Graham Greene – Biografija

Graham Greene (Berkhamsted, 2. oktobra 1904. – Vevey, 3. aprila 1991.), engleski romanopisac i pripovjedač.

Tokom studija u Oxfordu proživljava krizu moralnog i religijskoga identiteta, što ga prvo dovodi u krugove radikalne ljevice, no na kraju završava vjerskom konverzijom s protestantizma na katoličku vjeru. Temperamentalno kolerik, sklon avanturama, koketiranju s opasnošću i rubnim situacijama ljudskoga postojanja, Graham Greene je protagonista i hroničar egzistencijalnih, etičkih i spiritualnih kriza modernoga zapadnjaka. Na tragu svog velikog uzora Conrada, Greene je ostvario opus koji “pokriva” veći dio planete zemlje (Evropu, Latinsku Ameriku, južnu Aziju, Afriku), opisao neuralgične tačke savremene civilizacije i drame dekolonizacije, prljave ratove obavještajnih službi, spiritualnu dramu vjernika (najčešće, no, ne isključivo) bijelaca u kolonijalnom miljeu, političke i ideološke progone, hladnoratovski sukob. Sam pisac dijeli svoje knjige na ozbiljnije, “romane”, i laganije, “razonode” (entertainments), ali u obijema vrstama razvija radnju koja obiluje vanjskim i unutrašnjim napetostima. Neke od značajki njegovih proznih narativnih djela su: dramatičan i “detektivski” zaplet, potjera i progon koje provode institucije sistema (policija, vojska, tajne službe), funkcionalan i dojmljiv stil kojim dominiraju grafički opisi brutalnih i grotesknih situacija, no bez baroknih retoričkih Conradovih ekscesa, te nužnost moralnog i spiritualnog izbora u ekstremnim iskušenjima.

Prije 2. svjetskog rata ostvario je remek djela hibridnog žanra: “Brightonska stijena”/”Ubica i slatkiš” (1938.) o svijetu gangsterskih obračuna, “Moć i slava” (1940.) o duhovnoj drami sveštenika alkoholičara u atmosferi vjerskih progona u haotičnom i totalitarnim tendencijama opsjednutom Meksiku. Poslijeratno doba karakteriše još nekoliko majstorskih ostvarenja: “Srž stvari” (1948.), lociran u Africi, gdje se u okruženju “Greenelanda” (prljavština, insekti, vrelina, zarazne bolesti) odvija završna drama preljubnika, alkoholičara i samoubice Scoobija; “Kraj ljubavne veze” (1951.),poluautobiografski ljubavni roman, nabijen vjerskom tematikom i postavljen u London pod njemačkim bombama; špijunsko-politički “Mirni Amerikanac” (1956.), o početcima američkog intervencionizma u Indokini; “Treći čovjek” (1950.), scenario za čuvenni film režisera Carola Reeda.

Ponekad je kritika dovodila u pitanje iskrenost autorovih vjerskih uvjerenja, a još češće mu je, naprotiv, zamjerala dogmatičnost u tretiranju duhovnih tema. No, teško je reći kako esencijalno religijski pisac, od Bunyana do Dostojevskog ili Bernanosa, može izbjeći takvoj vrsti prigovora. Greeneova djela nisu ideološki romani s tezom, no u njima je implicitno raspoznatljiv piščev stav. Tobožnji problem s Greeneom (i drugim piscima religijskog habitusa) je u tom što je njihov nenametljiv stav teško prihvatljiv dijelu modernog čitateljstva – koji bez prigovora akceptira izričite svjetonazorske iskaze drugih autora koji su više u skladu s dezorijentisanošću ili sekularnim senzibilitetom prosječnoga čitaoca (npr. Kafka ili Proust).

Njegov najbolji kasniji roman “Ljudski faktor” (1978.) tematizuje problem izdaje i vjernosti kroz lik glavnog junaka, prisiljenog na dvostruku špijunažu kako bi mu sovjetski objavještajci pomogli izbaviti voljenu ženu iz mučilišta južnoafričke policije. Neki od eseja su sakupljeni u zbirci “Izgubljeno djetinjstvo” (1953.). Nefikcionalna proza o druženju s diktatorom Omarom Torrijosom (prevedena kao “Moj prijatelj general”, 1986.), još jedno je svjedočanstvo njegovog nekonvencionalnog života. Posmrtno mu je objavljena i autobiografska proza “Moj svijet – dnevnik jednog sna”, svojevrsni onirički dnevnik u kojem je taj autor, simbol autodestruktivnog i raskoljenoga sebstva, objelodanio djetinje naivni i nevini svijet svojih snova.

Djela
  • “Brightonska stijena” ili “Ubica i slatkiš” 1938.
  • “Moć i slava”, 1940.
  • “Srž stvari”, 1948.
  • “Greeneland”
  • “Treći čovjek”, 1950.
  • “Kraj ljubavne veze”, 1951.
  • “Izgubljeno djetinjstvo”, 1953.
  • “Mirni Amerikanac”, 1956.
  • “Ljudski faktor”,1978.
  • “Monsignor Quixote”, 1982.
  • “Moj prijatelj general”, 1986.
  • “Moj svijet – dnevnik jednog sna”,

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *