nakon epidemije kuge. Tvrdio je da je epidemija kazna za grijehe Katolika od kojih se jedino moglo otkupiti povratkom na izvorna Hristova učenja. Naglašavao je skromnost i siromaštvo Hrista i njegovih učenika kao vrijednosti koje Crkva treba da poštuje i da se još više približi siromašnima, za koje je govorio da su živa slika Isusa Hrista. Boromeov ukus u religioznoj umjetnosti je bio isto tako sirov. Nije nimalo cijenio sofisticiranu i intelektualnu umjetnost renesanse ili manirizma već je bio naklonjen visceralnoj narodnoj umjetnosti čiji su istaknut primjer bile polihromatske statue koje su se nalazile u „svetoj planini” u Varalu, u blizini Milana.

Počeci

Sin jednog zidara iz mesta Karavađa kraj Borgama, i sam je započeo kao zidarski radnik, pripremajući freskistima malter za podlogu. U slikara se izgradio bez škole i učitelja. Od 1585. godine, Karavađo bedno živi u Rimu, napola sluga (kod viteza d` Aprino), napola slikar, a njegova dela polako postaju sve zapaženija. Cveće koje on slika, žanr scene sa tipovima iz njegove blizine: kartašima, ubicama, Ciganima, izazivaju senzaciju svojom novinom – realizmom i plastičnošću. Uspeh mu donosi podrška kardinala del Montia, koji mu pribavlja bogate narudžbine za crkve. Upravo crkveno slikarstvo čini glavni deo njegovih radova. Međutim, i u crkvenom slikarstvu Karavađo istupa svojim inovacijama. On revolucioniše tradicionalnu ikonografiju, uvodi u nju svoje snažne, neugledne figure, slikano bez doterivanja prema tipovima iz naroda. Ovakve inovacije nailazile su na otpor. Protivnici, karačijevci, nazivali su ga „slikarom prljavih nogu“, jer je Karavađo stvarno, na nogama slikao i trag prašine.

Neke od njegovih religioznih slika crkvene vlasti odbile su da prime.

Ubistvo i beg iz Rima

Prinuđen da posle nekakve kavge u kojoj je mačem smrtno ranio jednog svog druga utekne 1606. godine iz Rima, Karavađo počinje svoj lutalački život po Napulju, po Malti, gradovima Sicilije, pun novih burnih zgoda i nezgoda a takođe i novih slikarskih uspeha.

Galerija odabranih dela

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *