Viktor Igo/Victor-Marie Hugo – Najuticajnija ličnost francuskog romantizma

Victor-Marie Hugo (Besançon, 26. februar 1802. – Pariz, 22. maj 1885.), francuski romanopisac, pjesnik, esejist, dramaturg i aktivist za ljudska prava, te možda najuticajnija ličnost francuskog romantizma. Iako je u Francuskoj najpoznatiji po svojim pjesmama i dramama, u ostalom svijetu znamo ga po romanima Jadnici (Les Misérables) i Zvonar crkve Notre-Dame (Notre-Dame de Paris). Među njegovim mnogim pjesničkim zbirkama, Les Contemplations i La Légende des Siècles su izuzetno cijenjene kod kritičara, a Hugo se nekad identifikuje i kao najveći francuski pjesnik.

Iako je bio ekstremno konzervativan dok je bio mlad, pridružio se ljevici kako su godine prolazile. Postao je strastveni republikanac i njegova djela dodiruju političke i socijalne probleme i umjetničke trendove tog vremena.

Rani život i uticaji

Mladi Victor Hugo

Victor-Marie Hugo rođen je 26. februara 1802. u mjestu Besançon kao treći sin Josepha Léopolda Sigisberta Hugoa (1773.–1828.) i njegove supruge Sophie Trébuchet (1772.-1821.). Većinu svog života proveo je u rodnoj Francuskoj. Bio je izgnan iz države za vlasti Napoleona III.. 1851. živio je u Bruxellesu, od 1852. do 1855. živio je na Jerseyu, a od 1855. do 1970. i ponovo od 1872. do 1873. na Guernseyu. 1852. dobija generalno pomilovanje i od tada njegov egzil bio je po izboru.

Hugovo rano djetinjstvo bilo je ispunjeno velikim događajima. U vijeku prije njegovog rođenja, u Francuskoj revoluciji dogodio se kraj Dinastije Bourbon, a sam Hugo je svjedočio usponu i padu Prve Republike i nastanku Prvog Carstva pod vodstvom Napoleona Bonapartea. Napoleon se proglasio carem kada je Hugo imao samo 2 godine, a Dinastija Bourbon se vratila na prestolje prije Hugovog osamnaestog rođendana. Različiti politički i vjerski pogledi Hugovih roditelja reflektovali su sile koje su se borile za prevlast u Francuskoj tokom cijelog njegovog života: Hugov otac bio je visoko odlikovani oficir u Napoleonovoj vojsci, ateistički republikanac koji je smatrao Napoleona herojem, dok je njegova majka bila katolička rojalistkinja koja je po nekim pričama za ljubavnika izabrala generala Victora Lahoriea, koji je 1812. pogubljen zbog sumnje da je kovao planove protiv Napoleona.

Sophie je slijedila svog muža na zadatke u Italiju (gdje je Léopold služio kao guverner provincije blizu Napulja) i u Španiju (gdje je vodio tri Španske provincije). Svjesna problema stalnog seljenja zbog vojnog života i zbog mogućnosti prevare od strane njenog nevjernog supruga, Sophie se 1803. privremeno rastala od Léopolda i smjestila u Pariz. Od tada je dominirala Hugovim obrazovanjem i razvojem. Rezultat toga bio je iskazan u njegovim ranim pjesmama i fikciji čije su glavne teme bile Kralj i Vjera. Tek je kasnije, posmatrajući događaje koji su uzrokovale revolucije 1848., Hugo odbacio katolički rojalizam i postao pobornik republikanizma i slobode mišljenja.

Rana poezija i fikcija

Hugo sa svojim starijim sinom Françoisom-Victorom.

Hugova kći Léopoldine.

Kao i mnoge druge mlade pisce njegove generacije, Hugov uzor bio je François-René de Chateaubriand, otac romantizma i jedna od najistaknutijih književnih ličnosti u Francuskoj za vrijeme 1800-ih. U svojoj mladosti, Hugo je razvio tezu “Chateaubriand ili ništa” i njegov kasniji život imao je jako velikih sličnosti kao i onaj njegova prethodnika. Kao i Chateaubriand, Hugo je poticao i uznapredovao razvoj romantizma, i postao je povezan s politikom kao heroj republikanizma i bio je izgnan iz domovine zbog svojih političkih mišljenja.

Prevremena strast i elokvencija Hugovih ranijih djela donijela mu je uspjeh i slavu u ranom uzrastu. Njegova prva pjesnička zbirka (Nouvelles Odes et Poésies Diverses) izdata je 1824. kada je Hugo imao samo 23 godine, a donijela mu je kraljevsku platu od Luja XVIII. Iako su se pjesmama divili zbog njihovog spontanog zanosa i tečnosti, tek je iduća zbirka koja je izdata 1826. (Ode i balade) otkrila Hugoa kao velikog i odličnog pjesnika, majstora lirike i kreativne pjesme.

Protiv majčinih želja, mladi Hugo se zaljubio i tajno vjerio sa prijateljicom iz djetinjstva Adèle Foucher (1803.-1868.). Zbog neobične bliskosti sa majkom, Hugo se tek nakon njene smrti 1821. osjećao slobodnim da oženi Adèle (to se dogodilo 1822.). Svoje prvo dijete, sina Léopolda, dobili su 1823., no dijete je preminulo još u djetinjstvu. Hugova ostala djeca su bila kćerke Léopoldine (28. avgust 1824.) i Adèle (24. avgust 1930.), te dva sina Charles (4. novembar 1928.) i François-Victor (28. oktobar 1828.). Hugo je svoj prvi roman, Han d'Islande izdao 1823., a svoj drugi roman Bug-Jargal je izdao tri godine kasnije, 1826. U periodu između 1829. i 1940. Hugo je izdao još 5 pjesničkih zbirki (Les Orientales, 1829.; Les Feuilles d'automne, 1831.; Les Chants du crépuscule, 1835; Les Voix intérieures, 1837.; i Les Rayons et les ombres, 1840.) i tako utvrdio svoju reputaciju kao jedan od najvećih i najboljih liričkih pjesnika svih vremena.

Pozorišni rad

Hugo nije tako brzo postigao uspjeh sa svojim pozorišnim djelima. 1827. izdao je nikad izvedenu dramu Cromwell, koja je poznatija po autorovom predgovoru nego po samoj radnji djela (velika dužina drame smatrala se “neprikladnom za izvođenje”). U uvodu, Hugo savjetuje francuske pisce da se oslobode od klasičnog stila teatra i tako pokreće bitku između francuskog klasicizma i romantizma koja će nakon tog događaja trajati još godinama. Nakon Cromwella, 1928. je uslijedila drama Amy Robsart, jedna eksperimentalna drama iz Hugovog djetinjstva koja je inspirisana Kenilworthom Waltera Scotta koja je bila u produkciji njegova šure Paula Fouchera, koja uspijeva izdržati jedan nastup pred više nego nezahvalnom publikom prije nego što je skinuta sa pozornice.

Prva Hugova drama koja je producirana pod njegovim ličnim imenom bila je Marion Delorme. Iako je prvobitno zabranjena i cenzurisana zbog svojeg kritikovanja monarhije, zabrana je skinuta, a premijera bez cenzure je bila 1829., no ponovo bez uspjeha. No, iduća drama koju je Hugo napisao i izveo – Hernani – se pokazala kao jedan od najuspješnijih i najpotresnijih događaja 19.vijeka u francuskoj pozornoj sceni i to već prve noći kada je postala poznata kao “Bitka za Hernani”. Danas je djelo relativno nepoznato i ne pamti se osim kao podloga za Verdijevu istoimenu operu. No, u ono vrijeme, izvođenje predstave skoro bi se pretvorilo u rat između tada ključnih suparnika u francuskoj kulturi i društvu: klasicisti protiv romantičara, liberali protiv konformista i na kraju republikanci protiv rojalista. Drama je uveliko osuđena od strane novina, ali izvodila se pred punim pozorištem noć za noć. Takođe je signalizovala da se Hugov koncept romantizma izuzetno ispolitizovao: Hugo je vjerovao da će isto kao što će i liberalizam osloboditi narod od patnja pod monarhijom i diktaturom, romantizam osloboditi umjetnost od klasicizma.

Glumica Juliette Drouet, Hugova ljubavnica

Hugo je 1832., inspirisan uspjehom Hernania, izdao još jednu dramu Kralj uživa. Drama je zabranjena odmah nakon prve večeri i to zbog istaknutog ismijavanja francuskog plemstva, no postala je izuzetno popularna u štampanom obliku. Motivisan zabranom, Hugo je svoju iduću dramu Lucrèce Borgia napisao za samo 14 dana. Drama je izvedena tek 1833. i doživjela je izuzetan uspjeh. Mademoiselle George (pređašnka Napoleonova ljubavnica) igrala je glavnu ulogu, a glumica Juliette Drouet igrala je jednu od sporednih uloga. No, Drouet je kasnije zaigrala jako veliku ulogu u Hugovu privatnom životu postavši njegova doživotna ljubavnica i muza. Iako je Hugo imao mnogo ljubavnih avantura, čak je i Hugova supruga priznala kako Drouet ima jako veliku povezanost sa Victorom i smatrala se dijelom porodice. U Hugovoj sljedećoj drami (Marie Tudor, 1833.), Drouet je igrala ulogu Jane Grey, prethodnicu kraljice Mary Tudor. No, Drouet se nije smatra pogodnom za ulogu i zamijenjena je sa drugom glumicom odmah nakon prve večeri. To je bila njena posljednja uloga na francuskoj pozornici. Od tada je svoj život posvetila Hugou. Uz malu novčanu potporu, ona je postala njegova neplaćena sekretarica i saputnica idućih 50 godina.

Hugov Angelo je imao premijeru 1835. i bio je veliki uspjeh. Ubrzo nakon, grof od Orleansa (brat kralja Luja-Filipa i veliki obožavalac Hugovih djela) osnovao je novo pozorište kako bi podržao izvođenje novih drama. Théâtre de la Renaissance otvoreno je u novembru 1838. i prva predstava koja se u njemu izvodila je Ruy Blas. Iako se ta drama danas smatra jednim od Hugovih najboljih, u ono vrijeme nije bila baš dobro prihvaćena. Hugo nije napisao iduću dramu do 1843. Les Burgraves je igrala samo 33 večeri i polako je gubila gledaoce, koji su išli gledati konkurentnu dramu. Les Burgraves je bila Hugova zadnja prava drama. Iako je kasnije, 1862., napisao jednu kratku dramu Torquemada, ona nije izdata sve do nekoliko godina prije njegove smrti, 1882 i nije bila namijenjena za izvođenje na pozornici. No, Hugov interesovanje za pozorište nije opalo i 1864. je izdao dobro-prihvaćeni esej o Williamu Shakespeareu, čiji je stil pokušao emulirati u svojim vlastitim dramama.

Djela za odrasle

Ilustracija Alfreda Barboua iz prvog izdanja Zvonara crkve Notre-Dame (1831.)

Hugovo prvo djelo za odrasle pojavilo se 1829., a reflektovalo je oštru socijalnu savjest koja će uveliko uticati na jedno od njegovih kasnijih djela. Posljednji dani čovjeka koji je osuđen na smrt je djelo koje je imalo dubok uticaj na književnike kao što su Albert Camus, Charles Dickens i Fjodor Mihajlovič Dostojevski. Claude Gueux, kratka dokumentarna priča o ubiici iz stvarnog života koji je pogubljen u Francuskoj, pojavila se 1834., i kako je sam Hugo tvrdio, ona je bila preteča njegova najpoznatijeg djela Jadnici. No prvi Hugov pravi, dugi roman bio je enormno uspješni Zvonar crkve Notre-Dame, koji je izdat 1831. i bio odmah preveden na skoro sve evropske jezike. Jedan od efekata romana bila je popularizacija katedrale Notre-Dame, koja je sada privlačila hiljade turista koji su pročitali roman. Knjiga je takođe inspirisala ljubav prema predrenesansnim građevinama, koje se od tada aktivno čuvaju.

Portret “Cosette” koji je napravio Emile Bayard, slika je iz prvog izdanja Jadnika (1862.)

Hugo je počeo planove za svoj novi veliki roman o socijalnoj patnji i nepravdi za vrijeme 1830ih, no bilo je potrebno punih 17 godina kako bi se njegovo najpoznatije i najdugovječnije djelo, Jadnici, realizovalo i konačno izdalo 1862. Sam autor je bio svjestan da je njegov novi roman izvrstan i izdavanje je pripalo kupcu koji je najviše ponudio. Belgijska izdavačka kuća Lacroix & Verboeckhoven prihvatila se marketinške kampanje, što je bilo neobično za to vrijeme, štampajući novinska izdanja djela punih 6 mjeseci prije izdavanja djela. Prvobitno je izdala samo prvi dio djela (“Fantine”) koji je istovremeno izdavan u većim gradovima. Djelovi knjige brzo su se rasprodali i imali su veliki uticaj na francusko društvo. Odgovori na djelo sezali su od divljeg entuzijazma pa do intenzivnih osuda, no problemi koji su istaknuti u Jadnicima ubrzo su se našli na dnevnom redu francuske Narodne Skupštine. Taj roman je i dan danas još uvijek popularan u cijelom svijetu, adaptiran je za film, TV i muzičku scenu i napisano je još par knjiga koje se na neki način smatraju nastavcima romana.

Hugo se od socijalno-političkih problema udaljio u svom idućem romanu, Les Travailleurs de la Mer koji je izdan 1866. Uprkos tome, knjiga je dobro primljena, možda zbog pređašnjeg uspjeha Jadnika. U romanu posvećenom kanalskom ostrvu Guernsey, na kojem je Hugo proveo 15 godina izgnanstva, Hugovo opisivanje čovjekove bitke sa morem i sa strašnim stvorenjima koje žive ispod površine izrodilo je novi trend u Parizulignje. Od jela i ekshibicija pa do šešira i zabava u simbolu lignje, Parižani su postali fascinirani tom životinjom koju su mnogi tada smatrali mističnom. Guernseyska riječ koja je korištena u knjizi koristila se kako bi referisala na hobotnicu.

Karikatura Honoréa Daumiera, na vrhuncu Hugovog političkog života: “Hugo je najmračniji od svih velikih ozbiljnih ljudi.” (1849.)

Političko-socijalnim problemima vratio se u svom idućem djelu, Čovjek koji se smije koje je izdato 1869. i  koje je dalo kritični prikaz aristokratije. No, roman nije bio toliko uspješan kao njegovi prethodnici te je sam Hugo rekao kako se povećava razlika između njega i njegovih književnih savremenika kao što su Gustave Flaubert i Émile Zola, čija su naturalistička djela postajala sve popularnija od Hugovih romantističkih djela. Njegov zadnji roman Devedeset i tri, izdat 1874., bavio se problemom koji je Hugo prije izbjegavao: Vladavina terora za vrijeme Francuske revolucije. Iako je njegova popularnost opadala kada je roman izdat, mnogi Devedeset i tri smatraju jako moćnim djelom koje je rame uz rame sa Hugovim pređašnjim djelima.

Politički život i izgnanstvo

Među stijenama u Jerseyu (1953.-55.)

Nakon tri neuspješna pokušaja, Hugo je 1841. prvi put izabran u Académie Francaise i tako je utvrdio svoju važnu ulogu u francuskoj književnosti. Nakon toga se uveliko uključio u politički život i postao veliki pobornik Republike. Kralj Luj-Filip ga je 1841. postavio za kraljevskog geneaologa i time je ušao u Visoke odaje kao Pair de France (ekvivalent engleskog lorda) i na toj poziciji je govorio protiv smrtne kazne i socijalne nepravde, a zalagao se za slobodu štampe i samo-vladu za Poljsku. Kasnije je izabran u Zakonodavnu i Konstitucionalnu Skupštinu, malo prije revolucije 1848. i formiranja Druge Francuske Republike.

Kada je Louis Napoleon (Napoleon III.) preuzeo potpunu vlast 1851. i kada je donio anti-parlamentarni ustav Hugo ga je otvoreno proglasio izdajicom vlastite domovine. U strahu za život Hugo bježi u Bruxelles, pa na Jersey, a sa porodicom se konačno smjestio na jedno od kanalskih ostrva, Guernsey, tačnije u Hauteville Houseu gdje je živio u izgnanstvu do 1870.

Dok je bio u egzilu, Hugo je napisao svoje poznate pamflete protiv Louisa Bonapartea, Napoléon mali i Histoire d'un crime. Pamfleti su zabranjeni u Francuskoj, no uprkos tome imali su velik uticaj tamo. Hugo je za svog boravka u Guernseyu napisao neka od svojih najpoznatijih djela, kao što su Jadnici i njegove vrlo cijenjene zbirke poezije (Les Châtiments, 1853.; Les Contemplations, 1856.; i La Légende des siècles, 1859.).

Hugo je u jednom slučaju uvjerio vladu kraljice Viktorije da poštedi 6 Iraca smrtne kazne zbog terorističkih aktivnosti. Taj njegov čin rezultovao je uklanjanjem smrtne kazne iz ženevskog, portugalskog i kolumbijskog ustava.

Iako je Napoleon III. izdao pomilovanje svim političkim izgnanicima 1859., Hugo se odbio vratiti jer je to značilo da treba povući svoje kritike i mišljenja prema vladi i kralju. Tek kada je Napoleon III. pao i nastala Treća Republika, Hugo se vratio u rodnu zemlju 1870., u kojoj je jako brzo izabran u Narodnu Skupštinu i Senat.

Vjerski pogledi

Victor Hugo 1884.

Hugovi vjerski pogledi radikalno su se mijenjali tokom njegovog života. Kao mladić bio je katolik i izražavao je veliko poštovanje prema Crkvenoj hijerarhiji i autoritetu. Od tada on se sve više odaljava od katolicizma i izražava veliko negodovanje prema papama i ima snažne anti-klerikalne poglede. Tokom egzila postao je spiritualista, a kasnije je postao pobornik racionalnog deizma koji je bio sličan onome koji je podržavao Voltaire. Kada je jedan popisnik 1872. pitao Hugoa da li je on katolik, Hugo je odgovorio: “Br. 1 slobodoumnik.

Hugo za vrijeme svog “spiritističkog” perioda na Guernseyu (1855.)

Hugo nikad nije izgubio svoju antipatiju prema rimokatoličkoj crkvi uglavnom zbog njene ravnodušnosti za nedaće radnika koji su bili tlačeni od monarhije i možda zbog učestalosti da se Hugova djela nalaze na papinoj listi “zabranjenih knjiga” (Hugo je dobio čak 740 napada zbog Jadnika od strane katoličke štampe.). Nakon smrti njegovih sinova Charlesa i Françoisa-Victora, Hugo je zahtijevao da se pokopaju bez krsta i bez sveštenika, a isto je želio da se napravi i na njegovom pogrebu. Iako je Hugo vjerovao da je katolička dogma stara i umiruća, on nikad nije direktno napao samu instituciju. Takođe je ostao jako religiozan čovjek i do kraja života je vjerovao u moć i potrebu molitve.

Hugov racionalizam se može naći u njegovim pjesmama Torquemada (1869., koja govori o vjerskom fanatizmu), Papa (1878., nasilno anti-klerikalna), Vjere i vjera (1880., u kojoj odbija korist crkava) i u onim posthumno izdatim Kraj Sotone i Bog (1886. i 1891., u kojoj hršćanstvo predstavlja kao grifona, a racionalizam kao anđela).

O vjeri je Hugo rekao:

„Vjera prolazi, no Bog ostaje“

Predvidio je da će hrišćanstvo eventualno nestati, no da će ljudi i nakon toga vjerovati u “Boga, Dušu i odgovornost”.

Posljednje godine i smrt

Victor Hugo, autor: Alphonse Legros

Tijelo mrtvog Victora Hugoa na njegovom krevetu, sliku je napravio Félix Nadar.

Kada se Hugo 1870. vratio u Pariz, narod ga je slavio kao nacionalnog heroja. Uprkos svojoj popularnosti Hugo je izgubio izbore za primanje u Narodnu skupštinu 1872. U jako kratkom periodu nakon neuspjelih izbora Hugo je dobio lakši moždani udar, doživio je Opsadu Pariza, njegova kći je završila u ludnici, a u tom kratkom periodu doživio je i smrt svojih dvaju sinova. Njegova druga kćerka, Léopoldine, utopila se u brodskoj nesreći 1843., supruga Adèle umrla je 1868., a vjerna ljubavnica Juliette Drouet 1883., samo dvije godine nakon njegove smrti. Uprkos velikim porodičnim gubicima Hugo i dalje istrajava na političkim djelovanju. 30. januara 1876. biva izabran za člana u novoosnovanom Senatu. Njegova posljednja faza u političkom životu smatra se neuspjehom. Hugo je preuzeo ulogu tvrdoglavog starca i jako je malo učinio za svog boravka u Senatu.

U februaru 1881. Hugo je proslavio svoj 79. rođendan. U čast njegovog ulaska u osmu deceniju života, održana je jedna od najvećih posveta koja je održana nekom živećem piscu. Proslava je započela 25. i Hugo je dobio Sevresku vazu, tradicionalni dar za suverenike. 27. februara u njegovu čast je održana jedna od najvećih parada u francuskoj istoriji. Narod je marširao od Avenue d'Eylau, pa do Champs-Elysees i na kraju do samog centra Pariza. Narod je marširao 6 sati kako bi prošao kraj Hugovog stana u kojem ih je on gledao sa prozora. Svaki pedalj parade napravljen je i isplaniran samo za Hugoa. Službeni vodiči su čak nosili i različke da bi aludirali na Cosetteinu pjesmu u Jadnicima.

Victor Hugo je preminuo 22. maja 1883. u 83. godini života, i njegova smrt je bila propraćena masovnim javnim žaljenjem. U svijetu ga ne cijenimo samo kao izvrsnog književnika nego i kao državnika koji se borio za očuvanje cjelovitosti Treće Republike i demokratije u Francuskoj. Više od 2 miliona ljudi pridružilo se njegovoj pogrebnoj povorci koja je krenula od Slavoluka pobjede pa do Panthéona gdje je Hugo i pokopan.

Nacrti

Zalazeće sunce (1853.-1855.)

Hobotnica sa inicijalima V.H. (1866.)

Jako malo ljudi zna da je Hugo bio jednako profiličan u likovnoj umjetnosti kao i u književnosti, stvorivši preko 4,000 crteža u svom životu.

Iako mu je crtanje na početku bio samo hobi, ono počinje igrati jako veliku ulogu u njegovom životu malo prije njegova egzila, kada je donio odluku o prestanku pisanja kako bi život posvetio politici. Crtanje je bio Hugov glavni kreativni izlaz u periodu od 1948. do 1851.

Hugo je radio samo na papiru i u malom mjerilu, koristeći uglavnom tamnosmeđi ili crni tuš sa malim dodacima bijele i jako rijetko u boji. Njegovi sačuvani crteži su iznenađujuće uspješni i poprilično “moderni” u svom stilu. Danas se njegove slike smatraju jednim od preteča nadrealizma i apstraktnog ekspresionizma.

Hugo se ne bi ustručavao koristiti dječje šablone, mrlje od tinte, lokve i mrlje, čipke i druga pomagala, takođe često koristeći ugalj sa šibica i svoje prste radije nego olovke i kistove. Nekad je dodavao i kafu i čađ da bi postigao efekte koje želi. Govori se da je Hugo često crtao sa svojom lijevom rukom ili bez gledanja papira, čak i dok je bio u spritualističkim seansama kako bi dopro do nesvjesne misli. Taj njegov koncept je kasnije popularizovao Sigmund Freud.

Hugo je svoje crteže držao podalje od javnosti u strahu da oni ne bi zasijenili njegov književni rad. No, volio je podijeliti svoje crteže sa porodicom i prijateljima, najčešće kao slike na ručno izrađenim razglednicama koje je slao za vrijeme svog egzila. Neka njegova djela pokazana su, i njima su se divili, umjetnici kao Vincent van Gogh i Eugène Delacroix koji su se kasnije složili u tome da je Hugo postao slikar a ne književnik, zasijenio bi sve slikare njegovog stoljeća.

Memorijali

Stanovnici Guernseya podigli su mu kip u Candie vrtovima kako bi komemorisali njegov boravak na ostrvu.

Grad Pariz očuvao je njegova boravišta na Guernseyu i u Place des Vosges 6, Pariz i pretvorio ih u muzeje. Kuća u Viandenu, Luksemburg u kojoj je boravio 1871. takođe je pretvorena u komemorativni muzej.

Victor Hugo je svetac u Vijetnamskoj religiji Cao Dai.

Djela

Izdata za Hugova života

Pjesme Victora Hugoa

Izdata posthumno

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *