Vladan Desnica – Biografija

Vladan Desnica (Zadar, 17. septembar 1905 — Zagreb, 4. mart 1967), srpski i jugoslovenski književnik.

Porijeklo

Vladan Desnica rođen je u Zadru u porodici Desnica, pravoslavne vjeroispovijesti. Njegov otac je Uroš Desnica, a majka Fani Desnica, rođ. Luković. Vladan Desnica potomak je Stojana Mitrovića Jankovića (oko 1635—1687), u srpskoj narodnoj pjesmi poznatog kao Janković Stojan, vođe kotarskih uskoka u XVII veku, serdara Kotara, kavaljera sv. Marka, konjičkog kapetana, zapovjednika tvrđave Ostrovice.

Desnice su porodica porijeklom iz Srba u Lici, odakle je pradjed Vladana Desnice, Danilo Desnica, trgovac i posjednik, došao u Obrovac gdje mu se rodio sin Vladimir Desnica (1850—1922) koji je sa Olgom Janković, kćerkom grofa (conte veneto) Ilije Dede-Jankovića (1818—1874), potomkom Stojana Jankovića, poznatim slovenofilom, pjesnikom, prvakom srpskog naroda u Dalmaciji, imao sina Uroša Desnicu (Obrovac, 28. avgust 1874 – Split, 13. jul 1941), pravnika, člana Srpske stranke, nosioca austrijskog viteštva, predsjednika Dalmatinske vlade, poslanika u Narodnoj skupštini, senatora, koji je učestvovao u donošenju Zadarske rezolucije, a kao protivnik austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine tokom Prvog svjetskog rata bio interniran u Italiju. Pošto je konte Ilija Dede-Janković bio poslednji muški izdanak svoje porodice, Jankoviće su po njegovoj kćerki Olgi, naslijedile Desnice, cjelokupnu imovinu u Islamu Grčkom, uključujući dvore Jankovića, porodičnu crkvu, zemljišne posjede i dr.

Uroš Desnica se oženio sa Fani Luković, kćerkom pomorskog kapetana Đure Lukovića iz Prčnja u Crnoj Gori. Uroš Desnica je sa Fani Desnica, rođ. Luković imao sina Vladana Desnicu i kćerke Olgu i Natašu.

Biografija

Vladan Desnica studirao je prava i filozofiju u Zagrebu i Parizu, diplomirao na zagrebačkom Pravnom fakultetu 1930. Radio je kao advokat, a zatim je prešao u državnu službu. 1934. pokrenuo je književno-istorijski godišnjak „Magazin sjeverne Dalmacije“, koji je uređivao dvije godine i štampao ćirilicom u Splitu. U njemu je, između ostalog, objavio dva sopstvena eseja „Jedan pogled na ličnost Dositejevu” (1933/34) i „Mirko Korolija i njegov kraj” (1935). U periodu između 1935 i 1940. napisao je zbirku pripovjedaka, koju je poslao beogradskom izdavaču Geci Konu. Zbirka zbog početka Drugog svjetskog rata nije štampana, a sam rukopis je izgubljen.

Roman „Zimsko ljetovanje“ objavio je 1950. U romanu se pripovijeda o sukobu i nerazumijevanju između seoskog stanovništva i građana izbjeglica iz Zadra, koji su se u seosku sredinu sklonili bježeći od bombardovanja njihovog grada. Književna kritika je negativno dočekala „Zimsko ljetovanje”, jer su ton i vizija svijeta u njemu bili u suprotnosti sa vladajućom komunističkom ideologijom i nezvaničnim pravilima na koji način se pisalo o Drugom svjetskom ratu. Branivši se od kritika, Desnica je napisao tekst „O jednom gradu i jednoj knjizi“. Potom izlaze zbirke pripovjedaka „Olupine na suncu” (Zagreb, 1952), „Proleće u Badrovcu” (1955), zbirka pjesama „Slijepac na žalu” (Zagreb, 1955) i zbirka pripovjedaka „Tu odmah pored nas” (Beograd, 1956). Paralelno radi na svom romanu Proljeća Ivana Galeba. Kad je djelo završeno, u autoru se javio strah da ga niko neće htjeti objaviti, jer je po svemu odudaralo od ondašnje književne produkcije. Izdavačka kuća „Svjetlost” objavljuje roman u Sarajevu 1957. Naredne godine djelo osvaja Zmajevu nagradu. Glavni junak Ivan Galeb je pedesetogodišnji propali violinista, koji se nalazi u bolnici, gdje se budi iz postoperacione narkoze. On se u danima koji slijede sjeća sopstvenog života i refleksivno meditira o različitim idejama (ljepoti, umjetnosti, vlasti, smrti, vremenu, itd).

Neke od njegovih pripovjedaka imaju antologijsku vrednost: Posjeta, Priča o fratru sa zelenom bradom, Florjanović, Konac dana, Bunarevac, Solilokviji gospodina Pinka. U značajnija djela ubraja se zbirka pjesama „Slijepac na žalu“ i drama „Ljestve Jakovljeve“.

Bavio se i filmom, napisao je scenario za film „Koncert“ 1954. jedan od najznačajnijih filmova jugoslovenske kinematografije. Po njegovom scenariju je snimljen i film „Pravda“ 1962, a posle njegove smrti „Pred zoru“ 1974. na osnovu istoimene novele, koja je realistička analiza gradsko-seoskih odnosa u okviru ratnih dešavanja. 1974. po noveli „Florijanović“ snimljena je istoimena TV drama.

Vladan Desnica je sahranjen u pravoslavnoj crkvici Svetog Georgija pored dvora Janković Stojana u Islamu Grčkom. Crkvu u kojoj je sahranjen su uništile hrvatske snage tokom operacije Maslenica u januaru 1993. godine.

Desničina „Sabrana djela” u četiri knjige izlaze u Zagrebu u izdanju „Prosvjete” 1974. i 1975. Tada su objavljena i neka djela koja su ostala u rukopisu, kao na primjer, njegov nezavršeni roman „Pronalazak Athanatika”.

Bibliografija

Zimsko ljetovanje – 1950 Zagreb,
Olupine na suncu – 1952 Zagreb,
Proljeće u Badrovcu – Beograd 1955,
Slijepac na žalu (pjesme) – 1955 Zagreb
Tu odmah pored nas – 1956 Beograd,
Proljeća Ivana Galeba – 1957 Zagreb i Sarajevo,
Fratar sa zelenom bradom (pripovjetke) – 1959 Zagreb,
Sabrana djela I -IV – 1975 Zagreb
Progutane polemike – 2001 Beograd

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *