Ludvig Vitgenštajn – Najharizmatičniji filozof XX vijeka

Ludvig Vitgenštajn (njem. Ludwig Wittgenstein Josef Johann; Beč, 26. aprila 1889 — Kembridž, 29. aprila 1951) austrijsko-britanski filozof porijeklom iz Austrije koji je prvenstveno radio u poljima logike, matematičke filozofije, filozofije duha, i filozofije jezika. Mnogi ga smatraju jednim od najupečatljivijih i najharizmatičnijih filozofa u 20. veku uopšte. Od 1929 do 1947, Vitgenštajn je predavao na univerzitetu u Kembridžu. Tokom svog života objavio je samo jednu tanku knjigu, Logičko-filozofski traktat sa 75 stranica (1921), jedan članak, jednu knjigu pregleda i dječiji rečnik. Njegovi obimni rukopisi su uređeni i objavljeni posthumno. Filozofijska istraživanja su objavljena kao knjiga 1953, i od tada su njegovi radovi prepoznati kao jedno od najvažnijih djela filozofije u dvadesetom vijeku. Njegov nastavnik, Bertrand Rasel, opisao je Vitgenštajna kao „najsavršeniji primjer genija koga je ikada poznavao kao što se tradicionalno shvata; strastven, duboko intenzivan i dominantan”.

Biografija

Ludvig Vitgenštajn se rodio u Beču, 26. aprila 1889. godine, u porodici Karla i Leopoldine Vitgenštajn. Bio je najmlađi od osmoro djece, u toj uticajnijoj porodici Austrougarskog carstva. Roditelji njegovog oca, Herman Kristijan i Fani Vitgenštajn, porijeklom su iz jevrejske porodice, asimilirani u protestantizam. Ludvigov otac, Karl Vitgenštajn je bio poznati industrijalac, koji se obogatio u industriji gvožđa i čelika. Njegova majka, Leopoldina, rođena Kalmus, je takođe bila porijeklom iz jevrejske porodice, ali su njeni prešli u katolike. Ludvig, kao i njegova braća i sestre, kršteni su u Katoličkoj crkvi.

Najprije je studirao tehniku, prvo u Realschule u Lincu a potom u Berlinu. Na studije aeronautike u Mančesteru, Engleska, upisao se 1908. Fasciniran logikom i filozofijom matematike po savjetu Fregea dolazi 1911. u Kembridž, gdje studira logiku kod Bertranda Rasela. Nakon godinu dana studija odlazi u Norvešku i živi sam u jednoj brvnari.

Logičko-filozofski traktat

Na obali fjorda je koncipirao svoju slikovnu teoriju značenja. Tokom Prvom svjetskog rata priključio se austrijskoj vojsci. Odlikovan je zbog hrabrosti u borbama na ruskom frontu. U toku rata radio je na rukopisu koji će postati poznat pod naslovom Tractatus Logico-philosophicus koji je objavio 1921. Vjerovao je da je pronašao odgovore na sva ključna filozofska pitanja koja se mogu riješiti.  Narednih deset godina u jednom zabačenom austrijskom selu radi kao učitelj. Za to vrijeme njegov Traktat u filozofskim krugovima Kembridža i Beča izazvao je veliki publicitet. Mislioci okupljeni u Bečkom krugu, logički pozitivisti, ubijedili su ga, naročito Remzi, 1929. da bude član. Te godine se završava njegov rani period ograničen na slikovnu teoriju značenja.

1929. kada se vratio u Kembridž počinje njegov kasni period koji traje do smrti. U tim ranim 1930-tim dolazi do korijenitih promjena u Vitgenštajnovom sistemu mišljenja. Stavove izložene u Traktatu postepeno napušta. Radikalno se posvećuje interpretaciji prirode jezika kao filozofskog problema s nerazumijevanjem, zabunama i nejasnoćama, sa načinom na koji on predstavlja svijet. Vitgenštajn je pokazivao veliku radnu energiju. Pisao je ali i striktno zabranio da se njegova dela objavljuju za njegova života. Zanima ga filozofija uma, priroda izvjesnosti i problemi etike. On se dramatičnije okreće djelovanju ljudi i ulozi jezičkih aktivnosti u njihovim životima. Bavi se upotrebom jezika u kontekstima svakodnevnih društvenih aktivnosti, naređivanja, savjetovanja, mjerenja, računanja, pokazivanja i interesovanja za druge. Sve ove različite jezičke aktivnosti posmatra kao jezičke igre.

1939. preuzeo je od Dž. E. Mura filozofsku katedru i postao profesor na Univerzitetu u Kembridžu. Tokom Drugog svjetskog rata radio je kao bolnički vratar u Gajevoj bolnici u Londonu i potom kao laboratorijski asistent u Njukastlu. Nije imao namjeru da se filozofijom bavi profesionalno. 1947. podnio je ostavku na katedri. Posljednje dvije godine života proveo je povučeno u jednom irskom selu. 1949. dijagnostifikovan mu je rak s neizbježnim smrtnim ishodom. Ipak nije se odvajao od svog radnog stola, živio je i pisao sa intenzitetom i snagom koja je često prevazilazila njegove savremenike. Umro je u Kembridžu 1951. kao nesumnjivo najharizmatičnija figura filozofije.

Iz zbirke njegovih poznatih radova izdvajaju se naročito Filozofska istraživanja (1953) koja sadrže učenja iz poznog perioda, Bilješke o osnovama matematike (1956), Plava i smeđa sveska (1958) Bilježnica i bilješke sa predavanja, zatim posthumno objavljena djela: Bilježnice 1914-1916 (1961), O izvjesnosti (1969), Filozofska gramatika (1974) i Filozofske napomene (1975). I pored svog dužeg života i rada u Engleskoj Vitgenštajn je svoja djela napisao na njemačkom jeziku.

Njegovo filozofsko djelo vrši uticaj na mnoge savremene filozofe i orijentacije. Problematika značenja, jezika i smisla iskaza posle njega zauzima vrlo značajno mesto u savremenoj anglosaksonskoj filozofiji, posebno u logičkom empirizmu.

Filozofska istraživanja i metod

Prvo što iznenadi čitaoca, kada otvori Vitgenštajnove spise je način na koji su organizovani i njihova kompozicija. Njegovi rukopisi se sastoje od kratkih pojedinačnih beleški, koje su u većini slučajeva numerisane, čineći jednu misaonu sekvencu. U razrađenijim spisima nalaze se samo one odabrane, koje su raspoređene tako da se obrati maksimalna pažnja na detalj. Sva logička složenost kod ranog Vitgenštajna svedena je na račun sudova a svi sudovi su istinske funkcije atomskih ili bazičnih stavova. Atomski sudovi zato moraju biti nezavisni jedan od drugog, a priroda atoma iz koje su oni konstruisani ostaje neshvatljiva. U Raselovom shvatanju atomi su katkad bili primitivni elementi iskustva iako i Vitgenštajn u Traktatu naglašava primitivne elemente iskustva on se kreće prema poricanju činjeničnog i kognitivnog značenja rečenice. Njene funkcije ne odgovaraju njegovim koncepcijama reprezentacije, one su usredsređene na etiku, ili značenje sopstva, a završavaju s poznatim odbacivanjem sopstvene smislenosti. Doktrine o logičkoj formi pripadaju među stvari koje se mogu pokazati ali se o njima ne može govoriti: o onome o čemu se ne može govoriti, treba ćutati.

Jezik postaje nedjelatan: U Traktatu je jezik postavljen u statični, formalni odnos sa svijetom, međutim, kod kasnijeg Vitgenštajna došlo je dramatičnijeg razmatranja između ljudskog djelovanja i uloge njihovih jezičkih akcija. Filozofija ignoriše raznolikost jezičke igre a kroz uopštavanja i apstrakcije iskrivljuje pravu prirodu svog predmeta. Traktat je proizvod mišljenja da jezik mora biti ovo ili ono dok je ispravna metoda posmatranje i shvatanje kako stvarno stvari stoje. Kada odbacimo pažnju za detalje, gubi se realna funkcija iskaza, a jezik postaje nedjelatan. Ono što je potrebno je lijek za filozofski impuls, terapija prije nego teorija.

Vitgenštajnovo pisanje obično razvija analogije, aforizme, nove perspektive, i pozive da se na stare fenomene gleda na nov način, radije nego na način uobičajenih linearnih argumenata, s ciljem da nas izliječi od težnje za uopštavanjem.

Vitgenštajn je slijedio austrijsku fenomenološku tradiciju Brentana. a posebno Huserla, koji je anticipirao potrebu ne za mišljenjem već za gledanjem, tj. za većim obraćanjem pažnje na obrise stvarnih fenomena a manje na prethodno stvorene koncepcije o onome na šta oni moraju da liče.

Filozofija, prema ovoj tradiciji, ne otkriva ništa, strogo govoreći, već nas samo podsjeća na ono što nalazimo kad pažnju usmjerimo u nepoznatom pravcu.

Najsnažnija i najuticajnija primjena ovih ideja prisutna je u filozofiji uma. Tu Vitgenštajn ispituje ulogu samoposmatranja, osjeta, senzacija, namjera ili vjerovanja koji igraju ulogu u našim društvenim životima. On ima namjeru da ospori kartezijansku sliku čija funkcija je da opiše događanja u unutrašnjem pozorištu čiji je subjekt usamljeni gledalac. Osnovne teme moderne filozofije jezika i uma u svom preciznom tumačenju su beskrajno kontroverzne. U svojim Filozofskim istraživanjima Vitgenštajn ne govori o jednoj nego o mnogo metoda filozofije koje, pored toga što su metode, istovremeno su i različite terapije.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *