Frederik Šopen – Najistaknutiji predstavnik muzičkog romantizma

Frederik Fransoa Šopen (pravo ime Fryderyk Franciszek Chopin), (1. marta 1810, Želazova Vola, Poljska17. oktobra 1849, Pariz, Francuska), poljski kompozitor i pijanista.

Najistaknutiji predstavnik poljske muzičke kulture i jedan od najznačajnijih pijanista i kompozitora svih vremena. U svojoj dvadesetoj godini Frederik Šopen se seli u Pariz sa ciljem da se usavrši. Do tada je već komponovao svoja dva klavirska koncerta. Nikad se više nije vraćao u Poljsku.

Biografija

Frederik Šopen rodio se u blizini Varšave kao sin naturalizovanog Francuza, koji se doselio u Poljsku 1787. godine i majke Poljakinje. Rodio se 1. marta i uvijek je toga dana slavio svoj rođendan, iako njegova krštenica vjerovatno pogrešno navodi da je datum rođenja 22. februar.

Djetinjstvo

1810. godine Šopenova porodica se seli u Varšavu. Već kao dječak Šopen pokazuje veliki talenat. Dok još nije imao ni deset godina, novine su pisale o njemu, izuzetno ga hvaleći. Sa sedam godina je već komponovao dva muzička djela. Nastupao je na raznim aristokratskim zabavama kao glavna atrakcija. Šopenov prvi učitelj je bila je njegova majka, Justyna Krzyžanowska. Zatim je dobio drugog učitelja koji je nakon par godina priznao da ga Šopen muzikalno prevazilazi, pa je odgovornost za Šopenov razvoj pala na poznatog muzičkog pedagoga Jožefa Elsnera. Εlsnerov uticaj na Šopena je nesporan. Premda mu je dozvoljavao da sam upravlja svojim sviranjem, bio je strog što se tiče teoretskog obrazovanja, kombinacija koja se pokazala djelotvornom. Šopen je tako stekao stil koji će prožimati njegov budući rad. U ovo doba nastaju i oba Šopenova klavirska koncerta. Ranu mladost provodi i na putovanjima u Berlinu, Beču i Drezdenu.

Pariz

1830. godine izbija revolucija u Varšavi protiv ruske okupacije. Šopen se tada nalazio u Beču i burno je reagovao na vijest. Zahvatila ga je snažna želja za povratkom u otadžbinu, ali su ga prijatelji nagovorili da ne ide. Umjesto toga, Šopen se seli u Pariz i nikad se ne vraća kući. U svom dnevniku Šopen opisuje jake emocije koje ima u vezi sa stanjem u domovini. Nakon par mJeseci Rusi su porazili revolucionare.

Šopen se u Parizu družio sa drugim poljskim iseljenicima. Osim njih njegovi prijatelji bili su muzičari Franc List, Hektor Berlioz i Robert Šuman, slikar Ežen Delakroa i pisci Onore de Balzak i Žorž Sand. Sand je bila i Šopenova ljubavnica. Njih dvoje bili su poznat par tog vremena i o njima je pisana obuhvatna literatura. U ovo vrijeme Šopenovo zdravlje biva sve lošije. Zimu 18381839. Šopen je sa Žorž Sand proveo na Majorci i tada mu se zdravlje znatno pogoršalo. Nešto prije smrti, Šopen i Sand su se rastali. Sand ga nije posjetila dok je ležao na samrti, iako je Šopen izrazio želju za tim.

Smrt

Kratko prije svoje smrti, Šopen se dao nagovoriti da ide na turneju po Engleskoj. To je bila kobna odluka. Tamošnja vlažna klima negativno je uticala na Šopena, koji je bolovao od tuberkuloze. Preminuo je ubrzo po povratku u Pariz, 1849. godine, u okruženju prijatelja i rođene sestre. Sahranjen je u Parizu, a srce mu je prenijeto u jednu crkvu u Poljskoj, u skladu sa njegovim testamentom.

Djela

Osim manjeg broja orkestralnih i kamernih djela, sedamnaest poljskih pjesama za glas i klavir, Šopen je komponovao isključivo klavirsku muziku koju je obogatio novim izražajnim sredstvima.

Bio je jedinstven kao pijanist, izvođač sopstvenih djela i sasvim osoben kao autor. Uveo je nove tehničke složenosti u interpretaciji – slobodan duh i promjenljivost tempa koji samo nagovještava, a ne i precizno metronomski određuje, ali ništa u njegovoj muzici nije sračunato na spoljašnji efekat. Zato izvođenje njegovih kompozicija zahtijeva veliku tehničku i interpretatorsku spremnost.

Šopen je bio bez uzora u pređašnjim razdobljima klasične muzike i gotovo bez nasljednika. Ostavio je opus od 74 štampana djela koja po svojoj formalnoj strukturi i poetskim obilježjima nemaju premca u evropskoj muzici. Svojom je umjetnošću uticao na klavirsku muziku i interpretativni stil, uticaj koji dopire i u {XXI} vijek.

Jednu grupu Šopenovih djela sačinjavaju zbirke igara-poloneza, mazurki, valcera, duboke sadržajnosti. Uobičajene salonske komade uzdiže do ranga istinskih umjetničkih djela.

Šopen je dao doprinos i stvaranju novih tipova velikih formi-balada, fantazija, skreca. Etida koja je do Šopena bila instruktivna kompozicija, korištena u nastavi klavira da bi se savladao određeni tehnički problem, kod njega postaje koncertni komad.

Klavirski koncerti

Pored brojnih klavirskih komada koje je napisao i udahnuo im klasičan, antologijski koncertni karakter i formu i u manjoj mjeri kamerne muzike, dva klavirska koncerta i jedna baletska svita -{Silfide}-, jedina su djela gdje je koristio orkestar. Posebno su značajna njegova dva klavirska koncerta, komponovana u klasičnoj trostavačnoj formi zrelog koncerta {XIX} vijeka. Sa pravom je Berlioz za njih napisao da je orkestar u njima „samo pratnja, takoreći hladna i nekorisna”. Klavir je u prvom planu. Šopenovi klavirski koncerti, standardni su dio svetskog koncertnog repertoara i svuda se rado izvode. Mladi pijanisti ih rado uzimaju za svoja međunarodna takmičenja.

Prvi koncert, opus 11, e-mol

Ovaj koncert je dovršen 1830. a objavljen i premijerno izveden 1833. godine. Obiluje virtuozitetom u klaviru i posvećen je pijanisti Fridrihu Kalkbreneru. Tri njegova stava obrazuju cjelinu trajanja 37 minuta. Prvi stav je -{Allegro maestoso}-, sav u sonatnom obliku i traje polovinu ukupnog vremena koncerta. Obije njegove teme su veoma izražajne i elegantne, sa prizvukom sjete, bez snažnijih kontrasta. Samo, druga tema modulira u E-Dur, a orkestar se kroz cijeli stav tretira kao stereotipna pratnja veoma virtuoznom klaviru. Drugi stav je -{Romansa – Larghetto}- u E-Duru i po svom karakteru je jedan nokturno. Inspirisan je Šopenovom ljubavi prema Konstanci Glatkovskoj, a o virtuoznosti klavira svjedoči podatak da se ovaj stav može izvoditi i kao samostalan komad, pisan samo za klavir. Ovdje je orkestar još hladnija pratnja jednoj dražesnoj melodici klavira. Treći i finalni stav je -{Rondo – Allegro}-, opet u E-Duru, na kraju se vraća u osnovni tonalitet, a glavna tema mu je zasnovana na ritmovima krakovjaka, poljske narodne igre. Klavir je ovdje još virtuozniji, kroz sve svoje registre, a u drugoj temi, Šopen bez ikakvih ukrasa daje maha lijevoj ruci da nastupa za oktavu ispod desne. Ovaj stav, kroz uvod, razradu i finalnu kadencu i kodu, daje maha solisti da iskaže sve bravure klavira kao instrumenta.

Drugi koncert, opus 21, f-mol

Ovaj je koncert dovršen iste 1830. godine, samo nešto prije prvog koncerta, ali je publikovan i premijerno izveden tek 1835. godine. Inspirisan je Šopenovom ljubavlju prema Konstanci Glatkovskoj, ali je kasnije kad je objavljen, posvećen drugoj Šopenovoj ljubavi, Delfini Potočkoj. Mada je i ovaj koncert dosta virtuozan, briljantnost je nešto potisnuta u korist poetskog izraza. Tri njegova stava obrazuju cjelinu trajanja 35 minuta. Prvi stav je opsežni sonatni -{Maestoso}-. Karakterišu ga ritmički izrazita prva i lirska druga tema. U razvojnom djelu i reprizi nastupaju karakteristični Šopenovi osjećaji za obilje maštovitih figuracija, ornamenata i blistave pasaže i tercne nizove. Drugi stav je -{Romansa – Larghetto}- i po svom karakteru je opet nokturno, kao i u prvom koncertu. Samo, u njegovom srednjem dijelu se javlja jedan snažan prolom u orkestru iz koga solista u završnom dijelu, uz blago figuriranje, vraća prvobitno raspoloženje stava. Finalni treći stav je -{Rondo – Allegro}-, pisan u stilu sonate, gdje prva tema opet donosi, samo sada lirskiju, poljsku narodnu igru kujavjak. Epizode stava se smjenjuju u formi mazurke u orkestru i lirskih solo partija u klaviru, da bi nakon burnih ritmova poljskog obereka, u kadenci i kodi, solista ponovo dobio priliku da iskaže sve virtuozne mogućnosti solo klavira.

Izabrana djela

  • Balade – Br. 1 Op. 23, Br. 2 Op. 38, Br. 3 Op. 47, Br. 4 Op. 52.
  • Etide – Op. 10 & 25
  • Mazurke
  • Nokturni
  • Dva koncerta za klavir – Op. 11 & 21
  • Poloneze-Fantazija -Op.53 i Op. 61
  • Prelide – Op. 28
  • Sonata – Op. 35
  • Pesma – Op. 74
  • Valceri – Op. 32 & 64

 

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *