John Cage – Biografija

Džon Milton Kejdž Jr. (engl. John Milton Cage Jr.; Los Anđeles, 5. septembar 1912. — Njujork, 12. avgust 1992), američki kompozitor, muzički teoretičar, filozof, pisac i izvođač.

Džon Kejdž je pionir nedeterminisanosti u muzici, elektroakustične muzike i nestandardne upotrebe instrumenata u muzici. Bio je jedna od vodećih ličnosti posleratne avangarde. Pripadao je umjetničkom pokretu neodada (Fluksus), čiji je bio glavni predstavnik, a kritičari ga smatraju za jednog od najuticajnijih američkih kompozitora 20. vijeka. Bio je važna ličnost u razvoju modernog plesa, zahvaljujući svom životnom saputniku, igraču i koreografu Mersu Kaningemu (1919 – 2009).

Bavio se muzikom, eksperimentisao je sa njom. Napravio je prvi muzički ready made: sjedio je pred publikom za klavirom, i nije ga svirao — okolni zvuci su činili kompoziciju, tj. rad slučaja.

Jedna od karakterističnih inovacija Džona Kejdža je preparirani klavir, koji je prvi put predstavio 1938. godine. Zvuci nastaju tako što se na žice i između žica klavira postavljaju razni predmeti (šrafovi, papir, guma…) i dobija se širok spektar tonova, koji do tada slušaocima nisu bili dostupni. Kejdž je za komponovanje za preparirani klavir rekao da to nije njegovo kritikovanje instrumenta, već da je samo praktičan. Za ovaj instrument je napisao tridesetak kompozicija (23 za solo preparirani klavir, 2 za dva preparirana klavira i 5 za orkestar). Njegova najpoznatija kompozicija za preparirani klavir je ciklus od 20 kratkih djela (16 sonata i 4 interludija) Sonate i Interludiji (1946 – 48), posvećena pijanisti i Kejdžovom prijatelju Marou Ajemianu.

Učitelji Džona Kejdža, Henri Kouel i Arnold Šonberg, poznati po svojim radikalnim inovacijama u muzici, uticali su na njegov rad, ali najveći uticaj na Kejdža su imale istočne i južnoazijske kulture. Preko studija indijske filozofije i zen budizma u kasnim četrdesetim godinama prošlog vijeka, Kejdž dolazi do aleatorike ili muzike vođene od šanse tehnike koju koristi od 1951. godine i kojom se postiže velika sloboda u stvaralaštvu. U izvođenju ovakve muzike najbitniji dio je improvizacija koju izvođač sam osmisli. Djelo “Music of Changes” za solo klavir, koje je primjer nedeterminisanosti u muzici (u kojoj je Kejdž bio pionir), koje je napisao 1951. godine i posvetio Dejvidu Tudoru, pijanisti i njegovom prijatelju, inspirisano je “Knjigom promjena” Ji đing. Ovaj stari kineski tekst je tako postao Kejdžu standardna “alatka” za rad do kraja života, kako u muzici, tako i u vizuelnoj umjetnosti kojom se bavio od mladosti.

Džon Kejdž je vjerovatno najpoznatiji po svojoj kompoziciji 4'33” iz 1952. godine, koja se izvodi odsustvom namjerno proizvedenog zvuka. Muzičari koji su izvodili kompoziciju ništa nisu radili osim što su bili prisutni za vrijeme izvođenja djela. Sadržaj kompozicije je bio “4 minuta i 33 sekunde” tišine sa zvucima okoline za vrijeme izvođenja.

Mišljenje da je Kejdž uticao na mnoge kompozitore, umjetnike i pisce je nesporno. Njegov uticaj je vidljiv u radu nekih rok grupa: Sonic Youth koji su album “SYR4: Goodbye 20th Century” posvetili velikim avangardnim kompozitorima među kojima je i Kejdž, Stereolab koji je po njemu nazvao jednu od svojih pjesama (“John Cage Bubblegum”) i drugih umjetnika i grupa koji izvode noise muziku, kao i kompozitora, rok i džez muzičara Frenka Zape. Na razvoj elektronske muzike Džon Kejdž je takođe uticao, a sedamdesetih godina prošlog vijeka, izdavačka kuća Brajana Inoa Obscure Records objavila je njegova djela. Preparirani klavir, čije je mogućnosti Kejdž prvi počeo da istražuje, provlači se kroz album “Drukqs” iz 2001. godine, muzičara Ričarda Dejvida Džejmsa iz grupe Aphex Twin. Džon Kejdž, kao muzikolog, a prije svega kao neko na koga je uticao, doprinio je popularizaciji muzike Erika Satija. Druženje sa apstraktnim ekspresionistima, kao što je Robert Rošenberg, za čije radove iz ranog perioda se može reći da su preteča pop arta, pomoglo je da se Kejdžove ideje predstave kroz vizuelnu umjetnost. Grupa Radiohead je 2003. sarađivala sa trupom Mersa Kaningema, jer je Tom Jork, lider benda, nazvao Kejdža “herojem umjetnosti svih vremena”.

Uticaj pisca i filozofa Henrija Dejvida Toroa opredijelio je Džona Kejdža da prema vremenu u kojem je živio ima anarhistički pristup – pobuna protiv nametnutih „vrijednosti“ i samog čina vrednovanja, razaranje građanskih vrijednosti i institucije svjetske umjetnosti.

Njegovi prvi radovi pojavili su se 30-ih godina 20. vijeka. Još u njima je pokazao talenat za nemoguće ritmove, praveći sopstvene konstrukcije od dvadeset tonova.

Džon Kejdž je umro 12. avgusta 1992. godine na Menhetnu u Njujorku od posljedica moždanog udara.

Interpretatori Kejdžovih djela

Majkl Bah, Boris Berman, Leonard Bernštajn, Sven Birh, Stefan Drur, Armin Fuks, Luis Goldštajn, Herbert Henk, Evi Kiriazidou, Kosimo Domiano Lanca, Džejms Levin, Aleksej Ljubimov, Bobi Mičel, Džošua Pirs, Đankarlo Simonaci, Margaret Leng Tan, Adam Tendler, Džon Tilburi, Rodžer Zahab.

Izabrana djela

First Construction in Metal (1939)
Living Room Music (1940)
Credo in Us (1942)
Music for Marcel Duchamp (1947)
Sonatas and interludes (1948)
Music of Changes (1951)
4'33” (1952)
Radio Music (1956)
Fontana Mix (1958)
Cartridge Music (1960)
Variations II (1961)
0'00 (4'33” No2) (1962)
Cheap Imitation (1969)
HPSCHD (1969)
Branches (1976)
Litany for the Whale (1980)
Ryoanji (1983)
But What About the Noise of Crumpling Paper (1985)
As SLow aS Possible (1985)
Organ²/ASLSP (As SLow aS Possible) (1987)
Europeras 1 & 2 (1987)
Four6 (1992)

Nagrade

Guggenheim Fellowship 1949.
Kyoto Prize 1989.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *