Paklena pomorandža – Priča o filmu

Paklena pomorandža (eng. A Clockwork Orange) SF film snimljen prema istoimenom romanu Entonija Bardžisa i to prema američkom izdanju, koje je bilo bez posljednjeg poglavlja.

Režirao ga je Stenli Kjubrik 1971. godine. U glavnoj ulozi harizmatičnog delinkventa nastupio je Malkolm MekDauel, a za soundtrack je zaslužna Vendi Karlos. Film je izazvao burne reakcije i uveo izraz “ultranasilje” u svakodnevnu upotrebu. U Velikoj Britaniji je film nakon premijere 19.12.1971 povučen iz distribucije zbog želje reditelja Kjubrika zgroženog medijskom hajkom koja je pratila film.

Radnja filma

U futurističkom Londonu, Aleks Delardž je vođa svoje družine, Džordža, Dima i Pita. Jedne noći, nakon što upotrebe “plus mlijeka” (mlijeko pomiješano sa drogom), započinju veče “ultra nasilja”, uključujući prebijanje starog skitnice i borbom protiv suparničke bande vođene Bilibojom. Ukradenim autom, odlaze van grada i nailaze na dom pisca F. Aleksandra, gdje ga toliko tuku da će ostati nepokretan do kraja života. Aleks zatim siluje njegovu suprugu.

Sljedećeg dana, pošto izostaje iz škole, Aleks razgovara sa činovnikom za uslovno oslobođenje, g. P.R. Deltoid, koji je svjestan nasilja koje Aleks čini i upozorava ga. Aleks zatim odlazi u muzičku kuću gdje upoznaje dvije djevojke, Sonijetu i Marti. Odvodi ih kući i ima seksualni odnos sa njima.

Te noći, njegova družina pokazuje nezadovoljstvo zbog Aleksovih sitnih krađa, tražeći veću jednakost i profitabilnije krađe. Aleks potvrđuje svoje vođstvo prebivši ih. Nakon toga Aleks upada u vilu bogate žene, dok njegova družina ostaje ispred vrata. Aleks udara ženu statuom. Čuvši policijske sirene, Aleks pokušava da pobjegne, ali Dim ga udara flašom mlijeka preko lica, ostavivši ga iznenađenog i krvavog. Aleks je uhvaćen i pretučen od strane policije. Deltoid mu pljuje u lice nakon što saznaje da je žena preminula u bolnici. Aleks je osuđen na 14 godina robije.

Nakon dvije godine robijanja, ministar unutrašnjih poslova dolazi u zatvor u potrazi za pokusnim kunićima, za eksperimentalnu terapiju averzije zbog rehabilitovanja kriminalaca kroz dvije sedmice; Aleks se prijavljuje. Taj proces uključuje drogiranje subjekta, vezanje za stolicu, nasilno držanje očnih kapaka otvorenim i prisilno gledanje slika nasilja. Aleksu postaje muka od droge. On shvata da je iz jednog od filmova Betovenova muzika, inače njegovog omiljenog kompozitora i da će terapija učiniti da mu bude zlo od te muzike. On pokušava da okonča terapiju ali bezuspješno.

Nakon dvije nedelje terapije, ministar unutrašnjih poslova organizuje skup da se dokaže da je Aleks “izliječen”. Pokazano je da nije u stanju da se odupre glumcu koji ga vrijeđa i napada, i postaje bolestan kada vidi golu ženu. Zatvorski sveštenik je protiv ovoga, smatrajući da je Aleksu oduzeto pravo slobode koju je Bog podario. Upravnik zatvora kaže da nije zainteresovan za etiku i da ga jedino zanima smanjenje stope kriminala i otkriva groznu zakrčenost zatvora.

Aleks je oslobođen i saznaje da je njegove lične stvari uzela policija da pomogne restituciju kod žrtava, i da su njegovi roditelji izdali njegovu sobu. Beskućnik, Aleks sreće matorog skitnicu kojeg je davno pretukao, koji ga napada sa nekoliko svojih prijatelja. Aleksa spašavaju dva policajca za koje se ispostavlja da su Dim i Džordži. Oni odvode Aleksa u šumu, gdje ga tuku i skoro udave u vodi. Ošamućeni Aleks luta šumom i dolazi do kuće pisca g. Aleksandra, koji je nepokretan, i tu pada u nesvjest. Aleks, budeći se, shvata da se za njega brinu Aleksandar i njegov lični sluga, Džulijan. G. Aleksandar, koji nije prepoznao Aleksa kao svog napadača, pročitao je o njegovom liječenju u novinama. Vidjevši Aleksa kao političko oružje koje može upotrebiti protiv vlasti, g. Aleksandar se priprema da upozna Aleksa sa svojim kolegama, ali čuje Aleksa kako pjeva istu pjesmu koju je pjevao kad mu je silovao ženu i ponovo mu kroz glavu prolazi taj nemio događaj. Uz pomoć svojih kolega, Aleksandar drogira Aleksa i stavlja ga u zaključanu spavaću sobu. Aleks se budi uz Betovenovu Devetu simfoniju. Osjećajući nesnosan bol, on se baca kroz prozor i pada u nesvjest.

Aleks se budi u bolnici. Dok su mu radili serije psiholoških testova, Aleks uviđa da više nema averzije ka nasilju. Ministar unutrašnjih poslova dolazi i izvinjava se Aleksu. Nudi da mu pomogne i da mu nađe posao. Kao znak dobre volje, ministar dovodi muzičku liniju koja pušta Betovenovu devetu simfoniju. Aleks počinje razmišljati o nasilju i ima žive misli o tome kako ima odnos u snijegu sa ženom dok publika gleda. “Bogme, izliječen sam!”

Uloge

Razlike između filma i romana

Kjubrik se uglavnom držao priče iz romana, preskočivši poslednji dio, u kojem je Aleks ostario i prerastao sociopatiju. Dok u filmu Aleks dobija državni posao – što implicira da je ostao sociopata u srcu – roman se završava pozitivno po Aleksa.

  • U romanu, Aleksovo prezime nije otkriveno, dok u filmu, njegovo prezime je Delardž.
  • Na početku romana, Aleks je 15-godišnji delikvent koji iza sebe ima dosta zločina. U filmu, da se ublaži polemika, Aleks je nešto stariji, oko 17-18 godina.
  • U filmu, Aleks ima zmiju ljubimca. To se ne spominje u romanu.
  • U romanu, F. Aleksandar prepoznaje Aleksa kao svog napadača kroz nekoliko neopreznih naznaka. U filmu, Aleks biva prepoznat kada počne da pjeva pjesmu tokom kupanja.
  • U romanu, Aleksu je ponuđena terapija nakon što ubija drugog zatvorenika koji ga je seksualno uznemiravao. U filmu, ta scena je izbrisana, i umjesto toga Aleks se dobrovoljno javlja da učestvuje u terapiji.
  • U romanu, Aleks drogira i siluje dvije 10-godišnje devojčice. U filmu, te djevojčice su zapravo djevojke koje su pristale na odnos, bez ikakvih naznaka koje ukazuju na korišćenje droge ili bilo kakvog nasilja.
  • U romanu, pisac je radio na projektu Paklena Pomorandža kada Aleks i njegova družina upadaju u kuću. U filmu, naslov projekta se ne vidi, tako ostavljajući film bez dodira sa naslovom.
  • Na početku filma, Aleks i njegovi drugovi brutalno tuku jednog pijanog starca. Posle, kada Aleksa puste na slobodu, taj čovjek ga prepoznaje. Starac okuplja nekoliko prijatelja beskućnika da tuku Aleksa, koji nije u stanju da se brani. Ovih scena nema u knjizi, ali ima slična scena u kojoj stariji čovjek ide kući iz biblioteke i dobija batine od Aleksa i drugova i pritom mu knjige bivaju uništene. Pošto je Aleks pušten na slobodu, odlučuje da se ubije i odlazi u biblioteku da pronađe knjigu kako bi to uradio. Tamo ga prepoznaje stariji čovjek kojeg je prebio i starac ga napada zajedno sa nekoliko prijatelja iz biblioteke.
  • Aleks je skoro pretučen na smrt od strane policije posle rehabilitacije. U filmu, policajci su njegovi bivši drugovi, Dim i Džordži. U knjizi, umesto Džordžija, za koga je rečeno da je ubijen, drugi policajac je Biliboj, vođa suparničke bande protiv koje se Aleks prije tukao, i u filmu i u knjizi. Ovo je značajna razlika jer su Dim i Džordži bili izrugivani od strane Aleksa prije njegove terapije a Biliboj je skoro umro, što ukazuje da batine koje je Aleks dobio su daleko bolesnije i gore.
  • U romanu, Aleks ne može da podnese nijednu vrstu muzike, a u filmu jedino ne može Betovenovu Devetu Simfoniju.

Nagrade

Kritike

Kritika je većinom hvalila film, makar su i neki prigovarali da je nasilje previše ekscesivno. Džejms Brundidž je hvalio film: “Poruka, za sve one koji nisu u stanju analizirati “Paklenu naranču” u bilo čemu osim u nasilju, je ista ona u Hinduizmu koja govori o karmi; svako na kraju dobije ono što zaslužuje. Ovaj film je gorko slatka ironična priča o sociopatu Aleksu Delardžu…On završi u eksperimentalnom programu kondicioniranja stvorenog kako bi od njega stvorili “programiranu narandžu”, nekoga ko je nesposoban ozlijediti bilo koga. Kada biva otpušten iz zatvora, karma počinje djelovati. Beskućnik kojeg je prije istukao sada istuče njega. Spasu ga dvojica policajaca, dvojica njegovih bivših kolega koje je prevario, pa sada i oni istuku njega…”Paklena narandža” je film koji, od početka do kraja, pršti ironijom. To je briljantno, crno poetično djelo koje u isto vrijeme fascinira i izaziva gađenje“.

Majkl Atkinson je napisao: “… Kjubrik je stvorio prvu punk tragikomediju koreografisanu poput crtaća, meditaciju o pojmovima dobra, zla i slobodne volje koja je u jednakoj mjeri zavodnička koliko i neukusna. Da je Kjubrik krivo procijenio udaljenost između komedije i okrutnosti je neosporno; no danas nije lako odgovoriti zašto ovaj film ostaje duboko u sjećanju…”Paklena narandža” je uokvirena poput satire, no nije jasno čemu se rugao Kubrick – tinejdžerima, silovateljima, kriminalnom postupku, liberalnoj birokratiji, bogate britanske klase; vi odlučite. Poput većine Kjubrikovih filmova, i ovaj je originalan, hermetičan, jezovit spektakl kojem se moramo diviti jer je jedinstven“.

S druge strane, Rodžer Ebert je jednostavno otvoreno priznao da mu se film nije svidio te mu je dao samo 2 od 4 zvijezde: “Kjubrikova “Paklena narandža” je ideološki haos, paranoidna desničarska fantazija koja se maskirala kao Orvelovo upozorenje. Pravi se da se protivi policijskoj državi i nametnutoj kontroli uma, no sve što radi je samo slavljenje zlobe glavnog protagonista, Alexa“.”

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *